પિશાચયોનિમદ્યૈવ યાહિ પુત્રસમન્વિતા
હવે, તારા પુત્ર સાથે, તું તરત જ પિશાચોની યોનિમાં જા.
ક્ષુધાર્તા સુસ્વરં ભીમારુરોદાપત્યસંયુતા
ભૂખી, ભયાનક અવાજે, બાળકોની વચ્ચે રહીને, એ ભયાનક રીતે રડી.
જગ્મતુર્નર્મદાતીરે વનં રાક્ષસસેવિતમ્
એ લોકો નર્મદા કાંઠે, રાક્ષસો વસે છે એવા જંગલમાં ગયા.
તત્રાસ્તે દુઃખસંતત્પઃ કશ્ચિલ્લોકવિરોધકૃત્
ત્યાં એક જણ દુઃખથી પીડાતો અને જગતની વિરુદ્ધ ચાલતો રહેતો હતો.
ઉવાચ ક્રોધબહુલો વટસ્થો બ્રહ્મરાક્ષસઃ
વટવૃક્ષ નીચે ઉભેલો, ક્રોધથી ભરેલો એક બ્રહ્મરાક્ષસ બોલ્યો.
ઈદૃશૌ કેન પાપેન જાતૌ મે બ્રુવતાં ધ્રુવમ્
આવા સંતાનો મને કયા પાપે મળ્યા? સાચું કહો તો.
સર્વં નિવેદયિત્વાસ્મૈ પશ્ચાદેતદુવાચ હ
બધું કહીને, પછી એણે આ રીતે કહ્યું.
સખ્યુર્મમાતિ સ્નેહેન તત્સર્વં વક્તુમર્હસિ
મારા મિત્ર માટેના ઊંડા પ્રેમથી, તું મને બધું જ કહેવું જોઈએ.
સ હિ પાપપાલં ભુઙ્ક્તે યાતનાસ્તુ યુગાયુતમ્
જે પાપ કરે છે, એને દસ હજાર યુગ સુધી યાતના ભોગવવી પડે છે.
તસ્માન્મિત્રેષુ મતિમાન્ન કુર્યાદ્વંયનં કદા
એથી, બુદ્ધિશાળી માણસે ક્યારેય મિત્રને છેતરવું નહીં.
ઉવાચ પ્રીતિમાપન્નો ધર્મવાક્યાનિ નારદ
નારદ આનંદિત થઈને, ધર્મની વાતો બોલ્યા.
સોમદત્ત ઇતિ ખ્યાતો નાન્મા ધર્મપરાયણઃ
હું ધર્મમાં સ્થિર, સૌમદત્ત નામે પ્રસિદ્ધ છું.
ઔદાસીન્યં ગુરોઃ કૃત્વા પ્રાત્પવાનીદૃશીં ગતિમ્
ગુરુ પ્રત્યે ઉદાસીન રહીને, હું આવી સ્થિતિમાં આવ્યો છું.
મયા તુ ભક્ષિતા વિપ્રાઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
પણ મેં તો હજારો-સૈંકડો બ્રાહ્મણોને ભક્ષ્યા છે.
જગત્રાસકરો નિત્યં માંસાશનપરાયણઃ
જે સદા જગતમાં ભય ફેલાવે છે અને માંસ ખાવામાં જ રસ રાખે છે,
મયાનુભૂતમેતદ્ધિ તતઃ શ્રીમાન્ન ચાચરેત્
મારે આ અનુભવ્યું છે, એટલે, હે શ્રીમંત, આવું વર્તન કરવું નહીં.
તદ્વદસ્વ સરવે સર્વં પરં કૌતૂહલં હિ મે
એ જ રીતે, હે સરવે, મને બધું જ કહો, કારણ કે મને ખૂબ જ ઉત્સુકતા છે.
યાતાનહં કથયિષ્યામિ શૃણુષ્વૈકમનાઃ સરવે
હું આવી ગયો છું; હવે હું કહું છું—હે સરવે, એકાગ્રતાથી સાંભળ.
શાસ્ત્રવક્તા ધર્મવક્તા નીતિશાસ્ત્રોપદેશકઃ
જે શાસ્ત્રોનું વર્ણન કરે છે, ધર્મની સમજ આપે છે અને નીતિ શીખવે છે,
વ્રતોપદેશકશ્ચૈવ ભયત્રાતાન્નદો હિ ચ
જે ઉપવાસ વગેરે વ્રતોની સમજ આપે છે, ભયમાંથી બચાવે છે અને અન આપનાર છે,
ઉપનેતા નિષેક્તા ચ સંસ્કર્ત્તા મિત્રસત્તમ
જે દીક્ષા આપે છે, સંસ્કાર કરાવે છે અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર છે,
એતે હિ ગુરવઃ પ્રોક્તાઃ પૂજ્યા વન્દ્યશ્ચ સાદરમ્
આ બધા ગુરુ કહેવાય છે, એ બધાને સન્માનપૂર્વક વંદન કરવું જોઈએ.
તુલ્યાઃ સર્વે ઽપ્યુત સરવે તદ્યથાવદ્ધિ બ્રૂહિ મે
હે સરવે, આ બધા સાચે જ સમાન છે; હવે મને યોગ્ય રીતે કહો.
ગુરુમાહાત્મ્યકથનં શ્રવણં ચાનુમોદનમ્
ગુરુની મહિમા કહેવી, તેને સાંભળવી અને તેને માન્યતા આપવી—
એતે સમાનપૂજાર્હાઃ સર્વદા નાત્ર સંશયઃ
આ બધું હંમેશા સમાન સન્માન લાયક છે; તેમાં કોઈ સંશય નથી.
અધ્યાપકાશ્ચ વેદાનાં મન્ત્રવ્યાખ્યાકૃતસ્તથા
જે વેદોનું અધ્યાપન કરે છે અને જે મંત્રોની સમજ આપે છે,
યઃ પુરાણાનિ વદતિ ધર્મયુક્તાનિ પણડિતઃ
જે પંડિત ધર્મથી ભરપૂર પુરાણોનું પાઠ કરે છે,
દેવપૂજાર્હકર્માણિ દેવતાપૂજને ફલમ્
દેવતાઓની પૂજા માટે યોગ્ય કર્મો અને દેવપૂજાનો ફળ,
સર્વવેદાર્થસારાણિ પુરાણાનીતિ ભૂપતે
હે રાજા, પુરાણો બધા વેદોના અર્થનો સાર છે.
યઃ સંસારાર્ણત્વં તર્ત્તુમુદ્યોગં કુરુતે નરઃ
જે મનુષ્ય સંસારના મહાસાગરથી પાર થવા પ્રયત્ન કરે છે,