શઙ્કૌનૃદીપાધશ્છિદ્રઘ્નૈર્દીપૌચ્ચ્યં નરાન્વિતે
ખૂંટાને દીવો અને નીચેના છિદ્ર સાથે ગુણો તો, હે વિદ્વાન, દીવાની ઊંચાઈ મળે છે.
દીપશઙ્ક્વન્તરં ચાથ ચ્છાયાગ્રવિવરઘ્નભા
પછી, દીવો અને ખૂંટા વચ્ચેનું અંતર, છાંયાના ટોચના ફરકથી ગુણો.
પ્રભાપ્તા જાયતે દીપશિખૌચ્ચ્યં સ્યાત્ત્રિરાશિકાત્
એથી પ્રકાશની પહોળાઈ મળે છે; દીવાની જ્યોતની ઊંચાઈ ત્રણ ગણો રાશિ થાય છે.
ગ્રહમધ્યાદિકં વક્ષ્યે ગણિતે નાતિવિસ્તરાન્
હવે હું ગ્રહનું સરેરાશ સ્થાન ગણિતમાં વધારે વિગત વગર સમજાવીશ.
તદ્દશાંશાસ્તુ ચત્વારઃ કૃતાખ્યં પાદમુચ્યતે
એમાં ચાર દશાંશને 'વર્ગ' અથવા 'પાદ' કહેવાય છે.
મનુકૃતાબ્દસહિતા યુગાનામેકસપ્તતિઃ
મનુ અને કૃતયુગના વર્ષો સાથે એકોતેર યુગ બને છે.
તાવત્યેવ નિશા તસ્ય વિપ્રેન્દ્ર પરિકીર્તિતા
હે વિદ્વાન બ્રાહ્મણ, એ રાત્રીનું વર્ણન આ રીતે થયું છે.
ખચરાનયનં કાર્યમથવેષ્ટયુગાદિતઃ
યુગના આરંભથી ગ્રહોની ચાલ નિર્ધારિત કરવી જોઈએ.
પૂજાર્કિગુરુશુક્રાણાં ભગણાપૂર્વપાપિનામ્
સૂર્ય, ગુરુ, શુક્ર અને ગ્રહોના ઉપગ્રહો તથા પૂર્વે પાપી રહેલા લોકોની પૂજા કરવી જોઈએ.
દસ્રત્ર્યાષ્ટરસાંકાશ્વિલોચનાનિ કુજસ્ય તુ
મંગળના નેત્રો દસ, ત્રણ, આઠ અને છ રૂપ જેવા ગણાય છે.
બૃહસ્પતેઃ ખદસ્રાક્ષિવેદસ્રઙ્હૂયસ્તથા
બૃહસ્પતિ માટે દસ, બે અને એક રૂપ છે અને આવો જ આહ્વાન પણ છે.
શનેર્ભુજગષટ્પચરસવેદનિશાકરાઃ
શનિ માટે છ, પાંચ, ચંદ્રના રૂપ અને સાપના રૂપ ગણાય છે.
વામં પાતસ્ય ચ સ્વગ્નિયમાશ્વિશિખિદસ્રકાઃ
પાતના ડાબા ભાગ માટે પોતાનો અગ્નિ, નિયમ, ઘોડો અને દસ રૂપ નિર્ધારિત છે.
વસુવ્દ્યષ્ટાદ્રિરૂપાઙ્કસપ્તાદ્રિતિથયો યુગે
યુગમાં વસુઓના રૂપ, બે, આઠ, પર્વતના રૂપ અને સાત પર્વત તિથિઓ છે.
તિથિક્ષયાયમાર્થાક્ષિદ્વ્યષ્ટવ્યોમશરાશ્વિનઃ
તિથિ નાશ સાથે બે, આઠ, આકાશ, બાણ અને અશ્વિનીકુમારોના રૂપ છે.
ષટ્ત્ર્યગ્નિવેદગ્નિપઞ્ચશુભ્રાંશુમાસકાઃ
છ, ત્રણ, અગ્નિ, વેદ, અગ્નિ, પાંચ અને તેજસ્વી કિરણો એ મહિના છે.
કૌજસ્ય વેદસ્વયમા બૌધસ્યાષ્ટર્તુવહ્નયઃ
મંગળ માટે વેદ પોતાનું છે; બુધ માટે આઠ ઋતુઓ અને અગ્નિ નિર્ધારિત છે.
ગોગ્નયઃ શનિમન્દસ્ય પાતાનામથવા મતઃ
શનિ માટે ગાયો અને અગ્નિ, પાતના રૂપ તરીકે માનવામાં આવે છે.
કૃતાદ્રિચન્દ્રાજૈવસ્ય રવૈકસ્યાગ્નિરવનન્દકાઃ
કૃત યુગ માટે પર્વત, ચંદ્ર, વિજય, એક ધ્વનિ, અગ્નિ અને આનંદ નિર્ધારિત છે.
વર્તમાનયુગે પાનાવત્સરાભગણાભિધાઃ
હાલના યુગમાં વર્ષોના નામ ગ્રહો અનુસાર આપવામાં આવ્યા છે.
પૃથક્ત્થાસિધિમાસગ્રાસૂર્યમાસવિભાજિતાઃ
અલગથી, ચંદ્રમાસોને સૂર્યમાસ પ્રમાણે વહેંચવામાં આવ્યા છે.
દ્વિસ્થાસ્તિતિક્ષયાભ્યસ્તાશ્ચાન્દ્રવાસરભાજિતાઃ
બે વખત તિથિનો નાશ કરવામાં આવે છે અને ચંદ્ર દિવસોને વહેંચવામાં આવે છે.
સાવનોદ્યૂગસારર્કાદિર્દિનમાસાબ્દયાસ્તતઃ
સાવન, સૂર્ય, ચંદ્ર અને અન્ય દિવસો, મહિના અને વર્ષોનું વર્ણન આ રીતે થયું છે.
માસાબ્દદિનસંખ્યાસંદ્વિત્રિઘ્નં રૂપસંયુતમ્
મહિના, વર્ષ અને દિવસોની સંખ્યા, તેમના રૂપ સાથે, બે કે ત્રણથી ગુણાયિત થાય છે.
સ્નેહસ્ય ભગણાભ્યસ્તો દિનરાશિઃ કુવાસરૈઃ
દિવસોની સંખ્યા પખવાડિયાની સંખ્યાથી ભાગીને, જે મળ્યા તે ખરાબ દિવસોની સંખ્યાથી ગુણવી લેવી.
એવં હ્યશીઘ્રમન્દાઞ્ચયે પ્રોક્તાઃ પૂર્વપાપિનઃ
આ રીતે, જેમણે અગાઉ પાપો કર્યા છે, તેમને ફળ ધીરે કે ઝડપથી મળે છે એવું કહેવાય છે.
યોજનાનિ શતાન્યષ્ટૌ ભૂકર્ણૌં દ્વિગુણાઃ સ્મૃતઃ
પૃથ્વીનું પરિધિ આઠસો યોજન માનવામાં આવે છે, અને કાન જેવાં વિસ્તારો માટે એનું બે ગણું ગણાય છે.
લંબજ્યાઘ્નસ્વજીવાપ્તઃ સ્ફુટો ભૂપરિધિઃ સ્વકઃ
પૃથ્વીનો સાચો પરિધિ, દોરીને તેની પોતાની જ્યા અને ત્રિજ્યા સાથે ગુણવાથી મળે છે.
કલાદિતત્ફલં પ્રાર્ચ્યાઃ ગ્રહેભ્યઃ પરિશોધયેત્
સમયના એકમોનું જે પરિણામ મળે, તે ગ્રહોની સ્થિતિ પ્રમાણે સમાધાન કરવું જોઈએ.
રાક્ષસાતપદેવૌકઃ શૈલયોર્મધ્યસૂત્રગાઃ
રાક્ષસો અને તપસ્વીઓના નિવાસ, બે પર્વતોની વચ્ચેની મધ્યરેખા પર હોય છે.