તતઃ સા સિંહસન્નાદાદુત્પ્લુતા નિમ્નગાતટમ્
પછી સિંહના ગર્જનાથી ડરીને તે નદીના કિનારે ફફડતી ઉછળી.
તમુહ્યમાનં વેગેન વીચિમાલાપરિપ્લુતમ્
પાણીની તેજ લહેરો અને પ્રવાહમાં વહેતી તે દુર સુધી લઈ જવામાં આવી.
ગર્ભપ્રચ્યુતિદુઃખેન પ્રોત્તુઙ્ગાક્રણેન ચ
ગર્ભ છૂટી જવાની પીડા અને શરીર ઊંચું થઈ જવાથી તે દુઃખી થઈ.
હરિણીં તાં વિલોક્યાથ વિપન્નાં નૃપતાપસઃ
પછી રાજતપસ્વીએ તે હરણીને દુઃખી અને પડી ગયેલી જોઈ.
ચકારાનુદિનં ચાસૌ મૃગપોતસ્ય વૈ નૃપઃ
પછી રાજાએ રોજે રોજ તે નાનકડા હરણછોકરાની સંભાળ લીધી.
ચચારાશ્રમપર્યન્તં તૃણાનિ ગહનેષુ સઃ
તેમણે આશ્રમની આજુબાજુના જંગલમાં તણખલાં ભેગાં કરવા માટે ફરમણું કર્યું.
પ્રાતર્ગત્વાદિદૂરં ચ સાયમાયાત્યથાશ્રમમ્
સવાર પડે ત્યારે તે દૂર જતો અને સાંજ પડે ત્યારે આશ્રમમાં પરત આવતો.
તસ્યતસ્મિન્મૃગે દૂરસમીપપરિવર્તિનિ
ત્યાં, એ હરણ ક્યારેક નજીક, ક્યારેક દૂર ફરતું હતું.
વિમુક્તરાજ્યતનયઃ પ્રોજ્ઝિતાશેષબાન્ધવઃ
જે રાજાએ પોતાનું રાજ્ય, દીકરા અને બધા સગાં છોડ્યા હતા,
કિં વૃકૈભક્ષિતો વ્યાઘ્નૈઃ કિં સિંહેન નિપાતિતઃ
શું વાઘે તેને ખાધો? કે વરુએ માર્યો? કે સિંહે મારી નાખ્યો?
પ્રીતિપ્રસન્નવદનઃ પાર્શ્વસ્થે ચાભવન્મૃગે
પ્રેમ અને આનંદથી ભરેલા ચહેરા સાથે, તે હરણની બાજુમાં રહેતો.
કાલેન ગચ્છતા સો ઽથ કાલં ચક્રે મહીપતિઃ
સમય જતાં, એ રાજાએ પોતાનું અંત આવી ગયું.
મૃગમેવ તદાદ્રાક્ષીત્ત્યજન્પ્રાણાનસાવપિ
એ સમયે, હરણને જોઈને, એણે પણ પ્રાણ છોડી દીધા.
જાતિ સ્મરત્વાદુદ્વિગ્નઃ સંસારસ્ય દ્વિજોત્તમ
પહેલાં જન્મની યાદ આવતાં, એ સંસારથી ઉદ્વિગ્ન થયો, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
શુષ્કૈસ્તૃણૈસ્તથા પર્ણૈઃ સ કુર્વન્નાત્મપોષણમ્
ત્યાં, સૂકા ઘાસ અને પાંદડાંથી પોતાનું ગુજરાન ચલાવતો.
તત્ર ચોત્સૃષ્ટદેહો ઽસૌ જજ્ઞે જાતિસ્મરો દ્વિજઃ
ત્યાં, એ દેહ છોડ્યા પછી, એ જ્ઞાની બ્રાહ્મણ તરીકે જન્મ્યો, જેને પોતાનો પહેલો જન્મ યાદ હતો.
સર્વવિજ્ઞાન સંપન્નઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વવિત્
એ સર્વજ્ઞાની હતો અને બધા શાસ્ત્રોના સાર જાણતો હતો.
આત્મનોધિગતજ્ઞાનાદ્દ્વેવાદીનિ મહામુને
પોતાના આત્મજ્ઞાનથી, હે મહાન ઋષિ, એ શરૂઆત અને અંત બંને જાણતો હતો.
ન પપાઠ ગુરુપ્રોક્તં કૃતોપનયનઃ શ્રુતમ્
ઉપનયન થયા છતાં, એ ગુરુએ શીખવેલું પાઠતો નહોતો બોલતો.
ઉક્તો ઽપિ બહુશઃ કિઞ્ચિજ્જણ્ડ વાક્યમભાષત
ઘણાવખત કહે છતાં, એ થોડાં જ અને મૂર્ખ જેવા શબ્દો બોલતો.
અપદ્ધસ્તવપુઃ સો ઽપિ મલિનાંબરધૃઙ્ મુને
એ પણ, હે મુનિ, વિકૃત શરીર અને મેલાં કપડાં પહેરતો હતો.
સંમાનેન પરાં હાનિં યોગર્દ્ધેઃ કુરુતે યતઃ
માન-સન્માનથી યોગની શક્તિમાં મોટું નુકસાન થાય છે.
તસ્માઞ્ચરેત વૈ યોગી સતાં ધર્મમદૂષયન્
એથી, યોગીએ સજ્જનોના ધર્મને બગાડ્યા વિના વર્તવું જોઈએ.
હિરણ્યગર્ભવચનં વિચિન્ત્યેત્થં મહામતિઃ
હિરણ્યગર્ભના શબ્દોને વિચારતાં, એ મહાન બુદ્ધિવાને...
ભુઙ્ક્તે કુલ્માષવટકાન્ શાકં ત્રન્યફલં કણાન્
તે ખાદ્યમાં જાડું અનાજ, શાકભાજી, જંગલનાં ફળ અને દાણા ખાય છે.
પિતર્યુપરતે સો ઽથ ભ્રાતૃભ્રાતૃવ્યબાન્ધવૈઃ
પિતાજી વિદાય પામ્યા પછી, એ પોતાના ભાઈઓ, ચાચા-કાકા અને અન્ય સગાંઓ સાથે રહે છે.
સરૂક્ષપીનાવયવો જડકારી ચ કર્મણિ
એના અંગો કરકસર અને ફૂલેલા હોય છે, અને કામમાં મંદગતિથી ચાલે છે.
તં તાદૃશમસંસ્કારં વિપ્રાકૃતિવિચેષ્ટિતમ્
આવો માણસ, યોગ્ય સંસ્કાર વિના, બ્રાહ્મણને શોભે નહીં એવાં વર્તન કરે છે.
સ રાજા શિબિકારૂઢો ગન્તું કૃતમતિર્દ્વિજ
એ રાજા, પલકી પર બેસીને, મનમાં નિશ્ચય કરીને જવા તૈયાર થયો, હે બ્રાહ્મણ.
શ્રેયઃ કિમત્ર સંસારે દુઃખપ્રાયે નૃણામિતિ
એ વિચારે છે, 'આ સંસારમાં, જે માણસોને મોટાભાગે દુઃખ મળે છે, તેમાં સાચું કલ્યાણ શું છે?'