વારપ્રવૃત્તિવાગ્દેશે ક્ષયાર્દ્ધેભ્યધિકો ભવેત્
જે પ્રદેશમાં સપ્તાહના દિવસો અને વાણી શરૂ થાય છે, ત્યાં નુકસાન અડધી જેટલું વધારે ગણાય છે.
ઇષ્ટનાડીગુણા ભુક્તિઃ ષષ્ટ્યા ભક્તા કલાદિકમ્
ઇચ્છિત નાડીની સંખ્યાથી ભોગ ગુણવો, અને સઠ્ઠમો ભાગ સમયના આરંભમાં ગણાય છે.
ભચક્રલિપ્તાશીત્યંશઃ પરમં દક્ષિણોત્તરમ્
રાશિચક્રમાં દક્ષિણ અને ઉત્તર બિંદુઓ, અશીતિ અંશથી નિર્ધારિત થાય છે.
તત્ર વાસં દ્વિગુણિતજીવસ્રિગુણિતં કુજઃ
ત્યાં નિવાસ, જીવનની જ્યા ને બે ગણીએ અને મંગળની જ્યા ને ત્રણ ગણીએ તો નક્કી થાય છે.
રાશિલિપ્તાષ્ટમો ભાગઃ પ્રથમં જ્યાર્દ્ધમુચ્યતે
રાશિના અંશનો આઠમો ભાગ પ્રથમ અર્ધજ્યા કહેવાય છે.
આદ્યેનૈવ ક્રમાત્પિણ્ડાન્ભક્તાલ્લબ્ધોનિતૈર્યુતાન્
પ્રથમ ગુણાકારથી ક્રમશઃ ભાગીને, જે મળે તે બધું ભેગું કરીએ તો કુલ ફળ મળે છે.
પરમા પક્રમજ્યા તુ સપ્તરન્ધ્રગુણેન્દવઃ
સાત રંધ્રો અને ચંદ્રના ગુણાકારથી મહત્તમ પકર્મજ્યા મળે છે.
ગ્રહં સંશોધ્ય મન્દોઞ્ચત્તથા શીઘ્નાદ્વિશોધ્ય ચ
ગ્રહને સુધારીને, ધીમો અને ઝડપી બિંદુ પણ યોગ્ય રીતે સુધારવા જોઈએ.
ગતાદ્ભુજજ્યાવિષમે ગમ્યાત્કોટિઃ પદે ભવેત્
જ્યારે વક્રમાર્ગમાં ભુજજ્યા પસાર થાય, ત્યારે પદે કોટિ આવે છે.
લિપ્તાસ્તત્ત્વયમૈર્ભક્તા લબ્ધજ્યાપિણ્ડકં ગતમ્
અંશો સાચા મૂલ્યોથી ભાગીએ તો જે મળે તે જ્યા-ગુણાકાર ફળ મળે છે.
તદવાપ્તફલં યોજ્યં જ્યાપિણ્ડે ગતસંજ્ઞકે
આ રીતે મળેલું ફળ, પસાર થયેલા જ્યા-ગુણાકારમાં ઉમેરવું જોઈએ.
લિપ્તાસ્તત્ત્વયમૈર્ભક્તા લબ્ધજ્યા પિણ્ડકં ગતમ્
અંશો સાચા મૂલ્યોથી ભાગીએ તો જે મળે તે જ્યા-ગુણાકાર ફળ મળે છે.
તદવાપ્તફલં યોજ્યં જ્યાપિણ્ડે ગતસંજ્ઞકે
મળેલું ફળ એ સમયે જ્યા-પિંડમાં વાપરવું, જ્યારે તેનું માપ ખોવાઈ ગયું હોય.
જ્યાં પ્રોહ્ય શેષં તત્ત્વતાશ્વિ હૄન્તં તદ્વિવરોદ્ધૃમ્
જ્યા દૂર કર્યા પછી, જે બાકી રહે છે, તે યોગ્ય રીતે તફાવત તરીકે લેવાય છે.
રવેર્મન્દપરિધ્યંશા મનવઃ શીતગોરદાઃ
સૂર્યના ધીમી ગતિના પરિધિ-ખંડને મનવ કહે છે અને ચંદ્રના એવા ખંડને શીતગોરદ કહે છે.
યુગ્માન્તેર્થાદ્રયઃ ખાગ્નિસુરાઃ સૂર્યા નવાર્ણવાઃ
યુગ્મના અંતેના પરિધિ-ખંડને ખાગ્નિ, સુર, સૂર્ય અને નવાર્ણવ કહે છે.
કુજાદીનામતઃ શૌઘ્ન્યાયુગ્માન્તેર્થાગ્નિદસ્રકાઃ
કુજ અને અન્ય ગ્રહોમાં યુગ્મના અંતેના પરિધિ-ખંડને શૌઘ્ન્ય, યુગ્માંત, અગ્નિ અને દસરક કહે છે.
ઓજાન્તે દ્વિત્રિયમતાદ્વિવિશ્વેયમપર્વતાઃ
વિશમ રાશિના અંતે, બીજી અને ત્રીજી મત પ્રમાણે, તેને વિવિશ્વેય અને અપર્વત કહે છે.
ઓજયુગ્માન્તરગુણાભુજજ્યાત્રિજ્યયોદ્ધૃતાઃ
વિશમ અને સમ રાશિના અંતેના ગુણો ભુજાજ્યા અને ત્રિજ્યા પરથી મળે છે.
તદ્ગુણે ભુજકોટિજ્યેભગણાંશવિભાજિતે
તે ગુણમાં, ભુજા, કોટિ અને જ્યા પોતાના-પોતાના અંશ અને કળા વડે વહેંચાય છે.
શૈઽયકોટિફલં કેન્દ્રે મકરાદૌ ધનં સ્મૃતમ્
મકર વગેરે રાશિના આરંભે કેન્દ્રસ્થિત કોટિનું ગુણફળ ધન કહેવાય છે.
તદ્બાહુફલવર્ગૈક્યાન્મૂલકર્ણશ્ચલાભિધઃ
તે અને ભુજાના ગુણફળના વર્ગના સરવાળાનો મૂળ 'ચલાભિધ' કહેવાય છે.
સંશોધ્યં તુ ત્રિજીવાયાં કર્કાદૌ કોટિજં ફલમ્
કર્ક વગેરે રાશિના આરંભે ત્રિજ્યામાં કોટિનું ગુણફળ બાદ કરવું જોઈએ.
ત્રિજ્યાભઘ્યસ્તં ભુજફલં પલકર્ણવિભાજિતમ્
ત્રિજ્યાના વર્ગમૂળ વડે ભુજાનું ગુણફળ વહેંચીને લેવું.
એતદાદૌ કુજાદીનાં ચતુર્થે ચૈવ કર્મણિ
આ રીત કુજ અને અન્ય ગ્રહોમાં આરંભે અને ચોથી ક્રિયામાં વાપરવી.
શૈર્ધ્યં માદ્યં પુનર્માન્દ્યં શૈર્ઘ્યં ચત્વાર્યનુક્રમાત્
શૈર્ધ્ય, માધ્ય, ફરી માધ્ય અને શૈર્ઘ્ય—આ ચાર ક્રમશઃ આવે છે.
ધનં ગ્રહાણાં લિપ્તાદિ તુલાદાવૃણમેવ તત્
ગ્રહોના ધન, લિપ્તા અને અન્ય અંશ તુલા રાશિના આરંભેના પરિધિ તરીકે લેવાના.
ભચક્રકલિકાભિસ્તુ લિપ્તાઃ કાર્યા ગ્રહેર્ઽકવત્
ગ્રહોની લિપ્તા ભચક્રની કલિકાઓ વડે, સૂર્યની જેમ, ગણવી.
કર્કાદૌ તદ્ધનં તત્ર મકરાદાવૃણં સ્મૃતમ્
કર્ક રાશિના આરંભે તે ધન છે અને મકર રાશિના આરંભે તેને પરિધિ કહેવાય છે.
સ્વમન્દપરિધિક્ષુણ્ણા ભગણાંશોદ્ધૃતાઃકલાઃ
પોતાના મંદ પરિધિ વડે ભાગીને જે કળા મળે, તે પોતાના અંશમાંથી લેવી.