વ્યવસાયાદૃતે બ્રહ્મન્નાસાદયતિ તત્પદમ્
નિર્ધાર વગર, હે બ્રહ્મન, એ પદ પ્રાપ્ત થતું નથી.
નૌત્સુક્યં નૃત્યગીતેષુ ન રાગ ઉપજાયતે
નૃત્ય અને ગીતમાં ઉત્સુકતા નથી, અને રાગ પણ ઊભો થતો નથી.
પશ્યામિત્વાં મહાભાગ તુલ્યનિન્દાત્મસંસ્તુતિમ્
હે મહાભાગ્યશાળી, હું તને જોઈ રહ્યો છું કે તું પોતાને વખાણે છે કે નિંદા કરે છે, બંનેને સમાન રીતે સ્વીકારી લે છે.
આસ્થિતં પરમં માર્ગે અક્ષયં ચાપ્યનામયમ્
તમે જે માર્ગ અપનાવ્યો છે એ સર્વોત્તમ છે, જે ક્યારેય નાશ પામતો નથી અને કોઈ દુઃખ કે રોગથી પર છે.
તસ્મિન્વૈ વર્તસે વિપ્રકિમન્યત્પરિપૃચ્છસિ
તમે એમાં જ સ્થિત છો, હે મુનિ, તો પછી બીજું શું પૂછવું છે?
આત્મનાત્માનમાસ્થાય દૃષ્ટ્વા ચાત્માનમાત્મના
તમે પોતે જ પોતાનો આધાર રાખી, પોતાને પોતે જ જોઈ રહ્યા છો.
શૈશિરં ગિરિમાસાદ્ય પારાશર્યં દદર્શ ચ
શીતળ પર્વત પર પહોંચી, તેણે પારાશર્યને પણ જોયા.
આરર્ણેયો વિશુદ્ધાત્મા દિવાકરસમપ્રભઃ
આરર્ણેય, જેનું મન પવિત્ર છે અને જે સૂર્ય જેટલું તેજસ્વી છે.
તતો નિવેદયામાસ પિતુઃ સર્વમુદારધીઃ
પછી, ઉદારમનાવાળાએ પિતાને બધું જ કહી સંભળાવ્યું.
તચ્છત્વા વેદકર્તાસૌ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના
આ સાંભળીને, જે વેદોના રચયિતા છે, તેઓના અંતરમાં આનંદ થયો.
સમાલિઙ્ગ્ય સુતં વ્યાસઃ સ્વપાર્શ્વસ્થં ચકાર ચ
વ્યાસે પોતાના પુત્રને વળગી લીધા અને તેને પોતાના બાજુમાં બેઠા કર્યા.
શૈલશૃઙ્ગાદ્ભુવં પ્રાપ્તા યાજનાધ્યાપને રતાઃ
યજ્ઞ અને શિક્ષણમાં તલ્લીન રહેનાર લોકો પર્વતની ટોચ પરથી જમીન પર ઉતર્યા.
તૂર્ષ્ણીં ધ્યાનપરો ધીમાનેકાન્તે સમુપાવિશત્
મૌન રહી, ધ્યાનમાં લીન અને બુદ્ધિશાળી એ એકાંતમાં બેઠા.
ભો ભો મહર્ષે બાસિષ્ઠ બ્રહ્મઘોષો ન વર્તતે
હે મહર્ષિ વશિષ્ઠ, હવે બ્રહ્મનો ધ્વનિ સંભળાતો નથી.
બ્રહ્મઘોષૈર્વિરહિતઃ પર્વતો ઽયં ન શોભતે
બ્રહ્મના ધ્વનિ વિના આ પર્વતને સૌંદર્ય નથી રહ્યું.
વેદાન્વેદવિદા ચૈવ સુપ્રસન્નમનાઃ સદા
જે હંમેશા પ્રસન્નચિત્ત રહે છે અને વેદ તથા તેમના અર્થને જાણે છે.
શુકેન સહ પુત્રેણ વેદાભ્યાસમથાકરોત્
તેમણે પોતાના પુત્ર શુક સાથે મળીને વેદનો અભ્યાસ કર્યો.
વાતો ઽતિમાત્રં પ્રવવૌ સમુદ્રાનિલવીજિતઃ
સમુદ્રની પવનથી ઉઠેલી હવા અત્યંત જોરથી ફૂંકાઈ.
શુકો વારિતમાત્રસ્તુ કૌતૂહલસમન્વિતઃ
શુકને રોકવામાં આવ્યો છતાં, તે જિજ્ઞાસાથી ભરપૂર રહ્યો.
આખ્યાતુમર્હતિ ભવાન્સર્વં વાયોર્વિચૈષ્ટિતમ્
તમે પવનના તમામ હલનચલન વિશે બધું જ કહેવું જોઈએ.
અનધ્યાયનિમિત્તઽસ્મિન્નિદં વચનં મબ્રવીત્
અધ્યયનના વિઘ્નને કારણે આ વાત કહી હતી.
તમસા રજસા ચાપિ ત્યક્તઃ સત્યે વ્યવસ્થિતઃ
તે અંધકાર અને રાગને ત્યજીને સત્યમાં અડગ રહ્યો છે.
દેવયાનચરો વિષ્ણોઃ પિતૃયાનશ્ચ તામસઃ
દેવતાઓનો માર્ગ વિષ્ણુનો છે; પિતૃઓનો માર્ગ અંધકારનો છે.
પિથિવ્યામન્તરિક્ષે ચ યતઃ સંયાન્તિ વાયવઃ
પૃથ્વી અને આકાશમાં, જ્યાં જ્યાં પવન જાય છે,
તત્ર દેવગણાઃ સાધ્યાઃ સમભૂવન્મહાબલાઃ
ત્યાં દેવગણોમાંથી શક્તિશાળી સાધ્ય દેવતાઓ પ્રગટ થયા.
ઉદાનસ્તસ્ય પુત્રો ઽભૂવ્દ્યાનસ્તસ્યાભવત્સુતઃ
ઉદાન તેનો પુત્ર થયો અને દ્યાન તેનો પુત્ર થયો.
અનપત્યો ઽભવત્પ્રાણો દુર્દ્ધર્ષઃ શત્રુમર્દનઃ
પ્રાણ, જે અપરાજિત અને શત્રુહંતક છે, સંતાન વિનાનો રહ્યો.
પ્રાણિનાં સર્વતો વાયુશ્ચેષ્ટા વર્તયતે પૃથક્
પવન સર્વ પ્રાણીઓમાં અલગ અલગ તેમની ક્રિયાઓ ચલાવે છે.
પ્રેષયત્યભ્રસંઘાતાન્ધૂમજાંશ્ચોષ્મજાંસ્તથા
તે જ મેઘસમૂહો, ધૂમ અને ઉષ્ણતાથી ઉત્પન્ન થયેલાઓને મોકલે છે.
અંબરે સ્નેહમાત્રેભ્યસ્તડિદ્ભ્યશ્ચોત્તમદ્યુતિઃ
આકાશમાં, માત્ર ઓછી ભેજમાંથી અને વીજળીમાંથી તે ઉત્તમ તેજ ઉત્પન્ન કરે છે.