અતિસંધીયતે યસ્માદેતાન્પૂર્વોત્થિતાન્સ્વરાન્
કારણ કે એ અગાઉ ઉત્પન્ન થયેલા સ્વરોને જોડે છે.
નિષીદન્તિ સ્વરા યસ્માન્નિષાદસ્તેન હેતુના
સ્વરો સ્થિર થાય છે, તેથી તેનું નામ નિષાદ પડ્યું છે.
સર્વાંશ્ચાભિભવત્યેષ યદાદિત્યો ઽસ્ય દૈવતમ્
આ સ્વર બધા પર વિજય મેળવે છે, કારણ કે તેનું દૈવત સૂર્ય છે.
દારવી ગાત્રવીણા ચ દ્વે વીણે ગાનજાતિષુ
દારવી અને ગાત્રવીણા, આ બે વીણાની જાતિઓ સંગીત પરંપરામાં છે.
ગાત્રવીણા તુ સા પ્રોક્તા યસ્યાં ગાયન્તિ સામઙ્ગાઃ
જે વીણામાં સામગાન ગવાય છે, તેને ગાત્રવીણા કહે છે.
હસ્તૌ તુ સંયતૌ ધાર્યૌં જાનુભ્યામુપરિસ્થિતૌ
હાથ બંને જોડીને, ઘૂંટણ ઉપર રાખવા જોઈએ.
પ્રણવં પ્રાક્પ્રયુઞ્જીત વ્યાહૃતીસ્તદનન્તરમ્
પ્રથમ પ્રણવ ઉચ્ચારવો અને પછી વ્યાહૃતિઓ કહેવી જોઈએ.
પ્રસાર્ય ચાઙ્ગુલીઃ સર્વા રોપયેત્સ્વરમણ્ડલમ્
બધી આંગળીઓ ફેલાવીને, સ્વરમંડલ ગોઠવવું જોઈએ.
વિરલા નાઙ્ગુલીઃ કુર્યાન્મૂલે ચૈતાં ન સંસ્પૃશેત્
આંગળીઓ વચ્ચે થોડું અંતર રાખવું અને તેમની જડને સ્પર્શવી નહીં.
માત્રાદ્વિમાત્રવૃદ્ધાનાં વિભાગાર્થે વિભાગવિત્
જે મોટા છે, એમના વહેચાણ માટે વહેચાણ જાણનારો માણસ વહેચાણ કરે.
ત્રિરેખા યસ્ય દૃશ્યતે સિદ્ધિં તત્ર વિનિર્દિશેત્
જ્યાં ત્રણ રેખાઓ દેખાય, ત્યાં સફળતા માનવી.
પર્વાન્તરં સામસુ ચ ઋક્ષુ કુર્યાત્તિલાન્તરમ્
પ્રકરણના અંતે અને સામવેદ તથા ઋગ્વેદના શ્લોકોમાં તલ જેટલું અંતર રાખવું.
ન ચાત્ર કંપયેત્કિઞ્ચિદઙ્ગસ્યાવયવં બુધઃ
અહીં બુદ્ધિમાન માણસે શરીરનો કોઈપણ ભાગ હલાવવો નહીં.
અભ્રમધ્યે યથા વિદ્યુદૃશ્યતે મણિસૂત્રવત્
જેમ વાદળ વચ્ચે વીજળી ઝળકે છે અને મણિની માળા જેવી લાગે છે—
કૂર્મો ઽગાનિ ચ સંહૃત્ય ચેતોદૃષ્ટિં દિશન્મનઃ
કાચબાની જેમ અંગો ખેંચી, મન અને નજર એકાગ્ર રાખવી.
નાસિકાયાસ્તુ પૂર્વેણ હસ્તં ગોકર્ણવદ્ધરેત્
નાકની સામે હાથ ગાયના કાન જેવો રાખવો.
સમ્યક્પ્રચારયેદ્વાક્યં હસ્તેન ચ મુખેન ચ
શબ્દો હાથ અને મોઢા વડે યોગ્ય રીતે ઉચ્ચારવા.
નાત્યાહન્યાન્ન નિર્હણ્યાન્ન પ્રગાયેન્ન કંપયેત્
ન તો બહુ જોરથી બોલવું, ન બહુ ધીમે, ન ગાવું, ન હલાવવું.
યથા સુચરતાં માર્ગો મીનાનાં નોપલભ્યતે
જેમ માછલીઓના સરસ ચાલવાનો રસ્તો દેખાતો નથી—
યથા દધિનિ સર્પિઃ સ્યાત્કાષ્ટસ્થો વા યથાનલઃ
જેમ દહીંમાં ઘી હોય છે, કે લાકડામાં અગ્નિ—
સ્વરાત્સ્વરસ્ય સંક્રામંસ્વરસંધિમનુલ્બણમ્
એક સ્વરથી બીજા સ્વર પર જતાં, જોડાણ પર સરળતા રાખવી.
અનાગતમતિક્રાન્તં વિચ્છિન્નં વિષમાહતમ્
જે સ્વર હજુ આવ્યો નથી, કે પસાર થઈ ગયો છે, કે તૂટી ગયો છે, કે ખોટો વાગ્યો છે—
સ્વરઃ સ્થાનાચ્ચ્યુતો યસ્તુ સ્વં સ્થાનમતિવર્તતે
જે સ્વર પોતાની જગ્યા છોડે છે, કે પોતાની મર્યાદા ઓળંગે છે—
અભ્યાસાર્થે દ્રુતાં વૃત્તિં પ્રયોગાર્થે તુ મધ્યમામ્
અભ્યાસ માટે ઝડપી રીત, અને રજૂઆત માટે મધ્યમ રીત રાખવી.
ગૃહીતગ્રન્થ એવં તુ ગ્રન્થોઞ્ચારણશૈક્ષકાન્
જે ગ્રંથ શીખ્યો છે, તે ઉચ્ચારણ શીખતા વિદ્યાર્થીઓએ બોલવો.
ક્રુષ્ટસ્ય મૂર્દ્ધનિ સ્થાનં લલાટે પ્રથમસ્ય તુ
ઊંચા સ્વરનું સ્થાન માથાના ટોચે છે અને પ્રથમ સ્વરનું સ્થાન કપાળ પર છે.
કણ્ઠસ્થાનં ચતુર્થસ્ય મન્દ્રસ્ય રસનોચ્યતે
મંદ્રના ચોથા સ્વરનું સ્થાન જીભ કહેવાય છે.
અઙ્ગુષ્ટસ્યોત્તમે વ્રુષ્ટો હ્યઙ્ગુષ્ટં પ્રથમઃ સ્વરઃ
જ્યારે અંગૂઠો ઊંચે હોય, ત્યારે પહેલો સ્વર અંગૂઠાથી ઉત્પન્ન થાય છે.
અનામિકાયાં ષઙ્ગસ્તુ કનિષ્ટાયાં તુ ધૈવતઃ
છઠ્ઠો સ્વર અનામિકા પર અને સાતમો સ્વર કનિષ્ઠા પર હોય છે.
અપર્વત્વાદમધ્યત્વા દવ્યયત્વાઞ્ચ નિત્યશઃ
મધ્યસ્થાન, અંતરનો અભાવ અને હંમેશાં બદલાતું રહેવું, એ સતત રહે છે.