અસ્તે સાવયવા જ્ઞેયા ગતૈષ્યાસ્તિથયો બુધૈઃ
જ્યારે તે અસ્ત જાય, ત્યારે તે અવયવયુક્ત કહેવાય; જ્ઞાની આગમન અને વિદાયના સમય જાણી લે છે.
સંસ્કારદિકલંબનમઙ્ગુલાદ્યં પ્રજાયતે
ગણતરીનું આધાર, આંગળીથી શરૂ થાય છે, તે ઉત્પન્ન થાય છે.
શૃઙ્ગમન્યત્ર ઉદ્વાચ્યં બલનાઙ્ગુલલેખનાત્
બીજે ક્યાંક શિખર કહેવું, શક્તિની નિશાની અને આંગળીથી દોરીને થાય છે.
વિકૃજ્યકાઙ્ગસિદ્ધાગ્નિભક્તાલબ્ધોનસંયુતાઃ
જે વિકૃત અંગ, અગ્નિ, ભક્તિથી સ્થિર થયા છે અને પ્રાપ્ત આધાર સાથે જોડાયેલા નથી—
ઋજ્વોરનૃજ્વોર્વિવરં ગત્યન્તરવિભાજિતમ્
ગાંઠ અને ગાંઠ વગરના ભાગ વચ્ચેનું ખોલ અલગ અલગ દિશામાં ચાલવાથી વહેંચાય છે.
ખનત્યાસંસ્કૃતૌવ્વેષૂદક્સામ્યેન્યેન્તરં યુતિઃ
જ્યારે ખોદકામ તૈયાર ન હોય, ત્યારે દક્ષિણ અને બીજી દિશાઓ જ્યાં મળે છે ત્યાં જોડાણ થાય છે.
યદા ભેદોલંબનાદ્યં સ્ફુટાર્થં સૂર્યપર્વવત્
જ્યારે વિભાજન આધારિત હોય, ત્યારે અર્થ સ્પષ્ટ થાય છે, જેમ સૂર્યના સાંધા સ્પષ્ટ હોય છે.
તયુતે મણ્ડલે ક્રાન્ત્યૌ તુલ્યત્વે વૈ ધૃતાભિધઃ
જ્યારે બંને ગતિઓ વર્તુળમાં સમાન હોય, ત્યારે તેને 'સમાનતામાં સ્થિર' કહેવાય છે.
સમાસ્તદા વ્યતીપાતો ભગણાર્દ્ધે તપોયુતૌ
પછી, જ્યારે બંને સમાન હોય, ત્યારે મળવું અર્ધ વર્તુળે, સૂર્ય સાથે જોડાઈને થાય છે.
દૃક્કલ્પસાધિતાંશાદિયુક્તયોઃ સ્વાવપક્રમૌ
ગણતરી કરેલા સમયથી બંનેના આગલા અને પછડાના પગલાં નક્કી થાય છે.
યદિ સ્યાદધિકા ભાનોઃ ક્રાન્તેઃ પાતો ગતસ્તદા
જો સૂર્યની ગતિ વધારે હોય, તો મળવાનું સ્થાન આગળ વધે છે.
યદાન્યત્વં વિધોઃ ક્રાન્તિઃ ક્ષેપાચ્ચેદ્યદિ શુદ્ધ્યતિ
જ્યારે ચંદ્રની ગતિ અલગ હોય અને ત્રુટિ સુધરી જાય, ત્યારે તે શુદ્ધ થાય છે.
તચ્ચાપાન્તર્મર્દ્ધવાયોર્જ્યભાવિનશીતગૌ
આ ઘટના વર્તુળની અંદર, પવનના વિસ્તારમાં, ગ્રહણ પામનારા ચંદ્ર માટે થાય છે.
ચન્દ્રભુક્ત્યા હૃતં ભાનૌ લિપ્તાદિશશિવત્ફલમ્
ચંદ્રના ગ્રહણથી, સૂર્યના અંકો અને દિશાઓ જેવા ફળો ઓછા થાય છે.
કર્મૈતદસકૃત્તાવત્ક્રાન્તી યાવત્સમેતયોઃ
આ ક્રિયા વારંવાર થાય છે, જેટલાં સમય સુધી બંનેની ગતિઓ સમાન રહે.
હીનેર્ઽદ્વરાત્રઘિકાઘતો ભાવી તાત્કાલિકે ઽધિકા
જો ઓછું હોય તો અસર રાત્રે થાય છે; વધારે હોય તો એ જ સમયે થાય છે.
ષષ્ટિશ્ચાચન્દ્રભુક્તાપ્તા પાતકાલસ્ય નાડિકાઃ
ચંદ્રના ગ્રહણથી મળેલી સાઠ નાડિકાઓ મળવાનો સમય દર્શાવે છે.
તયોર્ભુક્તયન્તરેણાપ્તં સ્થિત્યમર્દ્ધાં નાડિકાદિવત્
બંનેના ગ્રહણ વચ્ચે મળેલી અડધી અવધિ નાડિકા જેવી ગણાય છે.
તસ્ય સંભવકાલઃ સ્યાત્તત્સંયોગેક્તસંજ્ઞકઃ
તેનું થવાનું સમય બંનેના જોડાણ તરીકે ઓળખાય છે.
પ્રજ્વલજ્જ્વલનાકારઃ સર્વકર્મસુ ગર્હિતઃ
તે પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવું દેખાય છે અને બધાં કાર્યોમાં નિંદનીય છે.
જાતકં વાચ્મિ સમયાદ્રાશિસંજ્ઞાપુરઃસરમ્
હું જન્મકુંડળી કહું છું, જે રાશિના નામ અને યોગ્ય સમયથી શરૂ થાય છે.
જાનુજઙ્ઘાઙ્ઘ્નિયુગલં કાલાઙ્ગાનિ ક્રિયાદયઃ
ઘૂંટણ, પગની પિંડી અને પગનું જોડું, સમયના અંગો છે, સાથે ક્રિયાઓ અને બીજું બધું પણ.
ગુરુમન્દાર્કિગુરવો મેષાદીનામધીશ્વરાઃ
મેષ અને બીજા રાશિઓના સ્વામી સૂર્ય, ચંદ્ર અને બીજા ગ્રહો છે.
આદિપઞ્ચનવાધીશાદ્રેષ્કાણેશાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
પ્રથમ, પાંચમો અને નવમો ભાવના સ્વામી ત્રિકોણના સ્વામી કહેવાય છે.
ઓજે વિપર્યયાદ્યુગ્મે ત્રિશાંશેશાઃ સમીરિતાઃ
દ્વિભાવ રાશિઓમાં ત્રીજા ભાગના સ્વામી વિપરીત ક્રમમાં ગણાય છે.
સ્વભાદ્દ્વાદશભાગેશાઃ ષર્ડ્ગં રાશિપૂર્વકમ્
પોતાના રાશિથી શરૂ કરીને દ્વાદશ ભાગના સ્વામી રાશિ સાથે ઓળખવા.
શેષા દિનાખ્યાસ્તૂભયં તિમિઃ ક્રૂરઃ સૌમ્યઃ પુમાન્
બાકીનું દિવસના સ્વામી કહેવાય છે; બંને ગણાય છે—તમિ ક્રૂર, સૌમ્ય અને પુરૂષ છે.
મેષાદ્યાઃ પૂર્વતોદિક્સ્થાઃ સ્વસ્વસ્થાનચરાસ્તથા
મેષથી શરૂ કરીને બધી રાશિઓ પૂર્વ દિશામાં પોતાના સ્થાન પર ગતિ કરે છે.
ઉચ્ચાનિ દ્વિત્રિમનુયુક્તિથીષુભનખાંશકૈઃ
ઉચ્ચ સ્થાન બે કે ત્રણ અંશ, તિથિ, બાણ, નખ અને વિભાગ સાથે જોડાયેલું છે.
વર્ગોત્તમાશ્ચરાધેષુ ભાવાદ્દ્વાદશ મૂર્તિમાન્
ચલ રાશિઓમાં વર્ગોત્તમ, દ્વાદશ ભાવથી, સ્વરૂપ ધરાવે છે.