યદિ સ્યાદધિકા ભાનોઃ ક્રાન્તેઃ પાતો ગતસ્તદા
જો સૂર્યની ગતિ વધારે હોય, તો મળવાનું સ્થાન આગળ વધે છે.
યદાન્યત્વં વિધોઃ ક્રાન્તિઃ ક્ષેપાચ્ચેદ્યદિ શુદ્ધ્યતિ
જ્યારે ચંદ્રની ગતિ અલગ હોય અને ત્રુટિ સુધરી જાય, ત્યારે તે શુદ્ધ થાય છે.
તચ્ચાપાન્તર્મર્દ્ધવાયોર્જ્યભાવિનશીતગૌ
આ ઘટના વર્તુળની અંદર, પવનના વિસ્તારમાં, ગ્રહણ પામનારા ચંદ્ર માટે થાય છે.
ચન્દ્રભુક્ત્યા હૃતં ભાનૌ લિપ્તાદિશશિવત્ફલમ્
ચંદ્રના ગ્રહણથી, સૂર્યના અંકો અને દિશાઓ જેવા ફળો ઓછા થાય છે.
કર્મૈતદસકૃત્તાવત્ક્રાન્તી યાવત્સમેતયોઃ
આ ક્રિયા વારંવાર થાય છે, જેટલાં સમય સુધી બંનેની ગતિઓ સમાન રહે.
હીનેર્ઽદ્વરાત્રઘિકાઘતો ભાવી તાત્કાલિકે ઽધિકા
જો ઓછું હોય તો અસર રાત્રે થાય છે; વધારે હોય તો એ જ સમયે થાય છે.
ષષ્ટિશ્ચાચન્દ્રભુક્તાપ્તા પાતકાલસ્ય નાડિકાઃ
ચંદ્રના ગ્રહણથી મળેલી સાઠ નાડિકાઓ મળવાનો સમય દર્શાવે છે.
તયોર્ભુક્તયન્તરેણાપ્તં સ્થિત્યમર્દ્ધાં નાડિકાદિવત્
બંનેના ગ્રહણ વચ્ચે મળેલી અડધી અવધિ નાડિકા જેવી ગણાય છે.
તસ્ય સંભવકાલઃ સ્યાત્તત્સંયોગેક્તસંજ્ઞકઃ
તેનું થવાનું સમય બંનેના જોડાણ તરીકે ઓળખાય છે.
પ્રજ્વલજ્જ્વલનાકારઃ સર્વકર્મસુ ગર્હિતઃ
તે પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવું દેખાય છે અને બધાં કાર્યોમાં નિંદનીય છે.
જાતકં વાચ્મિ સમયાદ્રાશિસંજ્ઞાપુરઃસરમ્
હું જન્મકુંડળી કહું છું, જે રાશિના નામ અને યોગ્ય સમયથી શરૂ થાય છે.
જાનુજઙ્ઘાઙ્ઘ્નિયુગલં કાલાઙ્ગાનિ ક્રિયાદયઃ
ઘૂંટણ, પગની પિંડી અને પગનું જોડું, સમયના અંગો છે, સાથે ક્રિયાઓ અને બીજું બધું પણ.
ગુરુમન્દાર્કિગુરવો મેષાદીનામધીશ્વરાઃ
મેષ અને બીજા રાશિઓના સ્વામી સૂર્ય, ચંદ્ર અને બીજા ગ્રહો છે.
આદિપઞ્ચનવાધીશાદ્રેષ્કાણેશાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
પ્રથમ, પાંચમો અને નવમો ભાવના સ્વામી ત્રિકોણના સ્વામી કહેવાય છે.
ઓજે વિપર્યયાદ્યુગ્મે ત્રિશાંશેશાઃ સમીરિતાઃ
દ્વિભાવ રાશિઓમાં ત્રીજા ભાગના સ્વામી વિપરીત ક્રમમાં ગણાય છે.
સ્વભાદ્દ્વાદશભાગેશાઃ ષર્ડ્ગં રાશિપૂર્વકમ્
પોતાના રાશિથી શરૂ કરીને દ્વાદશ ભાગના સ્વામી રાશિ સાથે ઓળખવા.
શેષા દિનાખ્યાસ્તૂભયં તિમિઃ ક્રૂરઃ સૌમ્યઃ પુમાન્
બાકીનું દિવસના સ્વામી કહેવાય છે; બંને ગણાય છે—તમિ ક્રૂર, સૌમ્ય અને પુરૂષ છે.
મેષાદ્યાઃ પૂર્વતોદિક્સ્થાઃ સ્વસ્વસ્થાનચરાસ્તથા
મેષથી શરૂ કરીને બધી રાશિઓ પૂર્વ દિશામાં પોતાના સ્થાન પર ગતિ કરે છે.
ઉચ્ચાનિ દ્વિત્રિમનુયુક્તિથીષુભનખાંશકૈઃ
ઉચ્ચ સ્થાન બે કે ત્રણ અંશ, તિથિ, બાણ, નખ અને વિભાગ સાથે જોડાયેલું છે.
વર્ગોત્તમાશ્ચરાધેષુ ભાવાદ્દ્વાદશ મૂર્તિમાન્
ચલ રાશિઓમાં વર્ગોત્તમ, દ્વાદશ ભાવથી, સ્વરૂપ ધરાવે છે.
ચતુરસ્રં તૂર્યમૃત્યુત્રિકોણં નવપઞ્ચમમ્
ચોથું સ્થાન ચતુરસ્ર છે, આઠમું મૃત્યુ ત્રિકોણ છે, નવમું અને પાંચમું ત્રિકોણ છે.
નૃપાદઃ કીટપશવો બલાઢ્યાઃ કેન્દ્રગાઃ ક્રમાત્
રાજા, કીટ અને પશુઓ ક્રમશઃ કેન્દ્રમાં બળવાન હોય છે.
રક્તઃ શ્વેતઃ શુકનિભઃ પાટલો ધૂમ્રપાણ્ડુરૌ
તેમના રંગ લાલ, સફેદ, શુકપંખી જેવો, ફિક્કો, ધૂમ્ર અને પીળાશ છે.
સામ્યાશાખ્યપ્લવત્વં સ્યાદ્દ્વિતીયે વશિરર્કભાત્
બીજા સ્થાને સમતા, પ્રસિદ્ધિ અને તરવું મળે છે; ત્યાં સૂર્ય સ્વામી છે.
જીવો જ્ઞાનં સુખં શુક્રઃ કામો દુઃખં દિનેશજઃ
જીવ જ્ઞાન અને સુખનું સૂચક છે; શુક્ર કામનું; સૂર્યપુત્ર દુઃખનું.
સચિવો સૂર્યજઃ પ્રેષ્યો મતો જ્યોતિર્વિદાં વરૈઃ
સૂર્યપુત્ર મંત્રી છે, ચંદ્રપુત્ર સેવક છે—આવું શ્રેષ્ઠ જ્યોતિષીઓએ માન્યું છે.
વર્ણા વ અવ્યહહરીદ્રા શચીકૌધિપારવેઃ
શચી, કૌધી અને પારવ માટે રંગો ક્રમશઃ સફેદ, પીળો અને લીલો છે.
ક્ષીણેન્દ્વર્કારરવિજાઃ પાપા પાપયુતો બુધઃ
ક્ષીણ ચંદ્ર, સૂર્ય અને મંગળથી જન્મેલા પાપી ગણાય છે; પાપી સાથે જોડાયેલો બુધ પણ પાપી છે.
શિખિભૂમિપયોવારિવાસિનો ભૂસુતાદયઃ
પૃથ્વીપુત્ર અને બીજા મોર, પૃથ્વી, પાણી અને વાયુમાં વસે છે.
સૌરાએંઽત્યજાધિપઃ પ્રોક્તો રાહુર્મ્લેચ્છાધિપસ્તથા
શનિરાશિના સ્વામી અંત્યજાધિપ કહેવાય છે; રાહુ પણ વિદેશીઓનો સ્વામી છે.