તત્કૃતિં ચ ત્યજેદ્વિપ્ર મૂલેન વિભજેત્પુનઃ
એ ગુણિતને, બ્રાહ્મણ, છોડવું અને ફરીથી મૂળથી ભાગવું.
સમત્ર્યઙ્કહતિઃ પ્રોક્તો ઘનસ્તત્રવિધિઃ પદે
સમત્ર ક્રિયા કહેવામાં આવી છે; ઘન માટેનો નિયમ ત્યાં છે.
વિશોધ્યં વિષમાદન્ત્યાદ્ધનં તન્મૂલમુચ્યતે
છેલ્લા વિસ્મથી ધન શુદ્ધ કરવું, એ જ મૂળ કહેવાય છે.
તત્કૃતિત્વેન નિહતાન્નિઘ્નીં ચાપિ વિશોધયેત્
એ ગુણિતથી જે ઘટાડી દીધું છે અને નિઘ્ની પણ શુદ્ધ કરવી.
અન્યોન્યહારનિહતૌ હરાંશૌ તુ સમુચ્છિદા
પરસ્પર લીધા અને ઘટાડવામાં, ભાગો સાચા રીતે કપવા.
ભાગપ્રભાગે વિજ્ઞેયં મુને શાસ્રાર્થચિન્તકૈઃ
ભાગ અને પ્રભાવમાં પ્રમાણ, મુનિ, શાસ્ત્રના અર્થ પર વિચાર કરનારોએ સમજવું.
ભાગાસ્તલસ્થહારેણ હરં સ્વાંશાધિકેન તાન્
કુલમાંથી ભાગો કાઢીને, તેમને પોતાનું વધારેલું ફાળે આપવું.
કાર્યસ્તુલ્યહરાં શાનાં યોગશ્ચાપ્યન્તતો મુને
જ્યારે ભાગો સરખા હોય, ત્યારે અંતે સંયોજન કરવું, મુનિ.
અંશાહતિશ્છેદઘાતહૃદ્ભિન્નગુણને ફલમ્
ભાગો અલગ હોય ત્યારે, ઘટાડવું, કપવું, મારવું અને ગુણવું, એથી ફળ મળે છે.
શેષઃ કાર્યો ભાગહારે કર્તવ્યો ગુણનાવિધિઃ
ભાગાકારમાં અવશેષ રાખવો, ગુણાકારનો નિયમ પાળવો.
પદસિદ્ધ્યૈ પદે કુર્યાદથોરવં સર્વતશ્ચ રવમ્
પગલાં પૂરાં કરવા માટે, દરેક પગલાંએ અવાજ કરવો અને બધે અવાજ થવો જોઈએ.
ઋણં સ્વં સ્વમૃણં કુર્યાદૃશ્યે રાશિપ્રસિદ્ધયે
પોતાનું ઋણ અને પોતાનું જ ઋણ દેખાડવું જોઈએ, જેથી રાશિનું ચિહ્ન મળે.
અંશસ્ત્વવિકૃતસ્તત્ર વિલોમે શેષમુક્તવત્
અહીં ભાગ બદલાતો નથી; પછડાવામાં, બાકી પહેલાની જેમ જ હોય છે.
ઇષ્ટઘ્નદૃષ્ટેનૈતેન ભક્તરાશિરનીશિતઃ
ઈચ્છિતને જોવામાં આવેલા સાથે ગુણ્યા તો રાશિનો ભાગફળ મળે, નિર્ધારિત ન હોય તે નહીં.
રાશ્યન્તરહૃતં વર્ગોત્તરં યોસુતશ્ચ તૌ
રાશિ વચ્ચેનો ફરક એ જૂથનો વધારો છે; જે જન્મે છે, એ બંને.
એકો ઽસ્ય વર્ગો દલિતઃ સૈકો રાશિઃ પરો મતઃ
આમાંથી એક જૂથ વહેંચાય છે; તેથી એક રાશિ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.
વર્ગયોગાન્તરે વ્યેકે રાશ્યોર્વર્ગોસ્ત એતયોઃ
બીજા જૂથના મિલનમાં, એકલાં એ રાશિઓ છે અને આ બેના જૂથો છે.
એષીસ્યાનામુભે વ્યક્તે ગણિતે વ્યક્તમેવ ચ
શોધનાર બંને સ્પષ્ટ છે, અને ગણતરીમાં પણ ફક્ત સ્પષ્ટ જ માનવામાં આવે છે.
દૃષ્ટસ્ય ચ ગુણાર્દ્ધો ન યુતં વર્ગીકૃતં ગુણઃ
જોવામાં આવેલા ગુણાકારનો અડધો ઉમેરાતો નથી; જૂથમાં કરેલો ગુણાકાર એ ગુણક છે.
ભક્તં તથા મૂલગુણં તાભ્યાં સાધ્યોથ વ્યક્તવત્
એ જ રીતે, મૂળ ગુણકને એ બંનેથી ભાગીએ તો પરિણામ મળે છે, જેમ સ્પષ્ટમાં થાય છે.
ઇચ્છઘ્નમાદ્યહૃત્સેષ્ટં ફલં વ્યસ્તે વિપર્યયાત્
ઈચ્છિતને પહેલા લીધેલા બાકી સાથે ગુણીએ તો પરિણામ મળે છે, પછડાવાથી અલગ પડે છે.
બહુરાશિવધં ભક્તે ફલં સ્વલ્પવધેન ચ
ઘણી રાશિઓથી ભાગીએ તો જે પરિણામ મળે છે, અને ઓછી સંખ્યાથી ભાગીએ તો પણ મળે છે.
માનઘ્નકાલશ્ચાતીતકાલાઘ્નફલસંહૃતાઃ
માપને સમય સાથે ગુણીએ, અને ગયેલા સમયને ગુણ્યા પછીનું પરિણામ લેવું.
બહુરાશિપલાત્સ્વલ્પરાશિમાસફલં બહુ
ઘણી રાશિઓના પરિણામમાંથી, ઓછી રાશિ મહિનાનું ફળ ઘણું મળે છે.
ક્ષેપા મિશ્રહતાઃ ક્ષેપોયોગભક્તાઃ ફલાનિ ચ
છાંટકેલા અને ભેળવેલા ફેંક, જોડાણથી ભાગેલા ફેંક અને તેમનું પરિણામ.
પૂર્ણોગચ્છેત્સમેધ્યવ્યેસમેવર્ગોર્દ્ધિતેત્યતઃ
પૂર્ણ એ આગળ વધે છે, શ્રેષ્ઠ માટે પણ એ જ, અને જૂથના વધારામાં પણ એ જ.
વ્યેકં વ્યેકગુણાપ્તં ચ પ્રાધ્નં માનં ગુણોત્તરે
એકલાં, એકલાંના ગુણાકાર, અને શ્રેષ્ઠ ગુણકમાં મુખ્ય માપ.
શ્રુતિકૃત્યન્તરપદ કોટિર્દોઃ કર્ણવર્ગયોઃ
શ્રવણના બીજા કાર્યનું પગલું, ટોચ, અને કાન તથા જૂથની ખામી.
રાશ્યોરન્તરવર્ગેણ દ્વિઘ્ને ઘાતે યુતે તયોઃ
બે રાશિઓ વચ્ચેનું અંતર બે ગણું કરીને, એનું ગુણાકાર એમની કુલ રકમમાં ઉમેરો.
વ્યાસ આકૃતિસંક્ષણ્ણોવ્યાસાસ્યાત્પરિધિર્મુને
હે મુનિ, એ રકમનું વર્ગમૂળ કાઢવાથી વ્યાસ મળે છે.