જાતકં વાચ્મિ સમયાદ્રાશિસંજ્ઞાપુરઃસરમ્
હું જન્મકુંડળી કહું છું, જે રાશિના નામ અને યોગ્ય સમયથી શરૂ થાય છે.
જાનુજઙ્ઘાઙ્ઘ્નિયુગલં કાલાઙ્ગાનિ ક્રિયાદયઃ
ઘૂંટણ, પગની પિંડી અને પગનું જોડું, સમયના અંગો છે, સાથે ક્રિયાઓ અને બીજું બધું પણ.
ગુરુમન્દાર્કિગુરવો મેષાદીનામધીશ્વરાઃ
મેષ અને બીજા રાશિઓના સ્વામી સૂર્ય, ચંદ્ર અને બીજા ગ્રહો છે.
આદિપઞ્ચનવાધીશાદ્રેષ્કાણેશાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
પ્રથમ, પાંચમો અને નવમો ભાવના સ્વામી ત્રિકોણના સ્વામી કહેવાય છે.
ઓજે વિપર્યયાદ્યુગ્મે ત્રિશાંશેશાઃ સમીરિતાઃ
દ્વિભાવ રાશિઓમાં ત્રીજા ભાગના સ્વામી વિપરીત ક્રમમાં ગણાય છે.
સ્વભાદ્દ્વાદશભાગેશાઃ ષર્ડ્ગં રાશિપૂર્વકમ્
પોતાના રાશિથી શરૂ કરીને દ્વાદશ ભાગના સ્વામી રાશિ સાથે ઓળખવા.
શેષા દિનાખ્યાસ્તૂભયં તિમિઃ ક્રૂરઃ સૌમ્યઃ પુમાન્
બાકીનું દિવસના સ્વામી કહેવાય છે; બંને ગણાય છે—તમિ ક્રૂર, સૌમ્ય અને પુરૂષ છે.
મેષાદ્યાઃ પૂર્વતોદિક્સ્થાઃ સ્વસ્વસ્થાનચરાસ્તથા
મેષથી શરૂ કરીને બધી રાશિઓ પૂર્વ દિશામાં પોતાના સ્થાન પર ગતિ કરે છે.
ઉચ્ચાનિ દ્વિત્રિમનુયુક્તિથીષુભનખાંશકૈઃ
ઉચ્ચ સ્થાન બે કે ત્રણ અંશ, તિથિ, બાણ, નખ અને વિભાગ સાથે જોડાયેલું છે.
વર્ગોત્તમાશ્ચરાધેષુ ભાવાદ્દ્વાદશ મૂર્તિમાન્
ચલ રાશિઓમાં વર્ગોત્તમ, દ્વાદશ ભાવથી, સ્વરૂપ ધરાવે છે.
ચતુરસ્રં તૂર્યમૃત્યુત્રિકોણં નવપઞ્ચમમ્
ચોથું સ્થાન ચતુરસ્ર છે, આઠમું મૃત્યુ ત્રિકોણ છે, નવમું અને પાંચમું ત્રિકોણ છે.
નૃપાદઃ કીટપશવો બલાઢ્યાઃ કેન્દ્રગાઃ ક્રમાત્
રાજા, કીટ અને પશુઓ ક્રમશઃ કેન્દ્રમાં બળવાન હોય છે.
રક્તઃ શ્વેતઃ શુકનિભઃ પાટલો ધૂમ્રપાણ્ડુરૌ
તેમના રંગ લાલ, સફેદ, શુકપંખી જેવો, ફિક્કો, ધૂમ્ર અને પીળાશ છે.
સામ્યાશાખ્યપ્લવત્વં સ્યાદ્દ્વિતીયે વશિરર્કભાત્
બીજા સ્થાને સમતા, પ્રસિદ્ધિ અને તરવું મળે છે; ત્યાં સૂર્ય સ્વામી છે.
જીવો જ્ઞાનં સુખં શુક્રઃ કામો દુઃખં દિનેશજઃ
જીવ જ્ઞાન અને સુખનું સૂચક છે; શુક્ર કામનું; સૂર્યપુત્ર દુઃખનું.
સચિવો સૂર્યજઃ પ્રેષ્યો મતો જ્યોતિર્વિદાં વરૈઃ
સૂર્યપુત્ર મંત્રી છે, ચંદ્રપુત્ર સેવક છે—આવું શ્રેષ્ઠ જ્યોતિષીઓએ માન્યું છે.
વર્ણા વ અવ્યહહરીદ્રા શચીકૌધિપારવેઃ
શચી, કૌધી અને પારવ માટે રંગો ક્રમશઃ સફેદ, પીળો અને લીલો છે.
ક્ષીણેન્દ્વર્કારરવિજાઃ પાપા પાપયુતો બુધઃ
ક્ષીણ ચંદ્ર, સૂર્ય અને મંગળથી જન્મેલા પાપી ગણાય છે; પાપી સાથે જોડાયેલો બુધ પણ પાપી છે.
શિખિભૂમિપયોવારિવાસિનો ભૂસુતાદયઃ
પૃથ્વીપુત્ર અને બીજા મોર, પૃથ્વી, પાણી અને વાયુમાં વસે છે.
સૌરાએંઽત્યજાધિપઃ પ્રોક્તો રાહુર્મ્લેચ્છાધિપસ્તથા
શનિરાશિના સ્વામી અંત્યજાધિપ કહેવાય છે; રાહુ પણ વિદેશીઓનો સ્વામી છે.
દેવતેન્દ્વગ્નિરૈવલાભૂકોસખાયોપરાધિપાઃ
દેવતાઓ, ઇન્દ્ર, અગ્નિ, રૈવત, ભૂક, સખા અને ઉપરવાળા શાસકઓ છે.
સ્ફુટિતં રવિતસ્તાંમ્રં તારે તામ્રપુનિસ્તથા
વિખૂટું પડેલું, તેજસ્વી, તાંબાના રંગનું અને તારાઓમાં પણ તાંબાઈ દેખાય છે.
સૌરશુક્રારચન્દ્રજ્ઞગુરુષૂદ્યત્સુ ચ ક્રમાત્
સૂર્ય, શુક્ર, મંગળ, ચંદ્ર, ગુરુ અને શનિ, એમ ક્રમશઃ ઉગે ત્યારે દેખાય છે.
સૌરેજ્યારાપરે પૂર્ણે ક્રમાત્પશ્યન્તિ નારદ
શનિ અને ગુરુ પૂર્ણ હોય ત્યારે, હે નારદ, તે ક્રમશઃ દેખાય છે.
કટુતિક્તક્ષારમિશ્રમધુરામ્લકષાયકાઃ
તીખા, કડવા, ખારાશવાળા, મીઠા, ખાટા અને કસેલા સ્વાદવાળા છે.
જીવો જીવજ્ઞૌ સિતજ્ઞૌ વ્યર્કા વ્યારાઃ ક્રમાદમી
જીવ, જીવને જાણનારો, સફેદને ઓળખનારો, દુશ્મન, વિરોધી, આ બધા ક્રમશઃ છે.
મિથોધનવ્યયાયત્રિબન્ધુવ્યાપારગઃ સુહૃત્
પરસ્પર ધન, ખર્ચ, ત્રણ સગા, વ્યવહાર અને મિત્ર છે.
મત્કાલોધિસુહૃન્મિત્રપૂર્વકાન્કલ્પયેત્પુનઃ
પછી ફરીથી, સમયના સ્વામી, અધિકારી, મિત્ર અને સાથીને પહેલું સ્થાન આપવું જોઈએ.
દિક્ષુ સૌમ્યેજ્યયોઃ સૂર્યારયોઃ સૌરે સિતાબ્જયોઃ
દિશાઓમાં, સૌમ્ય અને પૂજ્ય માટે, સૂર્ય અને વિરોધી માટે, શનિ, સફેદ અને કમળમાં જન્મેલા માટે છે.
ઉત્તરસ્થા દીપ્તકરાશ્ચેષ્ટા વીર્યયુતા મતાઃ
ઉત્તર તરફ રહેનાર, તેજસ્વી કિરણવાળા, સક્રિય અને શક્તિશાળી માનવામાં આવે છે.