સમાલિઙ્ગ્ય સુતં વ્યાસઃ સ્વપાર્શ્વસ્થં ચકાર ચ
વ્યાસે પોતાના પુત્રને વળગી લીધા અને તેને પોતાના બાજુમાં બેઠા કર્યા.
શૈલશૃઙ્ગાદ્ભુવં પ્રાપ્તા યાજનાધ્યાપને રતાઃ
યજ્ઞ અને શિક્ષણમાં તલ્લીન રહેનાર લોકો પર્વતની ટોચ પરથી જમીન પર ઉતર્યા.
તૂર્ષ્ણીં ધ્યાનપરો ધીમાનેકાન્તે સમુપાવિશત્
મૌન રહી, ધ્યાનમાં લીન અને બુદ્ધિશાળી એ એકાંતમાં બેઠા.
ભો ભો મહર્ષે બાસિષ્ઠ બ્રહ્મઘોષો ન વર્તતે
હે મહર્ષિ વશિષ્ઠ, હવે બ્રહ્મનો ધ્વનિ સંભળાતો નથી.
બ્રહ્મઘોષૈર્વિરહિતઃ પર્વતો ઽયં ન શોભતે
બ્રહ્મના ધ્વનિ વિના આ પર્વતને સૌંદર્ય નથી રહ્યું.
વેદાન્વેદવિદા ચૈવ સુપ્રસન્નમનાઃ સદા
જે હંમેશા પ્રસન્નચિત્ત રહે છે અને વેદ તથા તેમના અર્થને જાણે છે.
શુકેન સહ પુત્રેણ વેદાભ્યાસમથાકરોત્
તેમણે પોતાના પુત્ર શુક સાથે મળીને વેદનો અભ્યાસ કર્યો.
વાતો ઽતિમાત્રં પ્રવવૌ સમુદ્રાનિલવીજિતઃ
સમુદ્રની પવનથી ઉઠેલી હવા અત્યંત જોરથી ફૂંકાઈ.
શુકો વારિતમાત્રસ્તુ કૌતૂહલસમન્વિતઃ
શુકને રોકવામાં આવ્યો છતાં, તે જિજ્ઞાસાથી ભરપૂર રહ્યો.
આખ્યાતુમર્હતિ ભવાન્સર્વં વાયોર્વિચૈષ્ટિતમ્
તમે પવનના તમામ હલનચલન વિશે બધું જ કહેવું જોઈએ.
અનધ્યાયનિમિત્તઽસ્મિન્નિદં વચનં મબ્રવીત્
અધ્યયનના વિઘ્નને કારણે આ વાત કહી હતી.
તમસા રજસા ચાપિ ત્યક્તઃ સત્યે વ્યવસ્થિતઃ
તે અંધકાર અને રાગને ત્યજીને સત્યમાં અડગ રહ્યો છે.
દેવયાનચરો વિષ્ણોઃ પિતૃયાનશ્ચ તામસઃ
દેવતાઓનો માર્ગ વિષ્ણુનો છે; પિતૃઓનો માર્ગ અંધકારનો છે.
પિથિવ્યામન્તરિક્ષે ચ યતઃ સંયાન્તિ વાયવઃ
પૃથ્વી અને આકાશમાં, જ્યાં જ્યાં પવન જાય છે,
તત્ર દેવગણાઃ સાધ્યાઃ સમભૂવન્મહાબલાઃ
ત્યાં દેવગણોમાંથી શક્તિશાળી સાધ્ય દેવતાઓ પ્રગટ થયા.
ઉદાનસ્તસ્ય પુત્રો ઽભૂવ્દ્યાનસ્તસ્યાભવત્સુતઃ
ઉદાન તેનો પુત્ર થયો અને દ્યાન તેનો પુત્ર થયો.
અનપત્યો ઽભવત્પ્રાણો દુર્દ્ધર્ષઃ શત્રુમર્દનઃ
પ્રાણ, જે અપરાજિત અને શત્રુહંતક છે, સંતાન વિનાનો રહ્યો.
પ્રાણિનાં સર્વતો વાયુશ્ચેષ્ટા વર્તયતે પૃથક્
પવન સર્વ પ્રાણીઓમાં અલગ અલગ તેમની ક્રિયાઓ ચલાવે છે.
પ્રેષયત્યભ્રસંઘાતાન્ધૂમજાંશ્ચોષ્મજાંસ્તથા
તે જ મેઘસમૂહો, ધૂમ અને ઉષ્ણતાથી ઉત્પન્ન થયેલાઓને મોકલે છે.
અંબરે સ્નેહમાત્રેભ્યસ્તડિદ્ભ્યશ્ચોત્તમદ્યુતિઃ
આકાશમાં, માત્ર ઓછી ભેજમાંથી અને વીજળીમાંથી તે ઉત્તમ તેજ ઉત્પન્ન કરે છે.
ઉદયં જ્યોતિષાં શશ્વત્સોમાદીનાં કરોતિ યઃ
જે ચંદ્રાદિ ગ્રહોનું સતત ઉદય કરાવે છે.
યશ્ચતુર્ભ્યઃ સમુદ્રેભ્યો વાયુર્દ્ધારયતે જલમ્
પવન ચારેય મહાસાગરોમાંથી પાણી ઉઠાવે છે.
યો ઽદ્ધિઃ સંયોજ્ય જીમૂતાન્પર્જન્યાય પ્રયચ્છતી
જે મેઘોને ભેગા કરીને તેમને પર્જન્યને આપે છે.
સંનીયમાના બહુધા યેન નીલા મહાઘનાઃ
જેના દ્વારા અનેક રીતે ભેગા થયેલા મોટા વાદળી મેઘો બને છે.
યો ઽસૌ વહતિ દેવાનાં વિમાનાનિ વિહાયસા
તે જ દેવતાઓના વિમાનને આકાશમાં વહન કરે છે.
યેન વેગવતા રુગ્ણાઃ ક્રિયન્તે તરુજા રસાઃ
જેની ઝડપી શક્તિથી વૃક્ષોમાંથી ઉત્પન્ન રસ વહે છે.
યસ્મિન્પરિપ્લવે દિવ્યા વહૄન્ત્યાપો વિહાયસા
જેનાં પ્રવાહમાં દિવ્ય જળો આકાશમાં વહે છે.
દૂરાત્પ્રતિહતો યસ્મિન્નેકરશ્મિર્દિવાકરઃ
જેમા દૂરથી અવરોધાતા એક કિરણવાળો સૂર્ય પણ અટકી જાય છે.
યસ્માદાપ્યાયતે સોમો નિધિર્દિવ્યો ઽમૃતસ્ય ચ
જેમાંથી ચંદ્ર, એ સ્વર્ગીય અમૃતનો ખજાનો, સતત પૂર્ણ થતો રહે છે.
સર્વપ્રાણભૃતાં પ્રાણાર્ન્યો ઽતકાલે નિરસ્યતિ
જે નિશ્ચિત સમયે બધા જીવાત્માઓમાંથી શ્વાસ ખેંચી લે છે.