ગ્રામણ્યંબુરવલપ્વેવં કર્તૃ ચાતિરિ વાતિનુ
ગ્રામના વડા, પાણી, વાણી, એમ કરીને કરનાર, વધારેપણું અને પવન.
એતદ્બ્રહ્માહશ્ચ દણ્ડી અસૃક્કિઞ્ચિત્ત્યદાદિ ચ
આ બ્રહ્મા છે, દંડધારી છે, લોહી છે, થોડું છે અને આરંભ છે.
તિર્યગ્યકૃચ્છકૃચ્ચૈવ દદદ્ભવત્પચત્તુદત્
આડું ચાલવું, કઠિન, અને આપવું; થવું, ખાવું અને મારવું.
ગુણદ્રવ્ય ક્રિયાયોગાંસ્રિલિઙ્ગાંશ્ચ કતિ બ્રુવે
કેટલા ગુણ, દ્રવ્ય, ક્રિયા, સંયોગ અને લિંગ છે, તે હું કહું છું.
પટુઃ સ્વયંભૂઃ કર્તા ચ માતા ચૈવ વ પિતા ચ ના
પારંગત, સ્વયંભૂ, કરનાર અને માતા છે, પણ પિતા નથી.
ધનાકૃસોમૌ ચાગર્હસ્તવિર્ગ્રથાસ્વર્ણન્બહૂ
ધન, ચંદ્ર અને ગાયનો હાથ; રથ, સોનું અને ઘણા બીજા.
રિમપવ્વિષાદ્વજાતાનહો તથા સર્વં વિશ્વોભયે ચોભૌ અન્યાન્તરેતરાણિ ચ
રિમમાંથી જન્મેલા, વિષ, વજ્ર, સાપ; તેમ જ બધું, વિશ્વ, બંને અને પરસ્પર બીજા.
પૂર્વોત્તરોત્તરાશ્ચૈવ દક્ષિણશ્ચોત્તરાધરૌ
પૂર્વ, ઉત્તર, દક્ષિણ, ઉપર અને નીચે.
યુષ્મદસ્મઞ્ચ પ્રથમશ્ચરમોલ્પસ્તથાર્ધકઃ
તમારા અને અમારા માટે, પહેલો, છેલ્લો, ઓછો અને અડધો એવો અર્થ થાય છે.
સ્વેકાભુવિરોધપરિ વિપર્યયશ્ચાવ્યયાસ્તથા
પોતાના અને બીજાના વિરોધ, ઉલટાવ અને જે ક્યારેય નાશ પામે નહીં, એ પણ આવેછે.
ગાર્ગ્યો નાડાયનાત્રેયૌ ગાઙ્ગેયઃ પૈતૃષ્વસ્રીયઃ
ગાર્ગ્ય, નાડાયન, આત્રેય અને ગાંગેય—all માતૃપક્ષના ભાઈઓ છે.
ક્રિયાયુજોઃ કર્મકર્ત્રોર્ધૈરિયઃ કૌઙ્કુમં તથા
કોઈ કાર્યમાં જોડાયેલા બે જણ, કર્મ કરનાર, ધીરજ અને કુંકુમ—આ બધા અર્થ થાય છે.
સ્વાર્થે ચૌરસ્તુ તુલ્યાર્થે ચન્દ્રવન્મુખમીક્ષતે
પોતાના ફાયદા માટે ચોર બને છે; સમાન હિતમાં ચાંદની જેવું ચહેરું જોઈને ખુશ થાય છે.
ગોમાન્ધની ચ ધનવાનસ્ત્યર્થે પ્રમિતૌ કિયાન્
ગાય એ ધન છે; ધનવાન માણસ મુશ્કેલીમાં કેટલો કામ આવે છે, એ માપી શકાય છે?
સ્રગ્વી તપસ્વી મેધાવી માયાવ્યસ્ત્યર્થ એવ ચ
માળાધારી, તપસ્વી, બુદ્ધિશાળી અને છલકપટ કરનાર—આ બધું વિષય પર આધાર રાખે છે.
ઈષદપરિસમાપ્તૌ કલ્પવ્દેશીય એવ ચ
જ્યારે કંઈક થોડું અધૂરૂં રહે છે, ત્યારે તેને 'લગભગ' કહેવાય છે.
પટુજાતીયઃ કુત્સાયાં વૈદ્યપાશઃ પ્રશંસને
પટુ જાતિના માણસને નિંદામાં, અને વૈદ્યની ફાંસને પ્રશંસામાં ઉલ્લેખાય છે.
પ્રાચુર્યાદિષ્વન્નમયો મૃણ્મયઃ સ્રીમયસ્તથા
ઘણાપણાંમાં અને એવા પ્રસંગે, અનાજથી બનેલું, માટીથી બનેલું અને સોનાથી બનેલું પણ કહેવાય છે.
કૃષ્ણતરઃ શુક્લતમઃ કિમ આખ્યાનતો ઽવ્યયાન્
કાળો, સૌથી વધુ સફેદ—એને નામથી શું કહે છે? એ અવિનાશી છે.
પરિમાણે જાનુદઘ્નં જાનુદ્વયસમિત્યપિ
માપમાં, 'ઘૂંટણ સુધી' અને 'બન્ને ઘૂંટણ જેટલું' પણ કહેવાય છે.
કતમઃ કતરઃ સંખ્યેયવિશેષાવધારણે
'કયો' અને 'બેમાંથી કયો'—આ સંખ્યા નિશ્ચય માટે વપરાય છે.
એતાદશઃ કતિપયઃ કતિથઃ કતિ નારદ
'એટલા', 'થોડા', 'કેટલાવખત' અને 'કેટલા', હે નારદ.
દ્વેધા દ્વૈધા દ્વિધા સંખ્યા પ્રકારે ઽથ મુનીશ્વર
'બે રીતે', 'દ્વંદ્વ', 'બે ભાગમાં'—આ સંખ્યાના પ્રકાર છે, હે મહર્ષિ.
દ્વિતયં ત્રિતપં ચાપિ સંખ્યાયાં હિ દ્વયં ત્રયમ્
'જોડું', 'ત્રિપુટી', અને સંખ્યામાં 'બે', 'ત્રણ' કહેવાય છે.
ત્રૈણઃ પૌષ્ણસ્તુણ્ડિભશ્ચ વૃન્દારકકૃષીવલૌ
ત્રૈણ, પૌષ્ણ, તુંડિભ, વૃંદારક અને કૃષીવલ—આ નામો છે.
અવટીટોવનાટે નિબિડં ચેક્ષુશાકિનમ્
અવટીટ, વનાટ, નિબિઢ અને ચેક્ષુષાકિન—આ નામો છે.
વિદ્યાથુઞ્ચુર્બહુતિથં પર્વતઃ શૃઙ્ગિણસ્તથા
વિદ્યાથુંચુ, બહુતિથ, પર્વત અને શ્રૃંગિણ પણ હતા,
ચિલ્લશ્ચ ચિપિટં ચિક્વં વાતૂલઃ કુતપસ્તથા
ચિલ્લ, ચિપિટ, ચિક્વ, વાતૂલ અને કુટપ પણ હતા,
ઊર્ણાયુશ્ચ મરૂતશ્ચૈકાકી ચર્મણ્વતી તથા
ઊર્ણાયુ, મરૂત, એકાકી અને ચર્મણ્વતી પણ હતા,
આસંદી વઞ્ચ ચક્રીવત્તૂષ્ણીકાં જલ્પતક્યપિ
આસંદી, વંચ, ચક્રીવત, તૂષ્ણિકા અને જલ્પતકી પણ હતી,