લડીરિતો વર્તમાને ભૂતે ઽનદ્યતને તથા
'લટ્' લકાર વર્તમાન માટે થાય છે અને ભૂતકાળ પણ, જો તે આજનો ન હોય.
વિધ્યાદૌ સ્યાદાશિષિ ચ લિઙિતો દ્વિવિધો મુને
વિધી અને આશીર્વાદ માટે બે પ્રકારના લિંગ લકારો હોય છે, હે મુનિ.
સ્યાદનદ્યતને ઌટૂ ચ ભવિષ્યતિ તુ ધાતુતઃ
ભવિષ્ય માટે 'ળટ્' લકાર થાય છે, પણ જ્યારે ધાતુ પોતે ભવિષ્ય દર્શાવે ત્યારે નહિ.
સિદ્ધોદાહરણં વિદ્ધિ સંહિતાદિપુરઃ સરમ્
સિદ્ધ રૂપો સંહિતા વગેરે ઉદાહરણોથી સમજવા.
હોતૄકારસ્તથા સેયં લાઙ્ગલીષા મનીષયા
'હોતૃ', 'કાર', 'સેયં', 'લાંગલી' અને 'ષા' જેવા રૂપો પરંપરા પ્રમાણે માન્ય છે.
શીતાર્તશ્ચ મુનિશ્રેષ્ઠ સેંદ્રઃ સૌકાર ઇત્યપિ
હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, 'શીતાર્ત', 'સેન્દ્ર' અને 'સૌકાર' પણ આવા જ રૂપો છે.
ત આદ્યા વિષ્ણવે હ્યત્ર તસ્મા અર્ઘો ગુરા અધઃ
આ પ્રારંભિક રૂપો અહીં વિષ્ણુ માટે છે; તેથી અર્ઘ્ય ગુરુની નીચે મૂકવો.
શૌરી એતૌ વિષ્ણુ ઇમૌ દુર્ગે અમૂ નો અર્જુનઃ
'શૌરી' અને 'એતૌ' વિષ્ણુ માટે છે; 'ઇમૌ' દુર્ગા માટે; 'અમૂ' આપણાં માટે; 'અર્જુન' પણ એ જ રીતે.
ષડત્ર ષણ્માતરશ્ચ વાક્છુરો વાગ્ધસ્રિથા
'ષડ' અહીં છ માટે છે; 'ષણમાતર' એટલે છ માતાઓ; 'વાક્ચુર' અને 'વાગ્ધસ્રિથા' પણ આવા જ શબ્દો છે.
પ્રશ્નસ્ત્વથ હરિઃષષ્ઠઃ કૃષ્ણષ્ટીકત ઇત્યપિ
હવે, 'પ્રશ્ન' હરિનો છઠ્ઠો રૂપ છે; 'કૃષ્ણષ્ટીક' પણ એવો જ શબ્દ છે.
ચક્રિંશ્છિન્ધિ ભવાઞ્છૌરિર્ભવાઞ્શૌરિરિત્યપિ
તમે ચક્રધારી છો, તમે ચોર છો, અને તમે શૂરવીર પણ છો.
તેજાંસિ મંસ્યતે ગઙ્ગા હરિશ્છેત્તા મરઃશિવઃ
તે તેજોને ગંગા સમજે છે; હરિ કાપે તો મૃત્યુ, શિવ કરે તો વિનાશ થાય છે.
રોમો દૃષ્ટો ઽબલા અત્ર સુપ્તા ઇષ્ટા ઇમા યતઃ
વાળ દેખાય છે; અહીં દુર્બળો ઊંઘ્યા છે; આ બધું ઇચ્છિત છે, એ માટે.
એષ શાર્ઙ્ગી સૈષ રામઃ સંહિતૈવં પ્રકીર્તિતા
આ શારંગધારી છે, આ રામ છે; આ જ સંહિતા તરીકે ઓળખાય છે.
રામે રઞ્જત્ મે મનઃ સુવિશદં હે રામ તુભ્યં નમઃ
મારું મન રામમાં ખુશી પામે છે, જે સ્વચ્છ અને પવિત્ર છે; હે રામ, તમને વંદન.
સર્વ ઇત્યાદિકા ગોપાઃ સખા ચૈવ પતિર્હરિઃ
ગોપાળોથી શરૂ કરીને બધા મિત્ર છે; અને હરિ પતિ છે.
અનઙ્ઘાન્ગોધુગ્લિટ્ ચ દ્વે ત્રયશ્ચત્વાર એવ ચ
નિર્દોષ, ગાયના અંગોવાળા, બે, ત્રણ અને ચાર પણ છે.
અષ્ટૌ અયં મુને સમ્રાટ્ સવિભ્રદ્વપુઙ્મનઃ
આઠ, હે મુનિ, આ રાજા છે, જેનું સ્વરૂપ અને મન ચંચળ છે.
ઉશનાસાવિંમે પુંસિ સ્યારક્તલવિરામકાઃ
ઉશનાસ અને આવિ પુરુષમાં છે; તે લાલ છે અને વિરામનું ચિહ્ન ધરાવે છે.
ગૌર્નૌંરુપાન્ દૂદ્યૌર્ગોઃ ક્ષુત્ કકુપ્સંવિત્તુ વા ક્વચિત્
ગાય, નૌકું, રૂપો, દૂધ, ભૂખ, આકાશ અને ક્યારેક જ્ઞાન પણ.
ગ્રામણ્યંબુરવલપ્વેવં કર્તૃ ચાતિરિ વાતિનુ
ગ્રામના વડા, પાણી, વાણી, એમ કરીને કરનાર, વધારેપણું અને પવન.
એતદ્બ્રહ્માહશ્ચ દણ્ડી અસૃક્કિઞ્ચિત્ત્યદાદિ ચ
આ બ્રહ્મા છે, દંડધારી છે, લોહી છે, થોડું છે અને આરંભ છે.
તિર્યગ્યકૃચ્છકૃચ્ચૈવ દદદ્ભવત્પચત્તુદત્
આડું ચાલવું, કઠિન, અને આપવું; થવું, ખાવું અને મારવું.
ગુણદ્રવ્ય ક્રિયાયોગાંસ્રિલિઙ્ગાંશ્ચ કતિ બ્રુવે
કેટલા ગુણ, દ્રવ્ય, ક્રિયા, સંયોગ અને લિંગ છે, તે હું કહું છું.
પટુઃ સ્વયંભૂઃ કર્તા ચ માતા ચૈવ વ પિતા ચ ના
પારંગત, સ્વયંભૂ, કરનાર અને માતા છે, પણ પિતા નથી.
ધનાકૃસોમૌ ચાગર્હસ્તવિર્ગ્રથાસ્વર્ણન્બહૂ
ધન, ચંદ્ર અને ગાયનો હાથ; રથ, સોનું અને ઘણા બીજા.
રિમપવ્વિષાદ્વજાતાનહો તથા સર્વં વિશ્વોભયે ચોભૌ અન્યાન્તરેતરાણિ ચ
રિમમાંથી જન્મેલા, વિષ, વજ્ર, સાપ; તેમ જ બધું, વિશ્વ, બંને અને પરસ્પર બીજા.
પૂર્વોત્તરોત્તરાશ્ચૈવ દક્ષિણશ્ચોત્તરાધરૌ
પૂર્વ, ઉત્તર, દક્ષિણ, ઉપર અને નીચે.
યુષ્મદસ્મઞ્ચ પ્રથમશ્ચરમોલ્પસ્તથાર્ધકઃ
તમારા અને અમારા માટે, પહેલો, છેલ્લો, ઓછો અને અડધો એવો અર્થ થાય છે.
સ્વેકાભુવિરોધપરિ વિપર્યયશ્ચાવ્યયાસ્તથા
પોતાના અને બીજાના વિરોધ, ઉલટાવ અને જે ક્યારેય નાશ પામે નહીં, એ પણ આવેછે.