ઇતિ શાપં દદત્યસ્મિન્સૌદાસો ભયવિહ્વૂલઃ
આ રીતે શાપ આપાતા, સૌદાસો ડરથી કાંપતો ઊભો રહ્યો.
ભૂરાશૃ ચિન્તયામાસ વશિષ્ટસ્તેન નોદિતઃ
વશિષ્ઠે, તેની પ્રેરણા વિના, મનમાં ઘણું વિચારીને ધ્યાનમાં મૂક્યું.
રાજાપિ જલમાદાય વશિષ્ટં શપ્તુમુદ્યતઃ
રાજાએ પણ પાણી લઈને, વશિષ્ઠને શાપ આપવા તૈયાર થયો.
મદયન્તી પ્રિયાતસ્ય પ્રત્યુવાચાથ સુવ્રતા
એ સમયે તેની ધર્મપત્ની મદયંતીએ તેને સંબોધી કહ્યું.
ત્વયા યત્કર્મ ભોક્તવ્યં તત્પ્રાત્પં નાત્ર સંશયઃ
તને જે કર્મનો ફળ ભોગવવાનું છે, એ તો ચોક્કસ મળશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
અરણ્યે નિર્જલે દેશ સ ભવેદ્ધહ્યરાક્ષસઃ
પાણી વગરના જંગલમાં, એ ભયાનક રાક્ષસ બની જશે.
પ્રયાન્તિ બ્રહ્મસદનમિતિ શાસ્ત્રેષુ નિશ્ચયઃ
શાસ્ત્રોમાં સ્પષ્ટ લખ્યું છે કે, આવા લોકો બ્રહ્માના લોકમાં જાય છે.
જલં કુત્ર ક્ષિપામીતિ ચિન્તયામાસ ચાત્મના
એ મનમાં વિચારતો રહ્યો: 'આ પાણી ક્યાં ઢોળવું?'
ઇતિ મત્વા જલં તત્તુ પાદયોર્ન્યક્ષિપત્સ્વયમ્
આ રીતે વિચારીને, એણે પોતાનાં પગ પાસે જ પાણી ઢોળી દીધું.
કલ્માષપાદ ઇત્યેવં તતઃ પ્રભૃતિ વિસ્તૃતઃ
એ દિવસથી એ વ્યાપક રીતે કલ્માષપાદા તરીકે ઓળખાવા લાગ્યો.
મનસા સો ઽતિભીતસ્તુ વવન્દે ચરણં ગુરોઃ
મનથી ખૂબ ડરાયેલો એ ગુરુના પગે વંદન કરવા ગયો.
ક્ષમસ્વ ભગવન્સર્વં નાપરાધઃ કૃતો મયા
હે ભગવન, બધું માફ કરો; મેં કોઈ દોષ કર્યો નથી.
આત્માનં ગર્હયામાસ હ્યવિવેકપરાયણમ્
એણે પોતાને નિર્દયતાથી દોષ આપ્યો, કારણ કે એ અવિવેકમાં પડેલો હતો.
વિવેકરહિતો લોકે પશુરેવ ન સંશયઃ
આ જગતમાં જેને વિવેક નથી, એ ખરેખર પશુ સમાન છે—આમાં શંકા નથી.
વિવેકરહિતો ઽજ્ઞો ઽહં યતઃ પાપં સમાચરેત્
હું અજ્ઞાની અને વિવેકવિહિન છું, એટલે આ પાપ કર્યું છે.
વિવેકહીનમાન્પોતિ કો વા યો વાપ્યનિર્વૃતિમ્
જેને વિવેક નથી, એ સુખ ક્યાંથી પામે? કે દુઃખથી મુક્ત કોણ થાય?
નાત્યન્તિઙ્કં ભવેદેતદ્દાદશાબ્દં ભવિષ્યતિ
આ અવસ્થા કાયમની નહીં રહે—બાર વર્ષ સુધી જ રહેશે.
પૂર્વરુપં ત્વમાપન્નો ભોક્ષ્યસે મેદિનીમિમામ્
પછી તું ફરી પહેલો સ્વરૂપ પામશે અને આ ધરતીનો આનંદ માણીશ.
રાજાપિ દુઃખસંપન્નો રાક્ષસીં તાનુમાશ્રિતઃ
રાજા દુઃખથી પીડાતા, રાક્ષસીનું રૂપ ધારણ કરી બેઠેલા હતા.
કૃષ્ણક્ષપાદ્યુતિર્ભીમો બભ્રામ વિજને વને
કાળી રાત જેવી ભયાનક કાયાથી, એ એકલી જ વેરાન જંગલમાં ભટકતી હતી.
વિહઙ્ગમાન્પ્લવઙ્ગાંશ્ચ પ્રશસ્તાંસ્તાનભક્ષયત્
એ ઉત્તમ એવા પક્ષીઓ અને વાંદરોને પણ ભક્ષી જતી હતી.
રક્તાન્તપ્રેતકેશૈશઅચ ચિત્રાસીદ્ભૂર્ભયઙ્કરી
પૃથ્વી પર લોહીથી લથપથ પ્રેત અને ભૂતના વાળથી ભયાનક દૃશ્ય સર્જાયું હતું.
કૃત્વાતિદુઃખિતાં પશ્ચાદ્વનાન્તરમુપાગમત્
ઘણું દુઃખ ફેલાવીને, પછી એ જંગલના વધુ અંદર ભાગે પહોંચી.
જગામ નર્મદાતીરં મુનિસિદ્ધનિષેવિતમ્
પછી એ નર્મદા નદીના કાંઠે પહોંચી, જ્યાં ઋષિ અને સિદ્ધો રહેતા હતા.
અપશ્યત્કઞ્ચન મુનિં રમન્તં પ્રિયયા સહ
ત્યાં એણે એક મુનિને પોતાની પ્રિય સાથે આનંદ કરતા જોયા.
જાગ્રાહ ચાતિવેગેન વ્યાધો મૃગશિશં યથા
એણે વીજળી જેવી ઝડપથી, શિકારી જેવું, એને પકડી લીધો.
શિરસ્યઞ્જલિમાધાય પ્રોવાચ ભયવિહ્વાલા
માથા પર હાથ જોડીને, ભયથી વ્યાકુળ થઈ એ બોલી.
પ્રાણપ્રિય પ્રદાનેન કુરુ પૂર્ણં મનોરથમ્
મારા માટે પ્રાણપ્રિય વસ્તુ આપી, મારી મનની ઇચ્છા પૂર્ણ કર.
ન રાક્ષસસ્તતો ઽનાથાં પાહિ માં વિજને વને
મને આ એકાંત જંગલમાં, રાક્ષસથી બચાવ, હું નિરાધાર છું.
તથાપિ બાલવૈધવ્યં કિં વક્ષ્યામ્યરિમર્દન
હવે, દુશ્મનોને હરાવનાર, મારા બાળવિધવાપણું શું કહું?