કર્ત્તા મહાક્રતૂનાં ચ મત્તઃ પૂજ્યો ઽસ્તિ કો ઽપરઃ
મહાન યજ્ઞો કરનાર અને પૂજનીય મારા સિવાય બીજું કોણ છે?
વેદવેદાઙ્ગતત્ત્વજ્ઞો નીતિશાસ્ત્ર વિશારદઃ
જે વેદ અને વેદાંગનું તત્વ જાણે છે અને નીતિશાસ્ત્રમાં પારંગત છે.
અહૄઙ્કારપરસ્યૈવં જાતાસૂયા પરેષ્વપિ
જેમાં અતિશય અહંકાર હોય, એમાં બીજા લોકોમાં પણ ઈર્ષ્યા પેદા થાય છે.
એષુ સ્થિતેષુ તુ નરો વિનાષં યત્યસંશયમ્
જ્યારે આ બધું માણસમાં હોય, ત્યારે તે નિશ્ચિતપણે વિનાશ તરફ જાય છે.
એકૈકમપ્યનર્થાય કિમુ યત્ર ચતુષ્ટયમ્
આમાંથી એક પણ દુઃખદાયક છે, તો બધાં ચાર હોય ત્યારે શું કહીએ?
સ્વદેહનાશિની વિગ્ર સર્વસંપદ્વિનાશિની
ઝઘડો પોતાનું શરીર નષ્ટ કરે છે અને સર્વ સંપત્તિનો વિનાશ કરે છે.
તુષાગ્નિં વાયુસંયોગમિવ જાનીહિ સુવ્રત
હે સુવ્રત, તેને તુષમાં લાગેલી આગ અને પવન સાથે સમજો.
પરુષોક્તિરતાનાં ચ સુખં નેહ પરત્ર ચ
કઠોર વાણી બોલનારા લોકોને અહીં કે પરલોકમાં સુખ મળતું નથી.
પ્રિયાવા તનયા વાપિ બાન્ધવા અપ્યરાતયઃ
પ્રિયજન, સંતાન કે સગા પણ ક્યારેક શત્રુ બની જાય છે.
સ સ્વસંપદ્વિનાશાય કુઠારો નાત્ર સંશયઃ
એ પોતાનાં ધનના વિનાશ માટે કુહાડો બને છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
સર્વેષાં શ્રેયસં દૃષ્ટ્વા સ કુર્યાન્મત્સૂરં કુધીઃ
જ્યારે બધાના કલ્યાણને જુએ છે, ત્યારે દુષ્ટબુદ્ધિ વ્યક્તિ ઈર્ષ્યા કરે છે.
હાનિમિચ્છન્નરઃ કુર્યાદસૂયાં સતતં દ્વિજ
હાનિ ઈચ્છતો માણસ હંમેશા ઈર્ષ્યા કરે છે, હે દ્વિજ.
હૈહયાસ્તાલલજઙ્ઘાશ્ચ બલિનો ઽરાતયો ઽભવન્
હૈહય, તાલલજંઘ અને અન્ય લોકો શક્તિશાળી શત્રુ બન્યા.
સ એવ વિમુખો યસ્ય સૌભાગ્યં તસ્ય હીયતે
જે કોઈ તરફથી મુખ ફેરવે છે, તેની કિસ્મત ઘટી જાય છે.
યાવદીક્ષેત લક્ષ્મીશઃ કૃપાપાઙ્ગેન નારદ
હે નારદ, જયાં સુધી લક્ષ્મીનાથ કૃપાભરી નજરે જુએ છે,
શ્લાધ્યા ભવન્તિ વિપ્રેન્દ્ર પ્રેક્ષિતા માધવેન યે
હે વિદ્વાન બ્રાહ્મણ, જેમને માધવ નજરે લે છે, તેઓ સર્વે વખાણવા યોગ્ય બને છે.
જાયતે નાત્ર સંદેહો જન્તુદ્વેષો વિશેષતઃ
આમાં કોઈ શંકા નથી, ખાસ કરીને જીવજંતુઓ વચ્ચેની વૈરભાવના વિષે.
તસ્ય સર્વાણિ નશ્યન્તિ શ્રેયાંસિ મુનિસતમ્
હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, એ વ્યક્તિના બધા શુભકાર્યો નાશ પામે છે.
ધનં ધાન્યં મહી સંપનદ્વિશ્યતિ તતો ધ્રુવમ્
પછી તેનું ધન, અનાજ અને જમીન ચોક્કસપણે દૂર થઈ જાય છે.
આપદઃ સંભવન્ત્યેવેત્યહૄઙ્કારં ત્યજેત્તતઃ
પછી તો દુઃખો અવશ્ય આવે છે, તેથી અહંકાર છોડવો જોઈએ.
અસૂયાવિસૃષ્ટમનસસ્તસ્ય રાજ્ઞઃ પરૈઃ સહ
ઈર્ષ્યાથી ભરાયેલા મનવાળો એ રાજા બીજા લોકો સાથે,
હૈહયૈસ્તાલજઙ્ઘૈશ્ચ રિપુભિઃ સ પરાજિતઃ
હૈહય અને તાલજંઘ જેવા શત્રુઓથી હાર ખાધો.
અવાપ પરમાં તુષ્ટિં તત્ર દૃષ્ટ્વા મહત્સરઃ
ત્યાં, એ વિશાળ સરોવર જોઈને, તેને પરમ સંતોષ મળ્યો.
સરોગતવિહઙ્ગાસ્તે લીનાશ્ચિત્રમિદં મહત્
બધા રોગગ્રસ્ત પક્ષીઓ છુપાઈ ગયા; આ એક મોટું આશ્ચર્ય છે.
વિશન્તસ્ત્વરયા વાસમિત્યૂચુસ્તે વિહઙ્ગમાઃ
પક્ષીઓ ઝડપથી અંદર જઈને બોલ્યા, 'આપણે અહીં રહેવું છે.'
પીત્વા જલં ચ સુખદં વૃક્ષમૂલમુપાશ્રિતઃ
મીઠું પાણી પીધા પછી, તેઓ વૃક્ષની જડ પાસે આશરો લીધો.
દુર્ગુણાન્વિગણય્યાસ્યધિગ્ધિગિત્યબ્રુવન્પ્રજાઃ
દોષો ગણતાં લોકો બોલ્યા, 'છીછી!' અને ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.
સર્વસંપત્સમાયુક્તો ઽપ્યગુણીનિન્દિતો જનૈઃ
બધા સુખસંપત્તિ હોવા છતાં, દોષ માટે લોકો તેને નિંદા કરે છે.
સંતુષ્ટિં પરમાં યાતા દવથૌ વિગતે યથા
જેમ તાવ ઉતરી જાય પછી શાંતિ મળે છે, તેમ તેઓએ પરમ સંતોષ મેળવ્યો.
નિહત્ય કર્મ ચ યશો લોકે દ્વજવરોત્તમ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, કર્મ અને લોકમાં યશ નાશ કરી દીધા પછી,