પ્રણીતાયાં સમાસન્નાસ્તસ્માત્તાં પૂરયેજ્જલૈઃ
જ્યારે પ્રણીતાનું પાત્ર નજીક હોય, ત્યારે તેને પાણીથી ભરવું જોઈએ.
પરિસ્તીર્ય્ય તતો દર્ભેઃ પરિદધ્યાદિમાં બુધઃ
પછી દરભા ઘાસ પાથરીને, બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ પાત્ર તેના ઉપર મૂકવું જોઈએ.
દર્ભરૂપતયા ત્રીણિ પવિત્રચ્છેદનાનિ ચ
દરભા ઘાસના રૂપમાં ત્રણ પવિત્રા કાપાણાં બનાવવામાં આવે છે.
તેનાતિપુણ્યદં કર્મ પવિત્રમિતિ કીર્તિતમ્
આ રીતે કરેલું કર્મ અત્યંત પુણ્યદાયક બને છે અને તેને પવિત્ર કહેવાય છે.
કુલાલચક્રઘટિતં આસુરં મૃણ્મયં સ્મૃતમ્
કુંભારના ચાક પર બનાવેલું માટીનું પાત્ર આસુર કહેવાય છે.
સ્રુવે ચ સર્વકર્માણિ શુભાન્યપ્યશુભાનિ ચ
શ્રુવથી બધા કર્મો, શુભ કે અશુભ, કરવામાં આવે છે.
અગ્રે ધૂતેન વૈધવ્યં મધ્યં ચૈવ પ્રજાક્ષયઃ
આ પાત્ર આગળ વાપરવામાં આવે તો વિધવા થવાનું યોગ આવે છે અને મધ્યમાં વાપરવાથી સંતાન નાશ થાય છે.
અગ્નિઃ સૂર્યશ્ચ સોમશ્ચ વિરિઞ્ચિરનિલો યમઃ
અગ્નિ, સૂર્ય, સોમ, વિરીંચિ, અનિલ અને યમ—
અગ્નિર્ભઘોગાર્થનાશાય સૂર્યો વ્યાધિકરો ભવેત્
અગ્નિ ધનનો નાશ કરે છે અને સૂર્ય રોગ આપે છે.
અનિલો વૃદ્ધિદઃ પ્રોક્તો યમો મૃત્યુપ્રદો મતઃ
અનિલ વૃદ્ધિ આપે છે અને યમ મૃત્યુ આપનાર માનવામાં આવે છે.
પૂર્વં તુ સર્વશાખં સ્યાત્પઞ્ચશાખં તથાપરમ્
પ્રથમ સર્વશાખાવાળું પાત્ર હોવું જોઈએ, પછી પાંચ શાખાવાળું પાત્ર.
પલાશશ્ચૈવ વિજ્ઞેયાઃ સ્રુવે ચૈવ તથા સ્રુચિ
શ્રુવ અને શ્રુચ માટે પલાશની લાકડી યોગ્ય માનવી.
વિપ્રાણાં ચૈતદાખ્યાતં હ્યન્યેષામઙ્ગુલોનકમ્
આ બ્રાહ્મણો માટે કહેવામાં આવ્યું છે; બીજાઓ માટે એક અંગુલ ઓછું રાખવું.
દૃષ્ટિદોષવિનાશાર્થં પાત્રાણાં પ્રોક્ષણં સ્મૃતમ્
પાત્રોમાં દેખાતા દોષ દૂર કરવા માટે પ્રોક્ષણ કરવું કહેવાયું છે.
તસ્મિન્પૂર્ણીકૃતે વિપ્ર યજ્ઞસંપૂર્ણતા ભવેત્
જ્યારે પાત્ર પૂરું ભરાય, બ્રાહ્મણ, ત્યારે યજ્ઞ પૂર્ણ ગણાય છે.
પુષ્કલાનિ તુ ચત્વારિ પૂર્ણપાત્રં વિદુર્બુધાઃ
બુદ્ધિમાનો જાણે છે કે ચાર પૂરાં પાત્રો હોવું પૂરતું માનાય છે.
દત્તે તૃપ્તોભવેદ્વહ્નિઃ શાપં દદ્યાઞ્ચ દારુણમ્
યજ્ઞમાં હવન આપવાથી અગ્નિ તૃપ્ત થાય છે; જો હવન ન અપાય તો તે કઠોર શાપ આપી શકે છે.
પ્રાજાપત્યં મુખં પ્રોક્ત કટિર્વ્યાહૃતિભિઃ સ્મૃતા
મોઢું પ્રજાપતિનું કહેવાય છે અને કમર વૈદિક મંત્રોથી ઓળખાય છે.
તથા સ્વિષ્ટકૃતં વિપ્ર શ્રોત્રે પૂર્ણાહુતિસ્તથા
એ જ રીતે, બ્રાહ્મણ, સ્વિષ્ટકૃત કાનમાં છે અને પૂર્ણાહુતિ પણ એ જ રીતે છે.
દ્વિશીર્ષકં ચ ષણ્નેત્રં પિઙ્ગલં સપ્તજિહ્વકમ્
તે અગ્નિ બે માથાવાળો, છ આંખોવાળો, પીળો અને સાત જીભો ધરાવતો છે.
સ્રુક્સ્ત્રુવૌ ચાક્ષમાલા ચ યા શક્તિર્દક્ષિણે કરે
જમણા હાથમાં હવનકુંડની ચમચી, ચમચો, જપમાળા અને શક્તિ હોય છે.
મેષારૂઢં ચતુઃશૃઙ્ગં બાલાદિત્યસમપ્રભમ્
તે મેષ પર બેસેલો, ચાર શીંગવાળો અને નવાં ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવે છે.
જ્ઞાત્વૈવમગ્નિદેહં તુ હોમકર્મસમાચરેત્
આ રીતે અગ્નિનું સ્વરૂપ જાણી, હવનકર્મ કરવું જોઈએ.
જુહુયાદ્યસ્તુ હસ્તેન સ વિપ્રો બ્રહ્મહા ભવેત્
જે બ્રાહ્મણ પોતાના હાથથી હવન કરે છે, તે બ્રહ્મહત્યારૂપ બની જાય છે.
સર્વકામસમૃદ્ધ્યર્થં તિલાધિક્યં હવિર્મતમ્
બધા ઇચ્છાઓની પૂર્ણતા માટે, હવનમાં વધુ તલનો ઉપયોગ કરવો કહેવામાં આવ્યો છે.
અભિચારે સૂકરી સ્યાન્મૃગી હંસી શુભાત્મકે
અભિચારમાં, હવન માટે સુઅર, હરણ કે શુભ સ્વાનનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
મધ્યમાનામિકાઙ્ગુષ્ટૈર્મૃગી સુદ્રા પ્રકીર્તિતા
હરણનું હવન મધ્યમા, અનામિકા અને અંગૂઠા વડે કરવું કહેવાયું છે.
દધિમધ્વાજ્યસંયુક્ત ઋત્વિગ્ભિર્જુહુયાત્તિલૈઃ
પુજારીઓએ દહીં, મધ અને ઘી સાથે મિશ્રિત તલથી હવન કરવું જોઈએ.
કુશાસ્ત્વનામિકાસક્તાઃ કાર્યાઃ સ્યુઃ પુણ્યકર્મણિ
પુણ્યકર્મમાં અનામિકા સાથે જોડાયેલી કુશાનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
ગણાનામાધિપત્યે ચ રુદ્રેણ બ્રહ્મણા તથા
ગણોના સ્વામીપદ માટે, રુદ્ર અને બ્રહ્મા દ્વારા હવન કરવું જોઈએ.