તદ્વદાખિલ વિજ્ઞાનજલવીચ્યુજધિર્ભવાન્
હું વિનંતી કરું છું, હે સર્વજ્ઞાની, કૃપા કરીને તમે કહો.
શ્રેયાંસિ પરમાર્થાનિ હ્યશેષાણ્યેન ભૂપતે
રાજા, એ રીતે બધા શ્રેષ્ઠ લાભ અને પરમ સત્ય તેને પ્રાપ્ત થાય છે.
પુત્રાનિચ્છતિ રાજ્યં ચ શ્રેયસ્તસ્યૈવ તન્નૃપ
રાજા, કોઈ પુત્રો અને રાજ્યની ઈચ્છા રાખે છે; એના માટે એ જ શ્રેયસ છે.
કર્મયજ્ઞાદિકં શ્રેયઃ સ્વર્લોકપલદાયિ યત્
કર્મ, યજ્ઞ વગેરે જે સ્વર્ગ ફળ આપે છે, એ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.
આત્મા ધ્યેયઃ સદા ભૂપ યોગયુક્તૈસ્તથા પરૈઃ
રાજા, આત્માને યોગમાં સ્થિર રહેનારા અને બીજાઓએ પણ હંમેશા ધ્યાનમાં લેવું જોઈએ.
શ્રેયાંસ્યેવમનેકાનિ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
આ રીતે અનેક શ્રેયસ છે—સૈંકડો અને હજારો પ્રકારના.
ધર્મો ઽયં ત્યજતે કિં તુ પરમાર્થો ધનં યદિ
જો ધનને સર્વોચ્ચ ધ્યેય માનવામાં આવે, તો આ ધર્મ છોડી દેવામાં આવે છે.
મુત્રશ્ચેત્પરમાર્થાખ્યઃ સો ઽપ્યન્યસ્ય નરેશ્વર
હે રાજા, જો પરમાર્થ એ પરલોકમાં હોય, તો એ પણ બીજાને જ મળે છે.
એવં ન પરમાર્થો ઽસ્તિ જગત્યત્ર ચરાચરે
આ રીતે, જગતમાં ચાલતા અને અચળ સર્વમાં ક્યાંય પરમાર્થ નથી.
રાજ્યાદિપ્રાપ્તિરત્રોક્તા પરમાર્થતયા યદિ
જો રાજ્ય વગેરેની પ્રાપ્તિને અહીં સર્વોચ્ચ ધ્યેય કહેવામાં આવે,
ઋગ્યજુઃસામનિષ્પાદ્યં યજ્ઞકર્મ મતં તવ
તમે ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદથી કરાતા યજ્ઞકર્મને માનતા હો.
યત્તુ નિષ્પાદ્યતે કાર્યં મૃદા કારણભૂતયા
પણ જે કાર્ય માટી જેવા ઉપાદાનથી થાય છે,
એવં વિનાશિભિર્દ્રવ્યૈઃ સમિદાજ્યકુશાદિભિઃ
એ જ રીતે, સમિધ, ઘી, કુશા વગેરે નાશવાન દ્રવ્યો વડે પણ,
અનાશી પરમાર્થસ્તુ પ્રાજ્ઞૈરભ્યુપગમ્યતે
જ્ઞાની લોકો અવિનાશી ને જ પરમાર્થ માને છે.
તદેવાપલદં કર્મ પરમાર્થો મતો મમ
જે કર્મ ફળ આપતું નથી, એ જ પરમાર્થ છે એવું હું માનું છું.
ધ્યાનમેવાત્મનો ભૂપપરમાર્થાર્થશબ્દિતમ્
હે રાજા, આત્માનું ધ્યાન કરવું એ જ પરમાર્થ કહેવાય છે.
પરમાર્થાત્મનોર્યોગઃ પરમાર્થ ઇતીષ્યતે
પરમાર્થ અને આત્માનો મેળાપ જ પરમાર્થ માનવામાં આવે છે.
તસ્માચ્છ્રેયાંસ્યશેષાણિ નૃપૈતાનિ ન સંશયઃ
હે રાજા, તેથી આ બધું સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
એકો વ્યાપી સમઃ શુદ્ધો નિર્ગુણ પ્રકૃતેઃ પરઃ
એ એક છે, સર્વત્ર વ્યાપક છે, સમાન છે, શુદ્ધ છે, ગુણરહિત છે અને પ્રકૃતિથી પર છે.
પરિજ્ઞાનમયો સદ્ભિર્નામજાત્યાદિભિવિભુઃ
સારા લોકો સાચા જ્ઞાનથી એને ઓળખે છે; એ નામ, જાતિ વગેરેને પાર છે.
તસ્યાત્મપરદેહેષુ સતો ઽપ્યેકમયં હિ તત્
પોતાના કે બીજાના શરીરમાં હોવા છતાં, એ સાચે એક જ સ્વરૂપ છે.
વેણુરઙ્ઘ્રવિભેદેન ભેદઃ ષઙ્જાદિસંજ્ઞિતઃ
વેણી અને પગ જેવા નામથી ઓળખાતા ભેદ, ફક્ત ભિન્નતા પરથી થાય છે.
એકત્વં રૂપભેદશ્ચ વાહ્યકર્મપ્રવૃત્તિજઃ
એકપણપણ અને રૂપભેદ, બાહ્ય કર્મોથી જ થાય છે.
શૃણ્વત્ર ભૂપ પ્રાગ્વૃત્તં યદ્ગીતમૃભુણા ભવેત્
હે રાજા, હવે સાંભળો, જે પૂર્વે ઋભુ ઋષીએ ગાયું હતું.
ઋભુર્નામાબવત્પુત્રો બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ટિનઃ
બ્રહ્મા, સર્વશ્રેષ્ઠ સર્જનહાર, તેમના પુત્રનું નામ ઋભુ હતું.
તસ્ય શિષ્યો નિદાઘો ઽભૂત્પુલસ્ત્યતનયઃ પુરા
પહેલાના સમયમાં, પુલસ્ત્યના પુત્ર નિદાઘ ઋભુના શિષ્ય બન્યા.
અવાપ્તજ્ઞાન તત્ત્વસ્ય ન તસ્યાદ્વૈતવાસના
સત્યનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યા પછી, તેમને અદ્વૈત તરફ કોઈ વૃત્તિ રહી નહોતી.
દેવિકાયાસ્તટે વીર નાગરં નામ વૈ પુરમ્
હે વીર, દેવિકા નદીના કાંઠે નાગર નામનું એક શહેર હતું.
રમ્યોપવનપર્યન્તં સ તસ્મિન્પાર્થવોત્તમ
હે પૃથ્વીના શ્રેષ્ઠ, એ શહેર સુંદર બાગોથી ઘેરાયેલું હતું.
દિવ્યે વર્ષસહસ્રે તુ સમતીતે ઽસ્ય તત્પુરમ્
જ્યારે દેવતાઓના હજાર વર્ષ વીતી ગયા, ત્યારે તેનું એ શહેર—