દાદયો ધાતવો વેદાઃ પરસ્મૈપદિનો મતાઃ
દા થી શરૂ થતા બધા ધાતુઓ વેદોમાં પરસ્મૈપદી ગણાય છે.
માઙ્હાઙ્દ્વાવનુદાત્તેતૌ સ્વરિતેદ્દાનધાતુષુ
મા, હા અને દ્વા નામના ધાતુઓ અનુદાત્ત સ્વર સાથે દાન ધાતુઓમાં સ્વરિત ગણાય છે.
ઘૃમુખા દ્વાદશ તથા પરસ્મૈપતિનો મતાઃ
તે જ રીતે, ઘૃ થી શરૂ થતા બાર ધાતુઓ પરસ્મૈપદી માનવામાં આવે છે.
પરસ્મૈપદિનઃ પ્રોક્તા દિવાદ્યાઃ પઞ્ચવિંશતિઃ
દિવ થી શરૂ થતા પચ્ચીસ ધાતુઓ પરસ્મૈપદી ગણાય છે.
ઓદિતઃ પૂઙ્મુખાઃ સપ્ત આત્મનેદપિનો મતાઃ
પૂ થી શરૂ થતા સાત ધાતુઓ આત્મનેપદી માનવામાં આવે છે.
સ્યતિપ્રભૃતયો વેદાઃ પરસ્મૈપદિનો મતાઃ
સ્યતિથી શરૂ થતા ધાતુઓ વેદોમાં પરસ્મૈપદી ગણાય છે.
મૃષાદ્યાઃ સ્વરિતેતસ્તુ ધાતવઃ પઞ્ચ કીર્તિતાઃ
મૃષ થી શરૂ થતા પાંચ ધાતુઓ સ્વરિત કહેવાય છે.
રાધોઃ કર્મક એવાત્ર વૃદ્ધૌ સ્વાદિચુરાદિકે
અહીં રાધુ નામનો ધાતુ કર્મક છે, અને વૃદ્ધિ વર્ગમાં સ્વાદિ અને ચુરાદિથી શરૂ થતા ધાતુઓ પણ કર્મક છે.
પરસ્મૈપદિનો ઽષ્ટાત્ર રધાદ્યાઃ પરિકીર્તિતાઃ
અહીં રાધ થી શરૂ થતા આઠ ધાતુઓ પરસ્મૈપદી ગણાય છે.
ચત્વારિશચ્છતં ચાપિ દિવાદૌ ધાતવો મતાઃ
દિવ વર્ગમાં ચારસો ધાતુઓ ગણાય છે.
સપ્તાખ્યાતો દુનોતિસ્તુ પરસ્મૈપદિનો મુને
હે મુનિ, દુનોતિથી શરૂ થતા સાત ધાતુઓ પરસ્મૈપદી છે.
પરસ્મૈપદિનસ્ત્વત્ર તિકાદ્યાસ્તુ ચતુર્દશ
અહીં તિકા થી શરૂ થતા ચૌદ ધાતુઓ પરસ્મૈપદી છે.
સ્વરિતેતઃ ષઙાખ્યાતાસ્તુદાદ્યા મુનિસત્તમ
હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, તુદ થી શરૂ થતા છ ધાતુઓ સ્વરિત કહેવાય છે.
વ્રશ્ચાદય ઉદાત્તેતઃ પ્રોક્તાઃ પઞ્ચાધિકં શતમ્
વ્રશ્ચ થી શરૂ થતા એકસો પાંચ ધાતુઓ ઉદાત્ત ગણાય છે.
ણૂમુખાશ્ચૈવ ચત્વારઃ પરસ્મૈપદિનો મતાઃ
નુ થી શરૂ થતા ચાર ધાતુઓ પણ પરસ્મૈપદી માનવામાં આવે છે.
પૃઙ્ મૃઙ્ ચાત્મનેભાષૌ ષટ્ પરસ્મૈપદે રિપેઃ
પૃઙ અને મૃઙ નામના ધાતુઓ આત્મનેપદી છે, અને રિ થી શરૂ થતા છ ધાતુઓ પરસ્મૈપદી છે.
પ્રચ્છાદિષોડશાખ્યાતાઃ પરસ્મૈપદિનો મુને
હે મુનિ, 'પ્રચ્છાદિ' નામના સોળ ધાતુઓ બધા પરસ્મૈપદરૂપે જ કહેવાય છે.
કૃતીપ્રભૃતય શ્ચાપિ પરસ્મૈપદિનસ્રયઃ
અને 'કૃતિ'થી શરૂ થતા ધાતુઓ પણ પરસ્મૈપદરૂપે જ ગણાય છે.
સ્વરિતેતો રુધોનન્દા પરસ્મૈભાષિતઃ કૃતી
'કૃતિ' ધાતુ જ્યારે સ્વરિત ઉચ્ચાર સાથે બોલાય છે, ત્યારે તે પરસ્મૈપદરૂપે જ ગણાય છે, જેમ કે 'રુધ' અને 'નંદા' પણ.
ઉદાત્તેતઃ શિષપિષરુધાદ્યાઃ પઞ્ચવિંશતિઃ
'ઉદાત્ત', 'શિષ', 'પિષ', 'રુધ' વગેરેથી શરૂ થતા પચ્ચીસ ધાતુઓ પણ એ રીતે ઓળખાય છે.
મનુવન્વાત્મનેભાષૌ સ્વરિતેત્ત્કૃઞુદાહૃતઃ
'મનુ', 'વન' અને 'આત્મન' રૂપોમાં ધાતુ સ્વરિત ઉચ્ચાર સાથે બોલાય છે, તેથી તેને 'કૃઞ' કહેવાય છે.
ક્યાદ્યાઃ સપ્તોભયેભાષાઃ સૌત્રાઃ સ્તંભ્વાદિકાસ્તથા
'ક્યા'થી શરૂ થતા સાત ધાતુઓ બંને રીતે બોલાય છે, તેમ જ 'સૌત્ર' અને 'સ્તંભવાદિક'થી શરૂ થતા પણ.
દ્વાવિંશતિરુદાત્તેતઃ કુધાદ્યા ધાતવો મતાઃ
'કુધા'થી શરૂ થતા બાવીસ ધાતુઓ ઉદાત્ત સ્વર સાથે માનવામાં આવે છે.
પરસ્મૈપદિનશ્ચાથ સ્વરિતેદ્ગ્રહ એવ ચ
અને પરસ્મૈપદ ધાતુઓ પણ સ્વરિત ઉચ્ચાર સાથે જ લેવાય છે.
ચુરાદ્યા ધાતવો ઞ્યન્તા ષટ્ર્ત્રિંશદધિકઃ શતમ્
'ચુર'થી શરૂ અને 'ઞ્ય' પર પૂર્ણ થતા ધાતુઓની સંખ્યા એકસો છત્રીસ છે.
ચર્ચાદ્યા આધૃષીયાસ્તુ પ્યન્તા વા પરિકીર્તિતાઃ
'ચર્ચા'થી શરૂ અને 'આધૃષીય' પર પૂર્ણ થતા, તેમજ 'પ્ય' પર પૂર્ણ થતા ધાતુઓ પણ ગણાય છે.
પદાદ્યાસ્તુ દશ પ્રોક્તા ધાતવો હ્યાત્મનેપદે
'પદ'થી શરૂ થતા દસ ધાતુઓ આત્મનેપદરૂપે જ કહેવાય છે.
ધાત્વર્થે પ્રાતિપદિકાદ્વહુલં ચેષ્ટવન્મતમ્
ધાતુના અર્થમાં, પ્રાતિપદિકથી વિવિધ ઉપયોગ માન્ય છે.
ધાત્વર્થે કર્તૃકરણાઞ્ચિત્રાદ્યાશ્ચાપિ ધાતવઃ
ધાતુના અર્થમાં, 'ચિત્ર'થી શરૂ થતા અને કર્તા-કરણ સંબંધિત ધાતુઓ પણ સમાવિષ્ટ છે.
સ્તોમાદ્યાઃ ષોડશ તથા અન્દતસ્યં નિદર્શનમ્
'સ્તોમ'થી શરૂ થતા સોળ ધાતુઓ અહીં જણાવ્યા છે, અને આ 'અન્દતસ્ય'નું ઉદાહરણ છે.