સીમન્તિનીં વા તદ્ગર્ભં બલી હૄન્તિ ન સંશયઃ
ત્યારે કોઈ શક્તિશાળી વ્યક્તિ નિશ્ચયપૂર્વક ગર્ભવતી સ્ત્રી કે તેના ગર્ભને લઈ જાય છે.
જાતકર્મ પ્રકર્તવ્યં પિતૃપૂજનપૂર્વકમ્
જન્મ સંસ્કાર કરવો જોઈએ અને તે પહેલાં પિતૃઓનું પૂજન કરવું જરૂરી છે.
નામપૂર્વં પ્રશસ્તં સ્યાન્મઙ્ગલૈઃ સુસમીક્ષિતૈઃ
શુભ અને વિચારપૂર્વક પસંદ કરેલું નામ રાખવું જોઈએ, જે શુભ સંકેતો સાથે હોય.
અનસ્તગે ભૃગાવીજ્યે તત્કાર્યે ચોત્તરાયણે
જ્યારે ચંદ્ર ક્ષયમાં ન હોય, ભૃગુના નક્ષત્રમાં અને ઉત્તરાયણમાં હોય, ત્યારે એ વિધિ કરવી.
ચન્દ્રાતારાબલોપેતે દિવસે ચ શિશોઃ પિતુઃ
જ્યારે ચંદ્ર અને તારાઓમાં તાકાત હોય અને બાળકના પિતામાં પણ શક્તિ હોય, એવા દિવસે—
ષષ્ટે માસ્યષ્ટમે વાપિ પુંસાં સ્ત્રીણાં તુ પઞ્ચમે
છોકરાઓ માટે છઠ્ઠા કે આઠમા મહિને અને છોકરીઓ માટે પાંચમા મહિને એ વિધિ કરવી.
રિક્તાં દિનક્ષયં નન્દાં દ્વાદશીમષ્ટમીમથ
જે દિવસે તિથી ખાલી ન હોય, દિવસ અંત ન હોય, નંદા, દ્વાદશી કે અષ્ટમી ન હોય—
ચરસ્થિરમૃદુક્ષિપ્રનક્ષત્રે શુભનૈધને
જ્યારે નક્ષત્ર ચલ, સ્થિર, મૃદુ કે વધતું હોય અને શુભ સમય હોય—
પૂર્વાર્દ્ધે સૌમ્યખેટેન સંયુક્તે વીક્ષિતેપિ વા
પ્રથમ ભાગમાં, જ્યારે શુભ ગ્રહ જોડાયેલો હોય અથવા તેની દૃષ્ટિ હોય—
વ્યયારિનિધનસ્થે ચ ચન્દ્રે ઽન્નપ્રાશનં શુભમ્
જ્યારે ચંદ્ર વ્યય, શત્રુ કે મૃત્યુના સ્થાને હોય, ત્યારે અન્નપ્રાશન વિધિ શુભ ગણાય છે.
બાલાનાં જન્મતશ્ચૌલં સ્વગૃહ્યોક્તવિધાનતઃ
બાળકોના જન્મ પછી મુડવણી પોતાની ગૃહ્યસૂત્ર મુજબ કરવી જોઈએ.
અપર્વરિક્તાતિથિષુ શુક્રેજ્યજ્ઞેન્દુવાસરે
પર્વ દિવસો કે ખાલી તિથિ પર નહીં, પણ શુક્રવાર, યજ્ઞ કે ચંદ્રના દિવસે મુડવણી કરવી.
ચૌલકર્મણિ હસ્તક્ષાર્ર્ત્રીણિત્રીણિ ચ વિષ્ણુભાત્
મૂડવણીની વિધિ ત્રણ રાતે કરવી, જેમ વિષ્ણુએ કહ્યું છે.
શુભદં જન્મનક્ષત્રમશુભં ત્વન્યકર્મણિ
જન્મના નક્ષત્રમાં મુડવણી શુભ છે, પણ બીજી વિધિ માટે તે અશુભ છે.
જન્માષ્ટમે ન શીતાંશૌ ષષ્ટાષ્ટાન્ત્યવિવર્જિતે
જન્મના આઠમા દિવસે, જ્યારે ચંદ્ર છઠ્ઠા, આઠમા કે છેલ્લાં નક્ષત્રમાં ન હોય, ત્યારે આ વિધિ કરવી.
અભ્યક્તે સન્ધ્યયોર્નારે નિશિ ભુક્ત્વા ન વાહવે
સાંજના સમયે, રાત્રે, ભોજન કર્યા પછી કે મુસાફરી દરમિયાન ક્યારેય આ વિધિ કરવી નહીં.
ક્ષૌરકર્મ મહીપાનાં પઞ્ચમેપઞ્ચમે ઽહનિ
રાજાઓ માટે કેશ કાપવાની વિધિ દરેક પાંચમા દિવસે કરવી.
નૃપવિપ્રાજ્ઞયા યજ્ઞે મરણે બન્ધમોક્ષણેં
રાજા, વિદ્વાન બ્રાહ્મણ કે બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિના આદેશથી, યજ્ઞ સમયે, મૃત્યુ સમયે કે બંધનમાંથી મુક્તિ સમયે આ વિધિ કરવી.
કર્તવ્યં મઙ્ગલેષ્વાદૌ મઙ્ગલાય ક્ષુરાર્પણમ્
શુભ કાર્યના આરંભે, શુભ માટે સૌપ્રથમ કેશ અર્પણ કરવું.
તૃતીયે બીજનક્ષત્રે શુભવારે શુભોદયે
ત્રીજા દિવસે, બીજાવાળું શુભ નક્ષત્ર હોય, શુભ વાર અને શુભ મુહૂર્તે આ વિધિ કરવી.
આશિષો વાચનં કાર્યં પુણ્યં પુણ્યાઙ્ગનાદિભિઃ
સુવ્રત સ્ત્રીઓ અને અન્ય લોકો શુભાશીર્વાદ આપીને પુણ્ય મેળવવું.
તત્ર મૃદતતસ્તીક્ષ્ણા ગૃહીત્વા પુનરાગતઃ
ત્યાં માટી અને પછી તીક્ષ્ણ સાધન લઈને પાછા આવવું.
અનેકબીજસંયુક્તં તોયં પુષ્પાભિશોભિતમ્
ઘણા બીજો અને ફૂલો વડે શોભિત પાણી તૈયાર કરવું.
રાજ્ઞા મેકાદશે મૈઞ્જીબન્ધનં દ્વાદશે વિશામ્
રાજા માટે એકાદશી દિવસે ચૂડી બાંધવી, અન્ય લોકો માટે દ્વાદશી દિવસે.
ઉપવીતી યતઃ શ્રીમાન્કાર્યં તત્રોપનાયનમ્
જ્યારે યજમાનને યજ્ઞોપવીત પહેરાવવામાં આવે અને તે સમૃદ્ધ હોય, ત્યારે ત્યાં ઉપનયન સંસ્કાર કરવો.
યથોક્તવત્સરે કાર્યમનુક્તે નોપનાયનમ્
નક્કી કરેલા વર્ષમાં ઉપનયન સંસ્કાર કરવો, નક્કી ન હોય તો ન કરવો.
વેદાનામધિપા જીવશુક્રભૌમબુધાઃ ક્રમાત્
વેદોના સ્વામી ક્રમશઃ ચંદ્ર, શુક્ર, મંગળ અને બુધ છે.
મુખ્યં સાધારણં તેષાં તપોમાસાદિપઞ્ચસુ
આ પૈકી મુખ્ય અને સામાન્ય સમય તપસથી શરૂ થતા પાંચ મહિના છે.
વિધિજ્ઞશ્ચાર્થવાંશ્ચૈત્રે વેદવેદાઙ્ગપારગઃ
વિધિ જાણનારો, વિદ્વાન અને વેદ-વેદાંગમાં પારંગત વ્યક્તિએ ચૈત્ર માસમાં વિધિ કરવી.
ઉપનીતો બલાઢ્યશ્ચ જ્યેષ્ઠે વિધિવિદાં વરઃ
જે ઉપનયન કરાવેલો, બળવાન અને ધનવાન હોય, વિધિ જાણનારો શ્રેષ્ઠ હોય, તેણે જ્યેષ્ઠ માસમાં વિધિ કરવી.