આત્મા હ્યભેદ્યઃ પૂર્ણત્વાચ્છાસ્ત્રાણામેષ નિશ્ચયઃ
આત્મા તો અખંડ અને પૂર્ણ છે—શાસ્ત્રોનો એ નિશ્ચય છે.
કર્માણિ દૈવમૂલાનિ દેવાધીનમિદં જગત્
બધા કર્મોનું મૂળ દૈવ છે; આ જગત દેવતાઓના અધિન છે.
તતો નરૈરસ્વતન્ત્રૈઃ કિં કાર્યં સાધ્યતે વદ
પછી, જે મનુષ્યો પોતાના ઉપર કાબૂ રાખી શકતા નથી, તેઓ શું કરી શકે? મને કહો.
પાપમૂલમિદં જ્ઞાત્વા કથં હન્તું સમુદ્યતઃ
આ જ દુઃખનું મૂળ છે એવું જાણી, તેને નાશ કરવા માટે કોણ પ્રયત્ન કરશે?
તસ્માદિદં વપુર્ભૂપ પાપમૂલં ન સંશયઃ
એથી, રાજા, આ શરીર ખરેખર પાપનું મૂળ છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
ભવિષ્યતીતિ નિશ્ચિત્ય નૈતાન્હિંસીસ્તતઃ સુત
શું થવાનું છે એ નક્કી જાણી, પછી, પુત્ર, આ લોકોને તું દુઃખ ન આપ.
સ્પૃશન્કરેણ સગરં નન્દનં મુનયસ્તદા
પછી, ઋષિઓએ કૃત સાથે મળીને સગર અને નંદનને સ્પર્શ કર્યો.
રાજ્યાભિષેકં કૃતવાન્મુનિભિઃ સહ સુવ્રતૈઃ
તેણે શ્રેષ્ઠ વ્રતવાળા ઋષિઓ સાથે રાજાભિષેક કર્યો.
કાશ્યપસ્ય વિદર્ભસ્ય તનયે મુનસત્તમ
મુનિશ્રેષ્ઠ, કાશ્યપ અને વિદર્ભના પુત્ર માટે—
વનાદાગત્ય રાજાનં સંભાષ્ય સ્વાશ્રમં યયૌ
વનમાંથી આવી, તેણે રાજાને મળીને વાત કરી અને પછી પોતાના આશ્રમમાં ગયો.
વરં દદાવપત્યાર્થમૌર્વો ભાર્ગવમન્ત્રવિત્
ભાર્ગવ મંત્રજ્ઞ ઔર્વે એ સંતાન માટે વરદાન આપ્યું.
કેશિતીં સુમતિં ચૈવ ઇદમાહ પ્રહર્ષયમ્
તેણે કેશિની અને સુમતિને આનંદિત કરીને આ વાત કહી.
અપત્યાર્થં મહાભાગે વૃણુતાં ચ યથેપ્સિતમ્
મહાભાગ્યવતીઓ, સંતાન માટે, જે ઇચ્છો તે પસંદ કરો.
કેશિન્યેકં સુતં વવ્રે વંશસન્તાનકારણમ્
કેશિનીએ વંશ ચાલતો રહે એ માટે એક પુત્ર માગ્યો.
નામ્નાસમઞ્જાઃ કેશિન્યાસ્તનયો મુનિસત્તમ
મુનિશ્રેષ્ઠ, કેશિનીના પુત્રનું નામ સમંજસ હતું.
તં દૃષ્ટ્વા સાગરાઃ સર્વે હ્યાસન્દુર્વૃત્તચેતસઃ
તેને જોઈને બધા સગર પુત્રો દુષ્ટ મનવાળા બની ગયા.
ચિન્તયામાસ વિધિવત્પુત્રકર્મ વિગર્હિનમ્
તેને નિયમ પ્રમાણે પુત્ર માટેનું નિંદિત કર્મ વિચાર્યું.
કારુકૈસ્તાડ્યતે વહ્ણિરયઃસંયોગમાત્રતઃ
લોહ સાથે સંપર્ક થતાં જ કારીગરો અગ્નિને પ્રગટ કરે છે.
શાસ્ત્રજ્ઞો ગુણવાન્ધર્મી પિતામહહિતે રતઃ
તે શાસ્ત્રજ્ઞ, ગુણવાન, ધર્મનિષ્ઠ અને પિતૃઓના કલ્યાણમાં તત્પર હતો.
અનુષ્ટાનવતાં નિત્યમન્તરાયા ભવન્તિ તે
નિયમિત સંસ્કારો કરતા લોકો માટે હંમેશાં અવરોધો આવે છે.
બુભુજે તાનિ સર્વાણિ નિરાકૃત્ય દિવૌકસઃ
દેવતાઓને દૂર કરી, તેણે એ બધું આનંદપૂર્વક ભોગવ્યું.
ભજન્તિ સાગરાસ્તા વૈ કચગ્રહબલાત્કૃતાઃ
કચગ્રહની શક્તિથી મજબૂર થયેલા એ સમુદ્રો પણ હવે તેની સેવા કરે છે.
ભૂષયન્તિ સ્વદેહાનિ મદ્યપાનપરાયણાઃ
મદિરા પીવામાં મગ્ન રહી, તેઓ પોતાને સુંદર રીતે શોભાવતાં રહે છે.
મિત્રૈશ્ચ યોદ્રુમારબ્ધા બલિનો ઽત્યન્તપાપિનઃ
મિત્રો સાથે મળીને, એ અત્યંત પાપી અને શક્તિશાળી લોકો યોદ્રુમ વૃક્ષોને ઉખેડવા લાગ્યા.
વિચારં પરમં ચક્રુરેતેષું નાશહેતવે
તેમણે તેમના વિનાશ માટે ઊંડો વિચાર કર્યો.
કપિલં દેવદેવેશં યયુઃ પ્રચ્છન્નરુપિણઃ
છુપાયેલા રૂપે, તેઓ દેવદેવતા કપિલ પાસે ગયા.
પ્રાણમ્ય દણ્ડવદ્રૂમૌ તુષ્ટુવુવ્રિદશાસ્તતઃ
વૃક્ષ જેવી દંડવત્ પ્રણામ કરીને, દેવોએ પછી તેમની સ્તુતિ કરી.
નરરુપપ્રતિચ્છિન્નવિષ્ણવે જિષ્ણવે નમઃ
માનવ રૂપે છુપાયેલા, વિજયી વિષ્ણુને વંદન છે.
સંસારારણ્યદાવાગ્રે ધર્મપાલનસેતવે
સંસારના દહનવનના કાંઠે, ધર્મની રક્ષા માટે જે પુલ સમાન છે.
સાગરૈઃ પીડિતાનસ્માંસ્ત્રાયસ્વ શરણાગતાન્
હે પ્રભુ, અમને દુઃખ આપતા સમુદ્રોથી બચાવો; અમે તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ.