વિશાલામગમત્કૃષ્ણે સમાવેશિતમાનસઃ
કૃષ્ણની વિશાળ નગરીમાં, મન પૂર્ણપણે એકાગ્ર કરીને પહોંચ્યો.
વિષ્ણ્વાખ્યે નિર્મલે બ્રહ્મણ્યવાપ નૃપતિર્લયમ્
વિષ્ણુ નામના નિર્મળ બ્રહ્મમાં એ રાજાએ લીનતા પામી.
બુભુજે વિષયાન્કર્મ ચક્રે ચાનભિસંધિતમ્
એણે વિષયોનો આનંદ લીધો અને કામો પણ વિમુખ રહીને કર્યા.
અવાપ સિદ્ધિમત્યન્તત્રિતાપક્ષપણીં મુને
મુનિ, એણે સર્વ અસંતોષ દૂર કરનાર સિદ્ધિ મેળવી.
તાપત્રયચિકિત્સાર્થં કિમન્યત્કથયામિ તે
ત્રણ પ્રકારના દુઃખ દૂર કરવા માટે હવે તને બીજું શું કહું?
તથાપિ મે મનો ભ્રાન્તં ન સ્થિતિં લભતેંઽજસા
છતાં પણ મારું મન ભટકાય છે અને સહેલાઈથી સ્થિર થતું નથી.
સોઢું શક્યેત મનુજૈસ્તન્મમાખ્યાહિ માનદ
હે માન આપનાર, માનવ એ સહન કેવી રીતે કરી શકે છે, એ મને કહો.
ઉવાચ હર્ષસંયુક્તઃ સ્મરન્ભઘરતચેષ્ટિતમ્
તે આનંદથી ભરાઈને, ધન્ય રાજાના કૃત્યોને યાદ કરીને બોલ્યો.
યં શ્રુત્વા ત્વન્મનો ભ્રાન્તમાસ્થાનં લભતે ભૂશમ્
જેને સાંભળીને તમારું ભટકાયેલું મન ફરીથી સાચી જગ્યા પર સ્થિર થાય છે.
આર્ષભો યસ્ય નામ્નેદં ભારતં ખણ્ડમુચ્યતે
જે મહાન ઋષભના નામ પરથી આ ભૂમિ 'ભારત' કહેવાય છે.
પાલયામાસ ધર્મેણ પિતૃબદ્રઞ્જયન્ પ્રજાઃ
તેમણે ધર્મપૂર્વક પ્રજાનું પાલન કર્યું અને પિતા જેવી પ્રસન્નતા આપી.
સર્વદેવાત્મકં ધ્યાયન્નાનાકર્મસુ તન્મતિઃ
તેમનું મન સર્વ દેવોના સ્વરૂપમાં લીન રહીને અનેક કાર્યોમાં લાગેલું હતું.
મુક્ત્વા રાજ્યં યયૌ વિદ્વાન્પુલસ્ત્યપુહાશ્રમમ્
જાણકાર રાજાએ રાજ્ય છોડીને પુલસ્ત્યના આશ્રમમાં ગયા.
તત્રાસૌ તાપસો તાપસો ભૂત્વા વિષ્ણોરારાધનં મુને
ત્યાં તેઓ તપસ્વી બની, હે મુનિ, વિષ્ણુની ભક્તિમાં તત્પર રહ્યા.
નિત્યં પ્રાતઃ સમાપ્લુત્ય નિર્મલે ઽભલિ નારદ
દરરોજ વહેલી સવારે શુદ્ધ જળમાં સ્નાન કરીને, હે નારદ, તેમણે નિયમિત પૂજા કરી.
અથાશ્રમે સમાગત્ય વાસુદેવં જગત્પતિમ્
પછી આશ્રમમાં આવીને તેમણે જગતના સ્વામી વાસુદેવની આરાધના કરી.
ફલૈઃ પુષ્પૈંસ્તથા પત્રૈસ્તુલસ્યાઃ સ્વચ્છવારિભિઃ
ફળો, ફૂલો, તુલસીના પાંદડા અને સ્વચ્છ જળથી તેમણે પૂજન કર્યું.
સચૈકદા મહાભાગઃ સ્નાત્વા પ્રાતઃ સમાહિતઃ
એક દિવસ, હે મહાભાગ્યશાળી, વહેલી સવારે સ્નાન કરીને તેઓ એકાગ્ર થયા.
અથાજગામ તત્તીરં જલં પાતું પિપાસિતા
પછી તેઓ તરસ્યા હતા એટલે જળ પીવા માટે નદીના કાંઠે ગયા.
તતઃ સમભવત્તત્ર પીતપ્રાયે જલે તયા
ત્યાં, જ્યારે તે જળ પીવાનું લગભગ પૂરું કરતી હતી, ત્યારે અચાનક ઘટના બની.
તતઃ સા સિંહસન્નાદાદુત્પ્લુતા નિમ્નગાતટમ્
પછી સિંહના ગર્જનાથી ડરીને તે નદીના કિનારે ફફડતી ઉછળી.
તમુહ્યમાનં વેગેન વીચિમાલાપરિપ્લુતમ્
પાણીની તેજ લહેરો અને પ્રવાહમાં વહેતી તે દુર સુધી લઈ જવામાં આવી.
ગર્ભપ્રચ્યુતિદુઃખેન પ્રોત્તુઙ્ગાક્રણેન ચ
ગર્ભ છૂટી જવાની પીડા અને શરીર ઊંચું થઈ જવાથી તે દુઃખી થઈ.
હરિણીં તાં વિલોક્યાથ વિપન્નાં નૃપતાપસઃ
પછી રાજતપસ્વીએ તે હરણીને દુઃખી અને પડી ગયેલી જોઈ.
ચકારાનુદિનં ચાસૌ મૃગપોતસ્ય વૈ નૃપઃ
પછી રાજાએ રોજે રોજ તે નાનકડા હરણછોકરાની સંભાળ લીધી.
ચચારાશ્રમપર્યન્તં તૃણાનિ ગહનેષુ સઃ
તેમણે આશ્રમની આજુબાજુના જંગલમાં તણખલાં ભેગાં કરવા માટે ફરમણું કર્યું.
પ્રાતર્ગત્વાદિદૂરં ચ સાયમાયાત્યથાશ્રમમ્
સવાર પડે ત્યારે તે દૂર જતો અને સાંજ પડે ત્યારે આશ્રમમાં પરત આવતો.
તસ્યતસ્મિન્મૃગે દૂરસમીપપરિવર્તિનિ
ત્યાં, એ હરણ ક્યારેક નજીક, ક્યારેક દૂર ફરતું હતું.
વિમુક્તરાજ્યતનયઃ પ્રોજ્ઝિતાશેષબાન્ધવઃ
જે રાજાએ પોતાનું રાજ્ય, દીકરા અને બધા સગાં છોડ્યા હતા,
કિં વૃકૈભક્ષિતો વ્યાઘ્નૈઃ કિં સિંહેન નિપાતિતઃ
શું વાઘે તેને ખાધો? કે વરુએ માર્યો? કે સિંહે મારી નાખ્યો?