યાવન્તો દિવસાન્કેતુર્દૃશ્યતે વિવિધાત્મકઃ
જેટલા દિવસો સુધી વિવિધ સ્વરૂપ ધરાવતો ધૂમકેતુ દેખાય છે,
યે દિવ્યાઃ કેતવસ્તે ઽપિ શશ્વજ્જીવફલપ્રદાઃ
દિવ્ય ધૂમકેતુઓ હંમેશા જીવનના ફળ આપે છે.
ક્ષિપ્રાદસ્તમયં યાતિ દીર્ઘકેતુ રવૃષ્ટિકૃત્
લાંબી પૂંછવાળો અને ઝડપથી અસ્ત થતો ધૂમકેતુ અનાવૃષ્ટિ લાવે છે.
દ્વિત્રિચતુઃશૂલરૂપઃ સ ચ રાજ્યાન્તકૃન્મતઃ
જે ધૂમકેતુ બે, ત્રણ કે ચાર શૂળ જેવા દેખાય છે, તે રાજ્યનો નાશક માનવામાં આવે છે.
કેતવશ્ચોદિતાઃ પૂર્વાપરયોર્નૃપહાનિદાઃ
પૂર્વ કે પશ્ચિમ તરફ ઉગતા ધૂમકેતુઓ રાજાઓના પતનનું કારણ બને છે.
હુતાશનોદિતાસ્તે ઽપિ કેતવઃ ફલદાઃ સ્મૃતાઃ
અગ્નિમાંથી ઉદય પામતા ધૂમકેતુઓ પણ ફળ આપનારા કહેવાય છે.
સુભિક્ષક્ષેમદાઃ શ્વેતકેતવઃ સોમસૂનવઃ
શ્વેત ધૂમકેતુઓ, જે ચંદ્રના પુત્ર છે, સુખાકારી અને સુરક્ષા લાવે છે.
બ્રહ્મદણ્ડાદ્ધૂમકેતુઃ પ્રજાનામન્તકૃન્મતઃ
બ્રહ્માના દંડમાંથી ઉદ્ભવેલો ધૂમકેતુ પ્રજાનો વિનાશક માનવામાં આવે છે.
અનિષ્ટદાઃ પઙ્ગુસુતા વિશિખાઃ કમકાહ્વયાઃ
પાંગુના પુત્રો, જેમને વિશિખા અને કમક કહે છે, અશુભ ફળ આપનારા છે.
સૂક્ષ્માઃ શુક્લા બુધસુતાશ્ચૌરરોગભયપ્રદાઃ
સૂક્ષ્મ અને શ્વેત, બુધના પુત્ર એવા ધૂમકેતુઓ ચોરી અને રોગનો ભય લાવે છે.
અગ્નિજા વિશ્વરૂપાખ્યા અગ્નિવર્ણાઃ સુખપ્રદાઃ
અગ્નિમાંથી જન્મેલી વિશ્વરૂપા, અગ્નિ જેવી રંગત ધરાવનારી અને સુખ આપનારી છે.
શુક્રજા ઋક્ષસદૃશાઃ કે તવઃ શુભદાયકાઃ
શુક્રમાંથી જન્મેલા, તારાઓ જેવા દેખાતા કેતવ, શુભતા આપનારા છે.
પ્રાસાદવૃક્ષશૈલેષુ જાતો રાજ્ઞાં વિનાશકૃત્
પ્રાસાદ, વૃક્ષો અને પર્વતોમાં જે ઉદ્ભવે છે, તે રાજાઓના વિનાશનું કારણ બને છે.
આવર્તકેતુસંધ્યાયાં શશિરો નેષ્ટદાયકઃ
આવર્તકેતુના સંયોગ સમયે ચંદ્ર મનગમતા ફળ આપતો નથી.
ચાન્દ્રમાર્ક્ષં ગુરોર્માનમિતિ માનાનિ વૈ નવઃ
ચંદ્ર, તારાઓ અને ગુરુના માન એમ કુલ નવ માન ગણાય છે.
તેષાં પૃથક્પૃથક્કાર્યં વક્ષ્યતે વ્યવહારતઃ
આ બધાના જુદા જુદા ઉપયોગ પછી વિગતવાર સમજાવવામાં આવશે.
વૃષ્ટેર્વિધાનં સ્ત્રીગર્ભઃ સાવનેનૈવ ગૃહ્યતે
વરસાદ અને સ્ત્રીના ગર્ભ માટેનું નિયમ માત્ર સાવન માનથી જ નક્કી થાય છે.
યાત્રોદ્વાહવ્રતક્ષૌરે તિથિવર્ષેશનિર્ણયઃ
લગ્ન, વ્રત અને મુંડન જેવા પ્રસંગોમાં તિથિ, વર્ષ અને ઇશ્વરનું નિર્ધારણ થાય છે.
ગૃહ્યતે ગુરુમાનેન પ્રભવાદ્યબ્દલક્ષણમ્
ગુરુમાનથી પ્રભવથી શરૂ થતા વર્ષોના લક્ષણો જાણી શકાય છે.
ગુરુમધ્યમચારેણષષ્ટ્યબ્દાઃ પ્રભાવાદયઃ
ગુરુ અને મધ્યમાનના ચલનથી પ્રભવથી શરૂ થતા સાઠ વર્ષો ગણાય છે.
અઙ્ગિરાઃ શ્રીમુખો ભાવો યુવા ધાતા તથૈવ ચ
અંગિરા, શ્રીમુખ, ભાવ, યુવા અને ધાતા પણ છે.
ચિત્રભાનુઃસુભાનુશ્ચ તારણઃ પાર્થિવો ઽવ્યયઃ
ચિત્રભાનુ, સુભાનુ, તારણ, પૃથ્વીપતિ અને અવ્યય પણ છે.
નન્દનો વિજયશ્ચૈવ જયો મન્મથદુર્મુખૌ
નંદન, વિજય, જય, મન્મથ અને દુર્મુખ પણ છે.
શુભકૃચ્છોભનઃ ક્રોધી વિશ્વાવસુપરાભવૌ
શુભકૃત, શોભન, ક્રોધી, વિશ્વાવસુ અને પરાભવ પણ છે.
પરિભાવી પ્રમાદી ચ આનન્દો રાક્ષસો ઽનલઃ
પરિભાવિ, પ્રમાદી, આનંદ, રાક્ષસ અને અનલ પણ છે.
દુન્દુભીરુધિરોદ્ગરી રક્તાક્ષઃ ક્રોધનઃ ક્ષયઃ
દુન્દુભિ, રુધિર, ઉદગરી, રક્તાક્ષ, ક્રોધન અને ક્ષય પણ છે.
યુગં સ્યાત્પઞ્ચભિર્વર્ષૈર્યુગાન્યેવં તુ દ્વાદશ
પાંચ વર્ષને એક યુગ કહેવાય છે; આ રીતે બાર યુગ થાય છે.
પુરન્દરો લોહિતશ્ચ ત્વષ્ટાહિર્બુધ્ન્યસંજ્ઞકઃ
પુરંદર, લોહિત, ત્વષ્ટા અને અહિબુધ્ન્ય નામના પણ છે.
તથા યુગસ્ય વર્ષે શાસ્ત્વગ્નિનેન્દુવિધીશ્વરાઃ
આ રીતે, યુગના વર્ષમાં અગ્નિ, ચંદ્ર અને નિયમોના દેવતાઓ રાજા બને છે.
તત્કાલં ગ્રહચારં ચ સમ્યક્ જ્ઞાત્વા ફલં પદેત્
તે સમયે ગ્રહોની ચાલને સારી રીતે જાણી, તેનું ફળ નક્કી કરવું જોઈએ.