ઉવાહ શિબિકામસ્ય ક્ષત્તુર્વચનચોદિતઃ
પલકીવાળાના કહેવા પર, એ પલકી ઉઠાવી લઈ ગયો.
ગૃહીતો વિષ્ટિના વિપ્ર સર્વજ્ઞાનૈકભાજનમ્
બ્રાહ્મણ, જે સર્વ જ્ઞાનનો એકમાત્ર પાત્ર હતો, તેને પલકીવાળાએ પકડી લીધો.
યયૌ જડગતિસ્તત્ર યુગમાત્રાવલોકનમ્
એ ત્યાં મંદગતિથી ચાલતો રહ્યો, માત્ર ક્ષણમાત્ર નજર નાખી.
વિલોક્ય નૃપતિઃ સો ઽથ વિષમં શિબિકાગતમ્
પછી રાજાએ પલકીની અસમાન ચાલ જોઈ.
પુનસ્તથૈવ શિબિકાં વિલોક્ય વિષમાં હસન્
પછી ફરી પલકી અસમાન જોઈને, એ હસ્યો.
શિબિકાવાહકાઃ પ્રોચુરયં યાતીત્યસત્વરમ્
પલકીવાળાઓએ કહ્યું, 'એ આગળ તો જાય છે, પણ ઝડપથી નથી જતો.'
કિમાયાસસહો ન ત્વં પીવા નાસિ નિરીક્ષ્યસે
'તમે મહેનત કેમ સહન નથી કરતા? તમે neither જાડા છો, ન મજબૂત દેખાઓ છો.'
ન શ્રાન્તો ઽસ્મિ ન ચાયાસો વોઢાન્યો ઽસ્તિ મહીપતે
'હું થાક્યો નથી, ન તો કોઈ મહેનત છે; અને બીજો કોઈ ઉઠાવનાર પણ નથી, હે રાજા.'
શ્રમશ્ચ ભારો દ્વહને ભવત્યેવ હિ દેહિનામ્
શરીર ધરાવનારને વાસ્તવમાં ભાર ઉઠાવવાથી થાક અને ભાર અનુભવાય છે.
બલવાનબલશ્ચેતિ વાચ્યં પશ્ચાદ્વિશેષણમ્
મજબૂત કે નબળા હોવાનો ભેદ તો પછીનો છે.
મિથ્યા તદપ્યત્ર ભવાન્ શૃણોતુ વચનં મમ
એ પણ ખોટું છે; પણ, હે રાજન, તમે મારા શબ્દો સાંભળો.
ઊરુ જઙ્ઘાદ્વયાવસ્થૌ તદાધારં તથોદરમ્
જાંઘ, પગ અને પેટ એ બધું આધારરૂપ છે.
સ્કન્ધાશ્રિતયેં શિબિકા મમાધારો ઽત્ર કિઙ્કૃતઃ
આ પલકી તો મારા ખભા પર આધાર રાખે છે; અહીં હું પલકી વહન કરનાર તરીકે શું કરું છું?
તત્ર ત્વમહમપ્યત્રેત્યુચ્યતે ચેદમન્યથા
જો એવું કહેવાય કે અહીં તું અને હું બંને હાજર છીએ, તો એ વાતને બીજાં રીતે સમજાવવી પડશે.
ગુણપ્રવાહપતિતો ભૂતવર્ગો ઽપિ યાત્યયમ્
ગुणોના પ્રવાહમાં ફસાયેલા બધા જીવ પણ આવું જ કરે છે.
અવિદ્યાસંચિતં કર્મતશ્ચાશેષેષુ જન્તુષુ
અજ્ઞાન અને કર્મના સંચયથી અસંખ્ય જીવ બંધાઈ જાય છે.
પ્રવૃદ્ધ્યપચયૌ ન સ્ત એકસ્યાખિલજન્તુષુ
વધારો કે ઘટાડો બધાં જીવમાં સમાન રીતે થતો નથી.
તદાપિ બાલિશો ઽસિ ત્વં કયા યુક્ત્યા ત્વયેરિતમ્
ત્યાંય, તું તો બાળક જેવો છે; કઈ સમજથી તું આવું બોલ્યો?
શિબિકેયં યદા સ્કન્ધે તદા ભારઃ સમસ્ત્વયા
જ્યારે પલકી તારા ખભા પર હોય, ત્યારે આખો ભાર તારો જ ગણાય.
શૈલદ્રુમગૃહોત્થો ઽપિ પૃથિવીસંભવો ઽપિ ચ
પલકી પર્વત, વૃક્ષ કે ઘરમાંથી બનેલી હોય, કે જમીનમાંથી ઉદ્ભવી હોય,
સોઢવ્યઃ સુમહાન્ભારઃ કતમો નૃપ તે મયા
એમાં કયો મોટો ભાર, રાજા, મેં વહન કર્યો નથી?
ભવતો મે ઽખિલસ્યાસ્ય સમત્વેનોપબૃંહિતઃ
તમારા કારણે આ બધું મારા માટે સમાન રીતે વધી ગયું છે.
સો ઽપિ રાજાવતીર્યોર્વ્યાં તત્પાદૌ જગૃહે ત્વરન્
પછી રાજા જલદી જમીન પર ઊતર્યા અને તેમના પગ પકડી લીધા.
કથ્યતાં કો ભવાનત્ર જાલ્મરુપધરઃ સ્થિતઃ
કૃપા કરીને કહો, તમે કોણ છો, અહીં દાસરૂપે ઉભા છો?
તત્સર્વં કથ્યતાં વિદ્વન્મહ્યં શુશ્રૂષવે ત્વયા
મને બધું કહો, જ્ઞાની, કારણ કે હું તમારી વાત સાંભળવા આતુર છું.
ઉપયોગનિમિત્તં ચ સર્વત્રાગમનક્રિયા
દરેક જગ્યાએ આવવું અને કરવું ઉપયોગ માટે જ હોય છે.
ધર્માધર્મોદ્ભવૌ ભોક્તું જન્તુર્દેહાદિમૃચ્છતિ
પુણ્ય અને પાપના ફળ ભોગવવા માટે જીવ દેહ વગેરે મેળવવા ઈચ્છે છે.
ધર્માધર્મૌં યતસ્તસ્માત્કારણં પૃચ્છ્યતે કુતઃ
પુણ્ય અને પાપ એમાંથી થાય છે, તો એનું કારણ શું છે એ પૂછાય છે.
ઉપભોગનિમિત્તં ચ દેહાદ્દેહાન્તરાગમઃ
ભોગ માટે જ દેહમાંથી બીજાં દેહમાં જવું થાય છે.
વક્તું ન શક્યતે શ્રોતું તન્મમેચ્ચા પ્રવર્તતે
એ વાત બોલી કે સાંભળી શકાતી નથી; છતાં મને જાણવાની ઇચ્છા થાય છે.