પાલયામાસ ધર્મેણ પિતૃબદ્રઞ્જયન્ પ્રજાઃ
તેમણે ધર્મપૂર્વક પ્રજાનું પાલન કર્યું અને પિતા જેવી પ્રસન્નતા આપી.
સર્વદેવાત્મકં ધ્યાયન્નાનાકર્મસુ તન્મતિઃ
તેમનું મન સર્વ દેવોના સ્વરૂપમાં લીન રહીને અનેક કાર્યોમાં લાગેલું હતું.
મુક્ત્વા રાજ્યં યયૌ વિદ્વાન્પુલસ્ત્યપુહાશ્રમમ્
જાણકાર રાજાએ રાજ્ય છોડીને પુલસ્ત્યના આશ્રમમાં ગયા.
તત્રાસૌ તાપસો તાપસો ભૂત્વા વિષ્ણોરારાધનં મુને
ત્યાં તેઓ તપસ્વી બની, હે મુનિ, વિષ્ણુની ભક્તિમાં તત્પર રહ્યા.
નિત્યં પ્રાતઃ સમાપ્લુત્ય નિર્મલે ઽભલિ નારદ
દરરોજ વહેલી સવારે શુદ્ધ જળમાં સ્નાન કરીને, હે નારદ, તેમણે નિયમિત પૂજા કરી.
અથાશ્રમે સમાગત્ય વાસુદેવં જગત્પતિમ્
પછી આશ્રમમાં આવીને તેમણે જગતના સ્વામી વાસુદેવની આરાધના કરી.
ફલૈઃ પુષ્પૈંસ્તથા પત્રૈસ્તુલસ્યાઃ સ્વચ્છવારિભિઃ
ફળો, ફૂલો, તુલસીના પાંદડા અને સ્વચ્છ જળથી તેમણે પૂજન કર્યું.
સચૈકદા મહાભાગઃ સ્નાત્વા પ્રાતઃ સમાહિતઃ
એક દિવસ, હે મહાભાગ્યશાળી, વહેલી સવારે સ્નાન કરીને તેઓ એકાગ્ર થયા.
અથાજગામ તત્તીરં જલં પાતું પિપાસિતા
પછી તેઓ તરસ્યા હતા એટલે જળ પીવા માટે નદીના કાંઠે ગયા.
તતઃ સમભવત્તત્ર પીતપ્રાયે જલે તયા
ત્યાં, જ્યારે તે જળ પીવાનું લગભગ પૂરું કરતી હતી, ત્યારે અચાનક ઘટના બની.
તતઃ સા સિંહસન્નાદાદુત્પ્લુતા નિમ્નગાતટમ્
પછી સિંહના ગર્જનાથી ડરીને તે નદીના કિનારે ફફડતી ઉછળી.
તમુહ્યમાનં વેગેન વીચિમાલાપરિપ્લુતમ્
પાણીની તેજ લહેરો અને પ્રવાહમાં વહેતી તે દુર સુધી લઈ જવામાં આવી.
ગર્ભપ્રચ્યુતિદુઃખેન પ્રોત્તુઙ્ગાક્રણેન ચ
ગર્ભ છૂટી જવાની પીડા અને શરીર ઊંચું થઈ જવાથી તે દુઃખી થઈ.
હરિણીં તાં વિલોક્યાથ વિપન્નાં નૃપતાપસઃ
પછી રાજતપસ્વીએ તે હરણીને દુઃખી અને પડી ગયેલી જોઈ.
ચકારાનુદિનં ચાસૌ મૃગપોતસ્ય વૈ નૃપઃ
પછી રાજાએ રોજે રોજ તે નાનકડા હરણછોકરાની સંભાળ લીધી.
ચચારાશ્રમપર્યન્તં તૃણાનિ ગહનેષુ સઃ
તેમણે આશ્રમની આજુબાજુના જંગલમાં તણખલાં ભેગાં કરવા માટે ફરમણું કર્યું.
પ્રાતર્ગત્વાદિદૂરં ચ સાયમાયાત્યથાશ્રમમ્
સવાર પડે ત્યારે તે દૂર જતો અને સાંજ પડે ત્યારે આશ્રમમાં પરત આવતો.
તસ્યતસ્મિન્મૃગે દૂરસમીપપરિવર્તિનિ
ત્યાં, એ હરણ ક્યારેક નજીક, ક્યારેક દૂર ફરતું હતું.
વિમુક્તરાજ્યતનયઃ પ્રોજ્ઝિતાશેષબાન્ધવઃ
જે રાજાએ પોતાનું રાજ્ય, દીકરા અને બધા સગાં છોડ્યા હતા,
કિં વૃકૈભક્ષિતો વ્યાઘ્નૈઃ કિં સિંહેન નિપાતિતઃ
શું વાઘે તેને ખાધો? કે વરુએ માર્યો? કે સિંહે મારી નાખ્યો?
પ્રીતિપ્રસન્નવદનઃ પાર્શ્વસ્થે ચાભવન્મૃગે
પ્રેમ અને આનંદથી ભરેલા ચહેરા સાથે, તે હરણની બાજુમાં રહેતો.
કાલેન ગચ્છતા સો ઽથ કાલં ચક્રે મહીપતિઃ
સમય જતાં, એ રાજાએ પોતાનું અંત આવી ગયું.
મૃગમેવ તદાદ્રાક્ષીત્ત્યજન્પ્રાણાનસાવપિ
એ સમયે, હરણને જોઈને, એણે પણ પ્રાણ છોડી દીધા.
જાતિ સ્મરત્વાદુદ્વિગ્નઃ સંસારસ્ય દ્વિજોત્તમ
પહેલાં જન્મની યાદ આવતાં, એ સંસારથી ઉદ્વિગ્ન થયો, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
શુષ્કૈસ્તૃણૈસ્તથા પર્ણૈઃ સ કુર્વન્નાત્મપોષણમ્
ત્યાં, સૂકા ઘાસ અને પાંદડાંથી પોતાનું ગુજરાન ચલાવતો.
તત્ર ચોત્સૃષ્ટદેહો ઽસૌ જજ્ઞે જાતિસ્મરો દ્વિજઃ
ત્યાં, એ દેહ છોડ્યા પછી, એ જ્ઞાની બ્રાહ્મણ તરીકે જન્મ્યો, જેને પોતાનો પહેલો જન્મ યાદ હતો.
સર્વવિજ્ઞાન સંપન્નઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વવિત્
એ સર્વજ્ઞાની હતો અને બધા શાસ્ત્રોના સાર જાણતો હતો.
આત્મનોધિગતજ્ઞાનાદ્દ્વેવાદીનિ મહામુને
પોતાના આત્મજ્ઞાનથી, હે મહાન ઋષિ, એ શરૂઆત અને અંત બંને જાણતો હતો.
ન પપાઠ ગુરુપ્રોક્તં કૃતોપનયનઃ શ્રુતમ્
ઉપનયન થયા છતાં, એ ગુરુએ શીખવેલું પાઠતો નહોતો બોલતો.
ઉક્તો ઽપિ બહુશઃ કિઞ્ચિજ્જણ્ડ વાક્યમભાષત
ઘણાવખત કહે છતાં, એ થોડાં જ અને મૂર્ખ જેવા શબ્દો બોલતો.