મહીરુહાં શ્ચાનુતટે પાતયન્તિ નદીરયાઃ
નદીના પ્રવાહે કિનારે ઊભેલા વૃક્ષો પણ પડી જાય છે.
તત્રાશ્રીર્વૃદ્ધતા નિત્યં મુર્ખત્વં ચાપિ જાયતે
ત્યાં સમૃદ્ધિ સતત વધે છે અને મૂર્ખતા પણ જન્મે છે.
નામસામ્યાદહો ચિત્રં ધત્તૂરો ઽપિમદપ્રદઃ
નામની સમાનતાથી પણ ધત્તૂરા નશો આપે છે—આ કેટલું અજૂબું છે!
યથા સખાગ્નેઃ પવનઃ પન્નગસ્ય યથા વિષમ્
જેમ અગ્નિનો મિત્ર પવન છે, અને સાપ માટે ઝેર છે તેમ.
યદિ પશ્યત્યામહિતં સ પશ્યતિ ન સંશયઃ
જો કોઈ અહિત જુએ છે, તો એ ખરેખર જુએ છે—આમાં શંકા નથી.
સ વહ્નિઃ સાગરાન્સર્વાન્ભસ્મસાદકરોત્ક્ષણાત્
એ અગ્નિએ તરત જ બધા સાગરોને ભસ્મ કરી નાખ્યા.
અકાલપ્રલયં મત્વા ચુક્રુશુઃ શોકલાલસાઃ
જ્યારે બધાએ વિચાર્યું કે દુનિયાનો અંત સમય પહેલા આવી ગયો છે, ત્યારે તેઓ દુઃખથી ભરાઈને રડવા લાગ્યા.
સાગરં વિવિશુઃ શીઘ્રં સતાં કોપો હિ દુઃસહઃ
તેઓ તરત જ દરિયામાં કૂદી પડ્યા, કારણ કે સજ્જનોનો ગુસ્સો સહન કરવો અશક્ય હોય છે.
દેવદૂત ઉવાચેદં સર્વં વૃત્તં હિ યક્ષતે
દેવદૂતએ કહ્યું: 'યક્ષોએ જે થયું છે એ બધું જાણ્યું છે.'
દૈવેન શિક્ષિતા દુષ્ટા ઇત્યુવાચાતિ હર્ષિતઃ
તે આનંદથી બોલ્યો: 'દુષ્ટોને ભાગ્યે શીખ આપી છે.'
અધર્મં કુરુતે યસ્તુ સ એવ રિપુરિષ્યતે
જે માણસ અધર્મ કરે છે, એ પોતે જ દુશ્મન ગણાય છે.
તં રિપું પરમં વિદ્યાચ્છાસ્ત્રાણામેષ નિર્ણયઃ
એવો માણસ સર્વથી મોટો દુશ્મન છે, એ શાસ્ત્રોનો નિશ્ચય છે.
દુર્વૃત્તનિધનં યસ્માત્સતામુત્સાહ કારણમ્
દુષ્ટોના અંતથી સજ્જનોમાં ઉત્સાહ આવે છે.
પૌત્રં તમંશુમન્તં હિ પુત્રત્વે કતવાન્પ્રભુઃ
પ્રભુએ પોતાના પૌત્ર અંશુમંતને પુત્ર બનાવ્યા.
યુયોજ સારવિદ્ભૂયો હ્યશ્ચાનયનકર્મણિ
પછી પ્રભુએ ફરીથી બુદ્ધિશાળી સારાને લાવવાનો જવાબદાર બનાવ્યો.
કપિલં તેજસાંરાશિં સાષ્ટાઙ્ગંપ્રણનામહા
તેઓ તેજથી ભરપૂર કપિલને સાષ્ટાંગ નમસ્કાર કર્યા.
ઉવાચ શાન્તમનસં દેવદેવં સનાતનમ્
તે શાંત મનવાળા, દેવોના દેવ, સનાતન ભગવાનને બોલ્યો.
પરોપકારનિરતાઃ ક્ષમાસારા હિ સાધવઃ
સજ્જનો હંમેશાં પરોપકારમાં લાગેલા અને ક્ષમાશીલ હોય છે.
નહિ સંહરતેજ્યોત્સ્નાં ચન્દ્રશ્ચાણ્ડાલવેશ્મનઃ
જેમ ચાંદ્ર ચંડાળના ઘરમાંથી પણ પોતાનું પ્રકાશ પાછું ખેંચતો નથી.
દદાતિ પરમાં તુષ્ટિં ભક્ષ્યમાણો ઽમરૈઃ શશી
ચંદ્રદેવ દેવતાઓએ ખાધા છતાં પણ સર્વોચ્ચ સંતોષ આપે છે.
સૌરભં કુરુતે સર્વં તથૈવ સુજનોજનઃ
એ જ રીતે સારા માણસે બધે સુગંધ ફેલાવે છે.
સંજાતં શાસિતું લોકાંસ્ત્વાં વિદુઃ પુરુષોત્તમ
લોકો જાણે છે કે, હે પુરુષોત્તમ, તમે લોકોએ શાસન કરવા માટે જન્મ લીધો છે.
નમો બ્રહ્મણ્યશીલાય બ્રહ્મધ્યાનપરાય ચ
બ્રહ્મનિષ્ઠ અને બ્રહ્મધ્યાનમાં તત્પર એવા આપને નમસ્કાર.
વરં વરય ચેત્યાહ પ્રસન્નો ઽસ્મિ તવાનઘ
તે બોલ્યા: 'માગ જે ઈચ્છે છે તે વરદાન, કેમ કે હું તારા પર પ્રસન્ન છું, હે નિર્દોષ.'
પ્રાપયાસ્મત્પિતૄન્બ્રાહ્મં લોકમિત્યભ્યભાષત
તેમણે કહ્યું: 'અમારા પૂર્વજોને બ્રહ્મલોકમાં પહોંચાડો.'
ગઙ્ગામાનીય પૌત્રસ્તે નયિષ્યતિ પિતૄન્દિવમ્
ગંગાને લાવીને, તારો પૌત્ર તમારા પૂર્વજોને સ્વર્ગમાં લઈ જશે.
કૃત્વૈતાન્ધૂતપાપાન્વૈ નયિષ્યતિ પરં પદમ્
આ પૂર્વજોને પાપમુક્ત કરીને, તે તેમને સર્વોચ્ચ સ્થાન સુધી પહોંચાડશે.
પિતામહાન્તિકં પ્રાપ્ય સાશ્વં વૃત્તં ન્યવેદયત્
પૌત્રએ પિતામહ પાસે જઈને, જે કંઈ બન્યું હતું તે બધું કહી સંભળાવ્યું.
વિધાય તપસા વિષ્ણુમારાધ્યાપપદંહરેઃ
તપસ્યા કરીને અને વિષ્ણુની ભક્તિથી, તેણે હરિનું પાપરહિત સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું.
તસ્માદ્ભગીરથો જાતો યો ગઙ્ગામાનયદ્દિવઃ
તેનામાંથી ભગીરથ જન્મ્યા, જેમણે ગંગાને સ્વર્ગમાંથી પૃથ્વી પર લાવી.