શૈઽયકોટિફલં કેન્દ્રે મકરાદૌ ધનં સ્મૃતમ્
મકર વગેરે રાશિના આરંભે કેન્દ્રસ્થિત કોટિનું ગુણફળ ધન કહેવાય છે.
તદ્બાહુફલવર્ગૈક્યાન્મૂલકર્ણશ્ચલાભિધઃ
તે અને ભુજાના ગુણફળના વર્ગના સરવાળાનો મૂળ 'ચલાભિધ' કહેવાય છે.
સંશોધ્યં તુ ત્રિજીવાયાં કર્કાદૌ કોટિજં ફલમ્
કર્ક વગેરે રાશિના આરંભે ત્રિજ્યામાં કોટિનું ગુણફળ બાદ કરવું જોઈએ.
ત્રિજ્યાભઘ્યસ્તં ભુજફલં પલકર્ણવિભાજિતમ્
ત્રિજ્યાના વર્ગમૂળ વડે ભુજાનું ગુણફળ વહેંચીને લેવું.
એતદાદૌ કુજાદીનાં ચતુર્થે ચૈવ કર્મણિ
આ રીત કુજ અને અન્ય ગ્રહોમાં આરંભે અને ચોથી ક્રિયામાં વાપરવી.
શૈર્ધ્યં માદ્યં પુનર્માન્દ્યં શૈર્ઘ્યં ચત્વાર્યનુક્રમાત્
શૈર્ધ્ય, માધ્ય, ફરી માધ્ય અને શૈર્ઘ્ય—આ ચાર ક્રમશઃ આવે છે.
ધનં ગ્રહાણાં લિપ્તાદિ તુલાદાવૃણમેવ તત્
ગ્રહોના ધન, લિપ્તા અને અન્ય અંશ તુલા રાશિના આરંભેના પરિધિ તરીકે લેવાના.
ભચક્રકલિકાભિસ્તુ લિપ્તાઃ કાર્યા ગ્રહેર્ઽકવત્
ગ્રહોની લિપ્તા ભચક્રની કલિકાઓ વડે, સૂર્યની જેમ, ગણવી.
કર્કાદૌ તદ્ધનં તત્ર મકરાદાવૃણં સ્મૃતમ્
કર્ક રાશિના આરંભે તે ધન છે અને મકર રાશિના આરંભે તેને પરિધિ કહેવાય છે.
સ્વમન્દપરિધિક્ષુણ્ણા ભગણાંશોદ્ધૃતાઃકલાઃ
પોતાના મંદ પરિધિ વડે ભાગીને જે કળા મળે, તે પોતાના અંશમાંથી લેવી.
તચ્છેષં વિવરેણાથ હન્યાત્રિજ્યાઙ્કકર્ણયોઃ
પછી જે અવશેષ રહે છે, તે ધનુષ્યની ડોરી અને કાન વચ્ચેના ખોલમાંથી પસાર થાય છે.
ઋણમૂને ઽધિકે પ્રોહ્ય શેષં વક્રગતિર્ભવેત્
જો દેવું વધારે હોય તો, તેને બાદ કર્યા પછી જે બચી જાય છે, તે વક્ર રીતે આગળ વધે છે.
શરરુદ્રૈશ્ચતુર્યાંશુકેન્દ્રાંશેર્ભૂસુતાદયઃ
બાણ, રુદ્ર, ચંદ્રનો ચોથો ભાગ અને સૂર્યનો ભાગ – એ બધાં પૃથ્વીપુત્ર અને બીજા ગણાય છે.
ક્રમજ્યા વિષુવદ્ભાઘ્ની ક્ષિતિજ્યા દ્વાદશોદ્ધૃતા
ક્રમજ્યા વિષુવતના ભાગથી ગુણાય છે અને ક્ષિતિજ્યા બારથી ભાગાય છે.
તત્કાર્મુકમુદક્રાન્તૌ ધનહીનો પૃથક્ક્ષતે
જ્યારે ધનુષ્ય ઉપર તરફ પાર થાય છે અને ધન ઓછું હોય, ત્યારે તે અલગથી ઘટે છે.
યામ્યક્રાન્તૌ વિપર્યસ્તે દ્વિગુણૈતે દિનક્ષયે
જ્યારે દક્ષિણ તરફ પાર થાય અને વિપરીત થાય, ત્યારે દિવસના અંતે એ બમણું થાય છે.
ગ્રહલિપ્તા ભગાભોગાભાનિ ભુક્ત્યાદિનાદિકમ્
ગ્રહોની અંશા, સૂર્યના ભાગો અને ભોગ વગેરેની શરૂઆત – એ બધું અહીં ગણાય છે.
ગતગમ્યાશ્ચ ષષ્ટિઘ્ના ભુક્તિયોગાપ્તનાડિકાઃ
ગમન અને ગમ્ય સ્થાનને સાઠથી ગુણાય છે; ભોગનો સમય અને પ્રાપ્ત નાડિકાઓ ગણાય છે.
ગતગમ્યાશ્ચ ષષ્ટિઘ્ના નાતોભુક્તતરોદ્ધૃતાઃ
ગમન અને ગમ્ય સ્થાનને સાઠથી ગુણ્યા પછી, સૌથી વધુ ભોગના સમયથી ભાગાય છે.
શેષં બવો બાલવશ્ચ કૌલવસ્તૈતિલો ગરઃ
અવશેષ ભાગ બવ, બલવ, કૌલવ, તૈતિલ અને ગર ગણાય છે.
શકુનિર્નાગાશ્ચ ચતુષ્પદ કિંસ્તુઘ્નમેવ ચ
શકુની, નાગ, ચતુષ્પદ અને કિમ્સ્તુઘ્ન પણ તેમ જ ગણાય છે.
તત્ર શકાઙ્ગુલૈરિષ્ટૈઃ સમમણ્ડલમાલિખેત્
ત્યાં ઇચ્છિત આંગળીના પરિમાણથી વર્તુળને સમાન રીતે ચિહ્નિત કરવું.
તચ્છાયાગ્રં સ્પૃશેદ્યત્ર દત્તં પૂર્વાપરાહ્નયોઃ
જે સ્થળે છાયાનો ટોચ સ્પર્શે છે, તે પૂર્વાહ્ન અને અપરાહ્ન માટે નક્કી થાય છે.
તન્મધ્યે તિમિના રેખા કર્તવ્યા દક્ષિણોત્તત
મધ્યમાં દોરાથી દક્ષિણથી ઉત્તર સુધી રેખા દોરવી.
દિગ્મધ્યમત્સ્યૈઃ સંસાધ્યા વિદિશસ્તદ્વદેવ હિ
દિશાના મધ્યમાં માછલીથી મુખ્ય દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ નક્કી થાય છે.
ભુજસૂત્રાઙ્ગુલૈસ્તત્ર દત્તૈરિષ્ટપ્રભા મતા
ત્યાં ભુજાસૂત્ર અને આંગળીના માપથી ઇચ્છિત પ્રકાશ માનવામાં આવે છે.
ભમણ્ડલં ચ વિષુવન્મણ્ડલં પરિકીર્તિતમ્
છાયાનું વર્તુળ અને વિષુવતનું વર્તુળ એમ બંનેનું વર્ણન થયું છે.
ઇષ્ટચ્છાયાવિષુવતોર્મધ્યેહ્યગ્રાભિધીયતે
ઇચ્છિત છાયા અને વિષુવત વચ્ચે જે છે, તેને ટોચ કહેવાય છે.
પ્રોહ્ય શઙ્કુકૃતે મૂલં છાયા શેકુવિપર્યયાત્
જ્યારે મૂળને શંકુ જેવી આકારમાં ગોઠવવામાં આવે છે, ત્યારે તેની છાંયને વિપરીત ક્રમમાં માપવામાં આવે છે.
તદ્ગુણાદ્ભદિનૈર્ભક્ત્યા દ્યુગણાદ્યદવાપ્યતે
તેના ગુણ અને યોગ્ય રીતથી, શ્રદ્ધાપૂર્વક, દિવસોની સંખ્યાનુસાર પરિણામ મળે છે.