ઉત્થાય સત્કૃતસ્તેન બ્રહ્મપુત્રો હિ કાર્ષ્ણિના
એ ઉઠ્યા અને કૃષ્ણદ્વૈપાયનના પુત્રે તેમનું સન્માન કર્યું, કારણ કે એ બ્રહ્માના પુત્ર છે.
કિં કરોષિ મહાભાગ વ્યાસપુત્ર મહાદ્યુતે
હે વ્યાસપુત્ર મહાત્મા, મહાન તેજસ્વી, તમે શું કરો છો?
ત્વદ્દર્શનમનુપ્રાપ્તઃ કેનાપિ સુકૃતેન ચ
કોઈ પુણ્યના પરિણામે, હું તમારો દર્શન કરવા પામ્યો છું.
તદ્વદસ્વ મહાભાગ યથા ત જ્જ્ઞાનમાપ્નુયામ્
હે મહાભાગ, મને કહો કે હું એ જ્ઞાન કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરી શકું.
નાસ્તિ રાગસમં દુઃખં નાસ્તિ ત્યાગસમં સુખમ્
લગ્ન જેટલું દુઃખ બીજું નથી અને ત્યાગ જેટલું સુખ બીજું નથી.
સદ્વૃત્તિઃ સમુદાચારઃ શ્રેય એતદનુત્તમમ્
સારા આચરણ અને ઉત્તમ વર્તન—આ સર્વોત્તમ કલ્યાણ છે.
નાલં સ દુઃખમોક્ષાય સંગો વૈ દુઃખલક્ષણઃ
માત્ર સંગથી દુઃખમાંથી મુક્તિ મળતી નથી; સંગ તો દુઃખનું કારણ જ છે.
મોહજાલાવૃતો દુઃખમિહામુત્ર તથાશ્નુતે
મોહના જાળમાં ફસાઈને મનુષ્ય અહીં પણ અને પરલોકમાં પણ દુઃખ ભોગવે છે.
કાર્યઃ શ્રેયોર્થિના તૌ હિ શ્રેયોઘાતાર્થમુદ્યતૌ
જેને સારા ફળની ઇચ્છા હોય, એએ જરૂર પ્રયત્ન કરવો જોઈએ, કારણ કે એ બે તો હંમેશાં સારા માર્ગમાં અવરોધ ઊભો કરે છે.
વિદ્યાં માનાવમાનાભ્યામાત્માનં તુ પ્રમાદતઃ
જ્ઞાન, માન અને અપમાનથી મનુષ્યે સમજદારીથી પોતાને ઓળખવું જોઈએ.
આત્મજ્ઞાનં પરં જ્ઞાનં સત્યં હિ પરમં હિતમ્
પોતાને ઓળખવું એ સર્વોત્તમ જ્ઞાન છે; સત્ય જ સાચું કલ્યાણ છે.
ઇન્દ્રિયૈરિન્દ્રિયાર્થેભ્યશ્ચરત્યાત્મવશૈરિહ
અહીં ઇન્દ્રિયો આત્માના વશમાં રહીને વિષયોમાં ફરતી રહે છે.
આત્મભૂતૈરતદ્ભૂતઃ સહ ચૈવ વિનૈવ ચ
પોતાના જેવા અને પોતાના જેવા ન હોય એવા જીવ સાથે, ક્યારેક સાથે અને ક્યારેક અલગ રહીને જીવવું પડે છે.
અદર્શનમસંસ્પર્શસ્તથૈવાભાષાણં સદા
હંમેશા જોવા, સ્પર્શ કરવા અને બોલવા ટાળવું જોઈએ.
ન હિંસ્યાત્સર્વભૂતાનિ ભૂતૈર્મૈત્રાયણશ્ચરેત્
કોઈ પણ જીવને દુઃખ ન પહોંચાડવું જોઈએ; સર્વે પ્રાણીઓ સાથે મિત્રતા રાખવી જોઈએ.
આકિઞ્ચન્યં સુસંતોષો નિરાશિષ્ટ્વમચાપલમ્
કોઈપણ વસ્તુનો મમત્વ ન રાખવું, સંપૂર્ણ સંતોષ રાખવો, આશા ન રાખવી અને મન સ્થિર રાખવું.
પરિગ્રહં પરિત્યજ્ય ભવ તાતજિતેન્દ્રિયઃ
માલમત્તા છોડી દે અને પ્રિય, તું ઇન્દ્રિયોને જીતનારો બન.
નિરાશિષો ન શોચન્તિ ત્યજેદાશિષમાત્મનઃ
જેને કોઈ આશા નથી, તેને કદી દુઃખ થતું નથી; પોતાના મનમાંથી આશા ત્યજી દેવી જોઈએ.
તપરોનિત્યેન દાન્તેન મુનિના સંયતાત્મના
સંતતિપૂર્વક તપ, ઇન્દ્રિયદમન અને મનની સંયમથી મુનિ પોતાને નિયંત્રિત કરે છે.
ગુણસંગેષ્વેષ્વનાસક્ત એકચર્યા રતઃ સદા
ગુણોમાં આસક્ત થયા વિના, હંમેશા એકાંત જીવનમાં આનંદ માણે છે.
દ્વન્દ્વારામેષુ ભૂતેષુ વરાકો રમતે મુનિઃ
મુનિ, ભલે ગરીબ હોય, પણ દ્વંદ્વોમાં આનંદ માણતા જીવોમાં આનંદ અનુભવે છે.
શુભૈર્લભેત દેવત્વં વ્યામિશ્રૈર્જન્મ માનુષમ્
સારા કર્મોથી દેવત્વ મળે છે; મિશ્ર કર્મોથી મનુષ્ય જન્મ મળે છે.
તત્ર મૃત્યુજરાદુઃખૈઃ સતતં સમભિદ્રુતમ્
ત્યાં મૃત્યુ, વૃદ્ધાપન અને દુઃખ હંમેશા સતાવતાં રહે છે.
અહિતે હિતસંજ્ઞસ્ત્વમધ્રુવે ધ્રુવસંજ્ઞકઃ
તું અનિષ્ટને હિત સમજે છે અને અસ્થિરને સ્થિર માને છે.
સંવેષ્ટ્યમાનં બહુભિર્મોહતન્તુભિરાત્મજૈઃ
પોતાના સંતાનો દ્વારા જ બનાવાયેલા મોહના અનેક તાંતોમાં માણસ મજબૂત રીતે બંધાઈ જાય છે.
અલં પરિગ્રહેણેહ દોષવાન્ હિ પરિગ્રહઃ
અહીં સંપત્તિ એકદમ પૂરતી છે; કારણ કે સંપત્તિમાં ઘણી ખામીઓ છે.
પુત્રદારકુટુંબેષુ સક્તાઃ સીદન્તિ જન્તવઃ
જે લોકો સંતાન, પત્ની અને પરિવાર સાથે બંધાઈ જાય છે, તેઓ જીવનમાં ડૂબી જાય છે.
મોહજાલસમાકૃષ્ટાન્પશ્યજન્તૂન્સુદુઃખિતાન્
મોહના જાળમાં ફસાયેલા અને ભારે દુઃખી થયેલા જીવોને જો.
પારક્યમધ્રુવં સર્વં કિં સ્વં સુકૃતદુષ્કૃતે
બીજાનું બધું અસ્થિર છે; સાચું તો એ છે કે પોતાનાં સારા કે ખરાબ કર્મો જ પોતાના છે.
અનર્થે કિં પ્રસક્તસ્ત્વં સ્વમર્થં નાનુતિષ્ટસિ
તુ નિષ્ફળ વસ્તુઓમાં કેમ ફસાઈ રહ્યો છે અને પોતાનો સાચો હિત કેમ ભૂલી રહ્યો છે?