પાર્થિવો ઽયં તથા દેહઃ પાર્થિવૈઃ પરમાણુભિઃ
આ શરીર પણ પૃથ્વીથી બનેલું છે, પૃથ્વીના અણુઓથી બનેલું છે.
ગુડઃ ફલાનીતિ તથા પાર્થિવાઃ પરમાણવઃ
ગોળ કે ફળ પણ એ જ પૃથ્વીના અણુઓથી બનેલા છે.
તન્મનઃ શમનાલબિ કાર્યં પ્રાપ્યં હિ મુક્તયે
મનને શાંત રાખો, હે વિદ્વાન; મુક્તિ માટે એજ સાધન છે.
પ્રણિપત્ય મહાભાગો નિદાઘો વાક્યમબ્રવીત્
મહાન ભાગ્યશાળી નિદાઘે વંદન કરીને આ શબ્દો કહ્યા.
નષ્ટો મોહસ્તવાકર્ણ્ય વચાંસ્યેતાનિ મે દ્વિજ
તમારા આ વચનો સાંભળીને મારું મોહ દુર થઈ ગયું, હે દ્વિજ.
ઇહાગતો ઽહં દાસ્યામિ પરમાર્થં સુબોધિતમ્
હું અહીં આવ્યો છું; હું તને સર્વોચ્ચ સત્ય સ્પષ્ટ રીતે સમજાવીશ.
વાસુદેવાભિધેયસ્ય સ્વરુપં પરાત્મનઃ
વાસુદેવ નામે ઓળખાતા પરમાત્માનું સાચું સ્વરૂપ.
પૂજિતઃ પરયા ભક્ત્યાનિચ્છિતઃ પ્રયયૌ વિભુઃ
પરમ ભક્તિથી પૂજિત થયેલા ભગવાન, આમંત્રિત ન હોવા છતાં, વિદાય થયા.
નિદાઘજ્ઞાનદાનાય તદેવ નગરં ગુરુઃ
નિદાઘને જ્ઞાન આપવાના ઉપકારરૂપ એજ શહેર ગુરુ બની ગયું.
મહાબલપરીવારે પુરં વિશતિ પાર્થિવે
મહાન બળના સહયોગીઓ સાથે એ પૃથ્વી પરનું શહેર પ્રવેશ્યો.
ક્ષુત્ક્ષામકણ્ઠમાયાન્તમરણ્યાત્સસમિત્કુશમ્
ભુખથી ગળો સુકાઈ ગયો હતો, તે જંગલમાંથી સમિદ અને કુશા લઈને આવ્યો.
ઉવાચ કસ્માદેકાન્તં સ્થીયત ભવતા દ્વિજ
તેને પૂછ્યું: 'હે દ્વિજ, તું અહીં એકલો કેમ બેઠો છે?
પ્રવિવક્ષૌ પુરે રમ્યે તેનાત્ર સ્થીયતે મયા
'મારે સુંદર શહેરમાં વાત કરવી છે, એટલે હું અહીં રહ્યો છું.'
કથ્યતાં મે દ્વિજશ્રેષ્ઠ ત્વમભિજ્ઞો મતો મમ
'મને કહો, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, હું તને જ્ઞાની માનું છું.'
અધિરુઢો નરેન્દ્રો ઽયં પરિતો યસ્તથેતરઃ
'આ રાજા હાથે બેઠો છે અને બીજા બધા તેની આસપાસ છે.'
ભવતા નિર્વિશેષેણ પૃથગ્વેદોપલક્ષિતૌ
'તમે બંનેને, કોઈ ભેદ વિના, વેદ દ્વારા અલગ ઓળખ્યા છે.'
જ્ઞાતુમિચ્છામ્યહં કો ઽત્ર ગજઃ કો વા નરાધિપઃ
'હું જાણવું ઈચ્છું છું: અહીં કોણ હાથી છે અને કોણ મનુષ્યોનો રાજા છે?'
વાહ્યવાહકસંબન્ધં કો ન જાનાતિ વૈ દ્વિજ
'હે બ્રાહ્મણ, સવાર અને સવારી વચ્ચેનો સંબંધ કોણ જાણતું નથી?'
અધઃ સત્ત્વવિભાગં કિં કિં ચોર્દ્ધમભિધીયતે
'નીચે જીવોની જાતિ શું કહેવાય છે અને ઉપર શું કહેવાય છે?'
શ્રયતાં કથયામ્યેષ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ
'સાંભળ, તું જે પૂછ્યું છે તે હું તને કહું છું.'
અવબોધાય તે બ્રહ્મન્દૃષ્ટાન્તો દર્શિતો મયા
'હે બ્રાહ્મણ, તારી સમજ માટે મેં તને ઉદાહરણ બતાવ્યું છે.'
તદેવં ત્વં સમાચક્ષ્વ કતમસ્ત્વમહં તથા
'હવે તું જ કહે, તું કયો છે અને હું કયો છું?'
નિદાધઃ પ્રાહ ભગવન્નાચાર્યસ્ત્વમૃભુર્મમ્
નિદાઘએ કહ્યું: 'હે ભગવન, તમે મારા આચાર્ય નથી, તમે ઋભુ છો.'
યથાચાર્યસ્ય તેન ત્વાં મન્યે પ્રાપ્તમહં ગુરુમ્
'જેમ આચાર્યને માનું છું, તેમ હું તમને ગુરુ રૂપે મળ્યા છો એમ માનું છું.'
ગુરુસ્નેહાદૃભુર્નામનિદાઘં સમુપાગતઃ
'ગુરુના પ્રેમથી ઋભુ નામે નિદાઘ પાસે આવ્યા.'
પરમાર્થસારભૂતં યત્તદદ્વૈતમશેષતઃ
'જે પરમાર્થનું સારરૂપ છે, એ સંપૂર્ણ અદ્વૈત—'
નિદાઘો ઽપ્યુપદેશેન તેનાદ્વૈતપરો ઽભવત્
'નિદાઘ પણ તેમના ઉપદેશથી અદ્વૈતમાં તત્પર થયો.'
તથા બ્રહ્મતનૌ મુક્તિમવાચ પરમાદ્વિજઃ
'એ રીતે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે બ્રહ્મસ્વરૂપે મુક્તિનું વર્ણન કર્યું.'
ભવ સર્વગતં જ્ઞાનમાત્માનમવનીપતે
હે રાજા, આત્મા સર્વત્ર વ્યાપક જ્ઞાનરૂપ છે, એ જાણો.
ભ્રાન્તદૃષ્ટિભિરાત્માપિ તથૈકઃ સન્પૃથક્ પૃથક્
ભ્રમિત દૃષ્ટિથી એક જ આત્મા પણ અલગ-અલગ અને જુદો-જુદો દેખાય છે.