અગ્નિજા વિશ્વરૂપાખ્યા અગ્નિવર્ણાઃ સુખપ્રદાઃ
અગ્નિમાંથી જન્મેલી વિશ્વરૂપા, અગ્નિ જેવી રંગત ધરાવનારી અને સુખ આપનારી છે.
શુક્રજા ઋક્ષસદૃશાઃ કે તવઃ શુભદાયકાઃ
શુક્રમાંથી જન્મેલા, તારાઓ જેવા દેખાતા કેતવ, શુભતા આપનારા છે.
પ્રાસાદવૃક્ષશૈલેષુ જાતો રાજ્ઞાં વિનાશકૃત્
પ્રાસાદ, વૃક્ષો અને પર્વતોમાં જે ઉદ્ભવે છે, તે રાજાઓના વિનાશનું કારણ બને છે.
આવર્તકેતુસંધ્યાયાં શશિરો નેષ્ટદાયકઃ
આવર્તકેતુના સંયોગ સમયે ચંદ્ર મનગમતા ફળ આપતો નથી.
ચાન્દ્રમાર્ક્ષં ગુરોર્માનમિતિ માનાનિ વૈ નવઃ
ચંદ્ર, તારાઓ અને ગુરુના માન એમ કુલ નવ માન ગણાય છે.
તેષાં પૃથક્પૃથક્કાર્યં વક્ષ્યતે વ્યવહારતઃ
આ બધાના જુદા જુદા ઉપયોગ પછી વિગતવાર સમજાવવામાં આવશે.
વૃષ્ટેર્વિધાનં સ્ત્રીગર્ભઃ સાવનેનૈવ ગૃહ્યતે
વરસાદ અને સ્ત્રીના ગર્ભ માટેનું નિયમ માત્ર સાવન માનથી જ નક્કી થાય છે.
યાત્રોદ્વાહવ્રતક્ષૌરે તિથિવર્ષેશનિર્ણયઃ
લગ્ન, વ્રત અને મુંડન જેવા પ્રસંગોમાં તિથિ, વર્ષ અને ઇશ્વરનું નિર્ધારણ થાય છે.
ગૃહ્યતે ગુરુમાનેન પ્રભવાદ્યબ્દલક્ષણમ્
ગુરુમાનથી પ્રભવથી શરૂ થતા વર્ષોના લક્ષણો જાણી શકાય છે.
ગુરુમધ્યમચારેણષષ્ટ્યબ્દાઃ પ્રભાવાદયઃ
ગુરુ અને મધ્યમાનના ચલનથી પ્રભવથી શરૂ થતા સાઠ વર્ષો ગણાય છે.
અઙ્ગિરાઃ શ્રીમુખો ભાવો યુવા ધાતા તથૈવ ચ
અંગિરા, શ્રીમુખ, ભાવ, યુવા અને ધાતા પણ છે.
ચિત્રભાનુઃસુભાનુશ્ચ તારણઃ પાર્થિવો ઽવ્યયઃ
ચિત્રભાનુ, સુભાનુ, તારણ, પૃથ્વીપતિ અને અવ્યય પણ છે.
નન્દનો વિજયશ્ચૈવ જયો મન્મથદુર્મુખૌ
નંદન, વિજય, જય, મન્મથ અને દુર્મુખ પણ છે.
શુભકૃચ્છોભનઃ ક્રોધી વિશ્વાવસુપરાભવૌ
શુભકૃત, શોભન, ક્રોધી, વિશ્વાવસુ અને પરાભવ પણ છે.
પરિભાવી પ્રમાદી ચ આનન્દો રાક્ષસો ઽનલઃ
પરિભાવિ, પ્રમાદી, આનંદ, રાક્ષસ અને અનલ પણ છે.
દુન્દુભીરુધિરોદ્ગરી રક્તાક્ષઃ ક્રોધનઃ ક્ષયઃ
દુન્દુભિ, રુધિર, ઉદગરી, રક્તાક્ષ, ક્રોધન અને ક્ષય પણ છે.
યુગં સ્યાત્પઞ્ચભિર્વર્ષૈર્યુગાન્યેવં તુ દ્વાદશ
પાંચ વર્ષને એક યુગ કહેવાય છે; આ રીતે બાર યુગ થાય છે.
પુરન્દરો લોહિતશ્ચ ત્વષ્ટાહિર્બુધ્ન્યસંજ્ઞકઃ
પુરંદર, લોહિત, ત્વષ્ટા અને અહિબુધ્ન્ય નામના પણ છે.
તથા યુગસ્ય વર્ષે શાસ્ત્વગ્નિનેન્દુવિધીશ્વરાઃ
આ રીતે, યુગના વર્ષમાં અગ્નિ, ચંદ્ર અને નિયમોના દેવતાઓ રાજા બને છે.
તત્કાલં ગ્રહચારં ચ સમ્યક્ જ્ઞાત્વા ફલં પદેત્
તે સમયે ગ્રહોની ચાલને સારી રીતે જાણી, તેનું ફળ નક્કી કરવું જોઈએ.
અહઃ સુરાણાં તદ્રાત્રિઃ કર્કાદ્યં દક્ષિણાયનમ્
દેવતાઓ માટે જે દિવસ છે, એ જ તેમની રાત ગણાય છે; કર્ક રાશિથી દક્ષિણાયન શરૂ થાય છે.
મધાદૌ મઙ્ગલં કર્મ વિધેયં ચોત્તરાયણે
ઉત્તરાયણના આરંભ અને મધ્યમાં શુભ કાર્ય કરવું યોગ્ય છે.
માધાદિ માસૌ દ્વૌ દ્વૌ ચ ઋતવઃ શિશિરાદયઃ
મધુથી શરૂ કરીને બે બે મહિના અને શિશિરથી શરૂ કરીને બે બે ઋતુઓ ગણાય છે.
વર્ષા શરશ્ચ હેમન્તઃ કર્કાદ્વૈ દક્ષિણાયને
કર્કથી દક્ષિણાયન દરમ્યાન વરસાદ, શરદ અને હેમંત ઋતુ આવે છે.
ત્રિંશદ્ભિશ્ચન્દ્રભગણો માસો નાક્ષત્રસંજ્ઞકઃ
ત્રીસઠ ચંદ્રભાગથી બનેલો મહિનો, જે નક્ષત્રના નામે ઓળખાય છે.
નભસ્ય ઇષ ઊર્જશ્ચ સહાશ્ચૈવ સહસ્યકઃ
નભસ્ય, ઇષ, ઊર્જા, સહ અને સહસ્ય એ મહિના છે.
યસ્મિન્માસે પૌર્ણમાસી યેન ધિષ્ણેન સંયુતા
જે મહિને પૂર્ણિમા જે નક્ષત્ર સાથે જોડાય છે,
તત્પક્ષૌ દૈવ પિત્રાખ્યૌ શુક્લકૃષ્ણૌ તથાપરે
તે પખવાડિયું દેવ અને પિતૃ નામે ઓળખાય છે, શુક્લ અને કૃષ્ણ પખવાડિયા તરીકે.
ક્રમાત્તિથીનાં બ્રહ્માગ્ની વિરિઞ્ચિવિષ્ણુશૈલજાઃ
ક્રમવાર તિથિના સ્વામી બ્રહ્મા, અગ્નિ, વિરિંચિ, વિષ્ણુ અને શૈલજ છે.
મહેન્દ્રવાસવૌ નાગદુર્ગાદણ્ડધરાહ્વયઃ
મહેન્દ્ર, વાસવ, નાગ, દુર્ગા અને દંડધર એમ નામ છે.