તદવાપ્તફલં યોજ્યં જ્યાપિણ્ડે ગતસંજ્ઞકે
આ રીતે મળેલું ફળ, પસાર થયેલા જ્યા-ગુણાકારમાં ઉમેરવું જોઈએ.
લિપ્તાસ્તત્ત્વયમૈર્ભક્તા લબ્ધજ્યા પિણ્ડકં ગતમ્
અંશો સાચા મૂલ્યોથી ભાગીએ તો જે મળે તે જ્યા-ગુણાકાર ફળ મળે છે.
તદવાપ્તફલં યોજ્યં જ્યાપિણ્ડે ગતસંજ્ઞકે
મળેલું ફળ એ સમયે જ્યા-પિંડમાં વાપરવું, જ્યારે તેનું માપ ખોવાઈ ગયું હોય.
જ્યાં પ્રોહ્ય શેષં તત્ત્વતાશ્વિ હૄન્તં તદ્વિવરોદ્ધૃમ્
જ્યા દૂર કર્યા પછી, જે બાકી રહે છે, તે યોગ્ય રીતે તફાવત તરીકે લેવાય છે.
રવેર્મન્દપરિધ્યંશા મનવઃ શીતગોરદાઃ
સૂર્યના ધીમી ગતિના પરિધિ-ખંડને મનવ કહે છે અને ચંદ્રના એવા ખંડને શીતગોરદ કહે છે.
યુગ્માન્તેર્થાદ્રયઃ ખાગ્નિસુરાઃ સૂર્યા નવાર્ણવાઃ
યુગ્મના અંતેના પરિધિ-ખંડને ખાગ્નિ, સુર, સૂર્ય અને નવાર્ણવ કહે છે.
કુજાદીનામતઃ શૌઘ્ન્યાયુગ્માન્તેર્થાગ્નિદસ્રકાઃ
કુજ અને અન્ય ગ્રહોમાં યુગ્મના અંતેના પરિધિ-ખંડને શૌઘ્ન્ય, યુગ્માંત, અગ્નિ અને દસરક કહે છે.
ઓજાન્તે દ્વિત્રિયમતાદ્વિવિશ્વેયમપર્વતાઃ
વિશમ રાશિના અંતે, બીજી અને ત્રીજી મત પ્રમાણે, તેને વિવિશ્વેય અને અપર્વત કહે છે.
ઓજયુગ્માન્તરગુણાભુજજ્યાત્રિજ્યયોદ્ધૃતાઃ
વિશમ અને સમ રાશિના અંતેના ગુણો ભુજાજ્યા અને ત્રિજ્યા પરથી મળે છે.
તદ્ગુણે ભુજકોટિજ્યેભગણાંશવિભાજિતે
તે ગુણમાં, ભુજા, કોટિ અને જ્યા પોતાના-પોતાના અંશ અને કળા વડે વહેંચાય છે.
શૈઽયકોટિફલં કેન્દ્રે મકરાદૌ ધનં સ્મૃતમ્
મકર વગેરે રાશિના આરંભે કેન્દ્રસ્થિત કોટિનું ગુણફળ ધન કહેવાય છે.
તદ્બાહુફલવર્ગૈક્યાન્મૂલકર્ણશ્ચલાભિધઃ
તે અને ભુજાના ગુણફળના વર્ગના સરવાળાનો મૂળ 'ચલાભિધ' કહેવાય છે.
સંશોધ્યં તુ ત્રિજીવાયાં કર્કાદૌ કોટિજં ફલમ્
કર્ક વગેરે રાશિના આરંભે ત્રિજ્યામાં કોટિનું ગુણફળ બાદ કરવું જોઈએ.
ત્રિજ્યાભઘ્યસ્તં ભુજફલં પલકર્ણવિભાજિતમ્
ત્રિજ્યાના વર્ગમૂળ વડે ભુજાનું ગુણફળ વહેંચીને લેવું.
એતદાદૌ કુજાદીનાં ચતુર્થે ચૈવ કર્મણિ
આ રીત કુજ અને અન્ય ગ્રહોમાં આરંભે અને ચોથી ક્રિયામાં વાપરવી.
શૈર્ધ્યં માદ્યં પુનર્માન્દ્યં શૈર્ઘ્યં ચત્વાર્યનુક્રમાત્
શૈર્ધ્ય, માધ્ય, ફરી માધ્ય અને શૈર્ઘ્ય—આ ચાર ક્રમશઃ આવે છે.
ધનં ગ્રહાણાં લિપ્તાદિ તુલાદાવૃણમેવ તત્
ગ્રહોના ધન, લિપ્તા અને અન્ય અંશ તુલા રાશિના આરંભેના પરિધિ તરીકે લેવાના.
ભચક્રકલિકાભિસ્તુ લિપ્તાઃ કાર્યા ગ્રહેર્ઽકવત્
ગ્રહોની લિપ્તા ભચક્રની કલિકાઓ વડે, સૂર્યની જેમ, ગણવી.
કર્કાદૌ તદ્ધનં તત્ર મકરાદાવૃણં સ્મૃતમ્
કર્ક રાશિના આરંભે તે ધન છે અને મકર રાશિના આરંભે તેને પરિધિ કહેવાય છે.
સ્વમન્દપરિધિક્ષુણ્ણા ભગણાંશોદ્ધૃતાઃકલાઃ
પોતાના મંદ પરિધિ વડે ભાગીને જે કળા મળે, તે પોતાના અંશમાંથી લેવી.
તચ્છેષં વિવરેણાથ હન્યાત્રિજ્યાઙ્કકર્ણયોઃ
પછી જે અવશેષ રહે છે, તે ધનુષ્યની ડોરી અને કાન વચ્ચેના ખોલમાંથી પસાર થાય છે.
ઋણમૂને ઽધિકે પ્રોહ્ય શેષં વક્રગતિર્ભવેત્
જો દેવું વધારે હોય તો, તેને બાદ કર્યા પછી જે બચી જાય છે, તે વક્ર રીતે આગળ વધે છે.
શરરુદ્રૈશ્ચતુર્યાંશુકેન્દ્રાંશેર્ભૂસુતાદયઃ
બાણ, રુદ્ર, ચંદ્રનો ચોથો ભાગ અને સૂર્યનો ભાગ – એ બધાં પૃથ્વીપુત્ર અને બીજા ગણાય છે.
ક્રમજ્યા વિષુવદ્ભાઘ્ની ક્ષિતિજ્યા દ્વાદશોદ્ધૃતા
ક્રમજ્યા વિષુવતના ભાગથી ગુણાય છે અને ક્ષિતિજ્યા બારથી ભાગાય છે.
તત્કાર્મુકમુદક્રાન્તૌ ધનહીનો પૃથક્ક્ષતે
જ્યારે ધનુષ્ય ઉપર તરફ પાર થાય છે અને ધન ઓછું હોય, ત્યારે તે અલગથી ઘટે છે.
યામ્યક્રાન્તૌ વિપર્યસ્તે દ્વિગુણૈતે દિનક્ષયે
જ્યારે દક્ષિણ તરફ પાર થાય અને વિપરીત થાય, ત્યારે દિવસના અંતે એ બમણું થાય છે.
ગ્રહલિપ્તા ભગાભોગાભાનિ ભુક્ત્યાદિનાદિકમ્
ગ્રહોની અંશા, સૂર્યના ભાગો અને ભોગ વગેરેની શરૂઆત – એ બધું અહીં ગણાય છે.
ગતગમ્યાશ્ચ ષષ્ટિઘ્ના ભુક્તિયોગાપ્તનાડિકાઃ
ગમન અને ગમ્ય સ્થાનને સાઠથી ગુણાય છે; ભોગનો સમય અને પ્રાપ્ત નાડિકાઓ ગણાય છે.
ગતગમ્યાશ્ચ ષષ્ટિઘ્ના નાતોભુક્તતરોદ્ધૃતાઃ
ગમન અને ગમ્ય સ્થાનને સાઠથી ગુણ્યા પછી, સૌથી વધુ ભોગના સમયથી ભાગાય છે.
શેષં બવો બાલવશ્ચ કૌલવસ્તૈતિલો ગરઃ
અવશેષ ભાગ બવ, બલવ, કૌલવ, તૈતિલ અને ગર ગણાય છે.