ઇકારં યત્ર પશ્યેયુરિકારેણૈવ સંયુતમ્
જ્યાં 'ઇ' સ્વર બીજાં 'ઇ' સાથે જોડાય છે,
સ્વરે ચેત્સ્વરિતં યત્ર વિવૃતા યત્ર સંહિતા
જ્યાં સ્વરમાં સ્વરિત આવે છે, ખૂલ્યા હોય કે જોડાયેલા હોય,
તાન્યઃ સ્વારઃ સ જાત્યેન શ્રુત્યગ્રે ક્ષૈપ્ર ઉચ્યતે
તે સ્વર પોતાનાં સ્વભાવથી આરંભે મુખ્ય ગણાય છે અને આરંભે જલદી ઉચ્ચારવામાં આવે છે.
તિરોવિરામો વિષ્કષિતે પ્રશ્લિષ્ટો હીઈગોવર્ણઃ
જ્યારે ધ્વનિ છુપાઈ જાય ત્યારે વિરામ દબાઈ જાય છે, અને જોડાયેલો સ્વર હીગોવર્ણ કહેવાય છે.
ઉઞ્ચાદેકાક્ષરાત્પૂર્વાત્સ્વરં યદ્યદિહાક્ષરમ્
જો ઊંચા સ્વરવાળી એક માત્ર અક્ષર પહેલાં અહીં બીજું કોઈ અક્ષર આવે,
ચત્વારસ્ત્વાદિતઃ સ્વારાઃ કંષંપુંશ્ફુતિશાસ્ત્રતઃ
શાસ્ત્ર પ્રમાણે આરંભે ચાર સ્વર હોય છે, જેને કંષ, પું, અને સ્ફુટિ કહે છે.
ઇકારાન્તે પદે પૂર્વ ઉકારે પરતઃ સ્થિતે
જ્યારે કોઈ શબ્દ 'ઇ' પર 끝ાય અને પછી 'ઉ'થી શરૂ થતો શબ્દ આવે,
ઇકારાન્તે પદે ચૈવોકારદ્વયં પરે પદે
અને જ્યારે શબ્દ 'ઇ' પર 끝ાય અને પછીના શબ્દમાં બે 'ઉ' આવે,
ત્રયો દીર્ઘાસ્તુ વિજ્ઞેયા યે ચ સંધ્યક્ષરેષુ વૈ
ત્રણ લાંબા સ્વર ઓળખવા જેવા છે, અને જે જોડાણમાં આવે છે તે પણ.
અનેકાનામુદાત્તાનામનુદાત્તઃ પ્રત્યયો યદિ
ઘણા ઊંચા સ્વરોમાં જો પછી નીચો સ્વર આવે,
યત્ર દ્વિપ્રભૃતીનિ સ્યુરુદાત્તાન્યક્ષરાણિ તુ
જ્યાં બે કે વધુ ઊંચા સ્વર હોય,
ન રેફે વા હકારે વા દ્વિર્ભાવો જાયતે ક્વચિત્
'ર' કે 'હ'માં કયાંયે પણ દ્વિગુણન થતું નથી.
ચતુર્થં તુ તૃતીયેન દ્વિતીયઃ પ્રથમેન તુ
ચોથું ત્રીજા સાથે અને બીજું પહેલાના સાથે જોડાય છે.
અનન્ત્યશ્ચ ભવેત્પૂર્વો હ્યન્તશ્ચ પરતો યદિ
જો પછીનું અંતે હોય તો પહેલું અનંત ગણાય છે.
વર્ગાન્ત્યાન્ શષસૈઃ સાર્દ્ધમન્તસ્થૈર્વાપિ સંયુતાન્
વર્ગના અંતના અક્ષરો 'શ', 'ષ', 'સ' સાથે કે અંતવાળા જોડાયેલા અક્ષરો સાથે આવે છે.
તૃતીયશ્ચ ચતુર્થશ્ચ ચતુર્થાદિપરં પદમ્
ત્રીજું અને ચોથું, અને ચોથા પછીનું શબ્દ પણ આવેછે.
અનુસ્વારોપધામૂલા તાન્ ક્વચિત્ક્રમતઃ પરમ્
અનુસ્વાર, ઉપધ્માનિય અને મૂર્ધન્ય, કયાંક ક્રમ પ્રમાણે પછી આવે છે.
સંયોગો યત્ર દૃશ્યેત ર્વ્યઞ્જનં વિરતે પદે
જ્યાં જોડાણ દેખાય અને શબ્દના અંતે વ્યંજન આવે,
સંયોગે સ્વરિતં યત્ર ઉદ્વાતઃ પ્રતનં તથા
જ્યાં જોડાણ હોય ત્યાં સ્વર ઊંચો થાય છે અને લંબાય પણ છે.
સંયોગાત્તુ વિજાનીયાત્પરં સંયોગનાયકમ્
જોડાણમાંથી સમજવું જોઈએ કે પછીનું પણ જોડાણથી ચાલે છે.
અનુસ્વારઃ પદાન્તશ્ચ ક્રમજં પ્રત્યયે સ્વકે
શબ્દના અંતે આવતો અનુસ્વાર અને પોતાના પ્રત્યયમાં ક્રમથી આવતો અનુસ્વાર,
પાદાદૌ ચાપાદાદૌ સંયોગાવગ્રહેષુ ચ
પાદના આરંભે, બીજા પાદ પછીના આરંભે, સંયુક્ત અક્ષરો અને અવગ્રહમાં,
પાદાદાવપ્યવિચ્છેદેસંયોગાન્તે ચ તિષ્ટતામ્
પાદના આરંભે પણ, વિચ્છેદ વિના, સંયુક્તના અંતે તે રહેવા દેવું.
અણુશેષો હ્રિગો વાપિ યુગલાદિરવિસ્ફુટઃ
અતિશય નાનું સ્વર, 'હૃ' અક્ષર કે આરંભે અસ્પષ્ટ જોડું હોય,
યન્નીચં નીચમેવ તદ્યત્પ્રચયસ્થં તદપિ નીચમ્
જે નીચું હોય તે નીચું જ રહે છે; અને જોડમાં જે હોય તે પણ નીચું જ ગણાય છે.
પ્રિયં દૂતં ઘૃતં ચિત્તમતિશબ્દસ્તુ નીચતઃ
'પ્રિય', 'દૂત', 'ઘૃત', 'ચિત્ત' અને 'અતિ' શબ્દો હંમેશા નીચા સ્વરે ઉચ્ચારવા.
શતેષુ સપવિત્રેષુ નીચાદુઞ્ચાર્યતે શ્રુતિઃ
શતોમાં અને પવિત્રોમાં, પઠન નીચા સ્વરથી ઊંચા સ્વર તરફ જાય છે.
વિશ્વાનરોનકારશ્ચ શેષાસ્તુસ્વરિતા નરાઃ
'વિશ્વાનર' અને 'ઓ' અક્ષર સ્વરિત સ્વરે ઉચ્ચારવા, બાકી બધું પણ એ જ રીતે, હે મનુષ્યો.
અદીર્ઘં દીર્ઘવત્કુર્યાદ્દ્વિસ્વરં યત્પ્રયુજ્યતે
ટૂંકા સ્વરને પણ જ્યાં દ્વિસ્વર આવે ત્યાં લાંબા જેવો ઉચ્ચારવો.
નિમેષકાલો માત્રા સ્યાદ્વિદ્યુત્કાલેતિ ચાપરે
પળક ઝપકવાનો સમય એટલે માત્રા કહેવાય છે; કેટલાક તેને વીજળીની ચમક જેટલો સમય માને છે.