આસસાદ નદીં રેવાં ધર્મજ્ઞઃ સ પિપાસિતઃ
ધર્મજ્ઞ રાજાએ, તરસ લાગતાં રેવા નદી પાસે ગયા.
ભુક્ત્વા ચ મન્ત્રિભિઃ સાર્ધ્દં તાં નિશાં તત્ર ચાવસત્
મંત્રીઓ સાથે ભોજન કરીને, તે રાત્રે ત્યાં જ રોકાયા.
બભ્રામ મન્ત્રિસહિતો નર્મદાતીરજે વને
તે રાજા પોતાના મંત્રી સાથે નર્મદા નદીના કાંઠે આવેલા જંગલમાં ફરતો હતો.
આકર્ણકૃષ્ટબાણઃ સત્ કૃષ્ણસારં સમન્વગાત્
તેણે કાન સુધી તાણેલી તીણ સાથે કાળાં કૃત્સાર નામના હરણનો પીછો કર્યો.
વ્યાઘ્રદ્વયં ગુહાસંસ્થમપશ્થમપશ્યત્સુરતે રતમ્
પછી તેણે એક ગુફામાં બે વાઘને મિલન કરતા જોયા.
ધનુઃસંહિતબાણેન તેનાસૌ શરશાસ્ત્રવિત્
તીર-ધનુષ્યના વિદ્વાન એ રાજાએ ધનુષ્ય પર તીણ ચડાવીને વાઘો સામે મુકાબલો કર્યો.
પતમાના તુ સાવ્યાઘ્રી ષટ્રત્રિંશદ્યોજનાયતા
એ સમયે, છત્રીસ યોજન લાંબી વાઘણ ઉછળીને બહાર આવી.
પતિતાં સ્વપ્રિયાં વીક્ષ્ય દ્વિષન્સ વ્યાઘ્રરાક્ષસઃ
પોતાની પ્રિય વાઘણને પડી ગયેલી જોઈને, દુશ્મન વાઘ-રાક્ષસે ક્રોધ પામ્યો.
રાજા તુ ભયસંવિગ્નો વનેસૈન્યં સમેત્ય ચ
રાજા ખૂબ જ ભયભીત થઈ જંગલમાં પોતાની સેના ભેગી કરી.
શઙ્કમાનસ્તુ તદ્રક્ષઃકૃત્યા દ્રાજા સુદાસજઃ
રાજા સુદાસજએ એ રાક્ષસના કાર્યોમાં શંકા રાખી ચિંતિત થયો.
ગતે બહુતિથે કાલે હયમેધમખં નૃપઃ
ઘણો સમય વીતી ગયા પછી, રાજાએ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર્યો.
તત્ર બ્રહ્માદિદેવેભ્યો હવિર્દત્ત્વા યથાવિધિ
ત્યાં તેણે બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓને વિધિપૂર્વક હવન આપ્યો.
કર્તું પ્રતિક્રિયાં રાજ્ઞે સમાયાતોરુષાન્વિતઃ
પછી, ગુસ્સાથી ભરાઈ, recompense માંગવા તે રાજા પાસે આવ્યો.
રાજાનમભ્યેત્ય જગાદ ભોક્ષ્યે માંસં સમિચ્છામ્યહમિત્યુવાચ
રાજા પાસે જઈને તેણે કહ્યું: 'મારે માંસ ખાવાનું છે.'
સ્થિતશ્ચ રાજાપિ હરિ યપાત્રે ધૃત્વા ગુરોરાગમનં પ્રતીક્ષન્
રાજા હરિ માટેની ભેટનું પાત્ર હાથમાં લઈને, પોતાના ગુરુની રાહ જોઈને ઊભો રહ્યો.
સમાગતાય ગુરુવે દદૌ તસ્મૌ સસાદરમ્
ગુરુ આવ્યા ત્યારે, રાજાએ આદરપૂર્વક તે ભેટ તેમને આપી.
તં દૃષ્ટ્વા ચિન્તયામાસ ગુરુઃ કિમિતિ વિસ્મિતઃ
આ જોઈને ગુરુ આશ્ચર્યચકિત થઈ વિચારી બેઠા: 'આવું કેમ થયું હશે?'
અહો ઽસ્ય રાજ્ઞો દૌઃશીલ્યમભક્ષ્યં દત્તવાન્મમ
હાય! આ રાજાએ દુર્ગુણ દાખવ્યો—મને અખાદ્ય વસ્તુ આપી.
અભો ઽજ્યં મદ્વિઘાતાય દત્ત હિ પૃથિવીપતે
પૃથ્વીનાથ, તમે મને અશુદ્ધ ભોજન આપ્યું છે, જે મારા માટે હાનિકારક છે.
નૃમાંસં રક્ષસામેવ ભોજ્યં દત્તં મમ ત્વયા
તમે મને માનવ માંસ આપ્યું છે, જે તો માત્ર રાક્ષસો માટે જ ખાવા યોગ્ય છે.
ઇતિ શાપં દદત્યસ્મિન્સૌદાસો ભયવિહ્વૂલઃ
આ રીતે શાપ આપાતા, સૌદાસો ડરથી કાંપતો ઊભો રહ્યો.
ભૂરાશૃ ચિન્તયામાસ વશિષ્ટસ્તેન નોદિતઃ
વશિષ્ઠે, તેની પ્રેરણા વિના, મનમાં ઘણું વિચારીને ધ્યાનમાં મૂક્યું.
રાજાપિ જલમાદાય વશિષ્ટં શપ્તુમુદ્યતઃ
રાજાએ પણ પાણી લઈને, વશિષ્ઠને શાપ આપવા તૈયાર થયો.
મદયન્તી પ્રિયાતસ્ય પ્રત્યુવાચાથ સુવ્રતા
એ સમયે તેની ધર્મપત્ની મદયંતીએ તેને સંબોધી કહ્યું.
ત્વયા યત્કર્મ ભોક્તવ્યં તત્પ્રાત્પં નાત્ર સંશયઃ
તને જે કર્મનો ફળ ભોગવવાનું છે, એ તો ચોક્કસ મળશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
અરણ્યે નિર્જલે દેશ સ ભવેદ્ધહ્યરાક્ષસઃ
પાણી વગરના જંગલમાં, એ ભયાનક રાક્ષસ બની જશે.
પ્રયાન્તિ બ્રહ્મસદનમિતિ શાસ્ત્રેષુ નિશ્ચયઃ
શાસ્ત્રોમાં સ્પષ્ટ લખ્યું છે કે, આવા લોકો બ્રહ્માના લોકમાં જાય છે.
જલં કુત્ર ક્ષિપામીતિ ચિન્તયામાસ ચાત્મના
એ મનમાં વિચારતો રહ્યો: 'આ પાણી ક્યાં ઢોળવું?'
ઇતિ મત્વા જલં તત્તુ પાદયોર્ન્યક્ષિપત્સ્વયમ્
આ રીતે વિચારીને, એણે પોતાનાં પગ પાસે જ પાણી ઢોળી દીધું.
કલ્માષપાદ ઇત્યેવં તતઃ પ્રભૃતિ વિસ્તૃતઃ
એ દિવસથી એ વ્યાપક રીતે કલ્માષપાદા તરીકે ઓળખાવા લાગ્યો.