સગરઃ કો મુનિશ્રેષ્ઠ તન્મ્રમાખ્યાતુમર્હસિ
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, સગર વિશે કૃપા કરીને મને કહો.
ગતં વિષ્ણુપદં વિપ્ર સર્વલોકોત્તમોત્તમમ્
હે વિદ્વાન, તે સર્વ લોકોથી શ્રેષ્ઠ એવા વિષ્ણુના ધામે પહોંચ્યો.
બુભુજે પૃથિવીં સર્વાં ધર્મતો ધર્મતત્પરઃ
તે ધર્મમાં સ્થિત રહી, આખી પૃથ્વીનો ધર્મપૂર્વક ભોગ માણતો હતો.
સ્થાપિતાઃ સ્વસ્વધર્મેષુ તેન બાહુર્વિશાંપતિઃ
તે વિરોના સ્વામી એ દરેકને પોતાના ધર્મમાં સ્થિર કર્યો.
અતર્પ્પયદ્ભૂમિદેવાન્ ગોભૂસ્વર્ણાશુકાદિભિઃ
તે ભૂદેવતાઓને ગાય, જમીન, સોનુ, વસ્ત્ર વગેરે આપી સંતોષ્યા.
મેને કૃતાર્થમાત્માનમન્યાતપનિવારણમ્
તેને લાગ્યું કે, બીજાના દુઃખ દૂર કરીને પોતે પૂર્ણ થયો છે.
ભૂષિતા ભૂષણૌર્દિવ્યૈસ્તદ્રાષ્ટ્રે સુખિનો મુને
દિવ્ય આભૂષણોથી શોભાયમાન એ લોકો ખૂબ આનંદિત હતા, હે મુનિ.
અકૃષ્ટપચ્યા પૃથિવી ફલપુષ્પસમન્વિતા
પૃથ્વી ખેડાણ વિના જ ફળો અને ફૂલો આપતી હતી.
આધર્મનિરતાપાયે પ્રજા ધર્મેણ રક્ષિતાઃ
જ્યારે અધર્મ દૂર થયો, ત્યારે લોકો ધર્મથી સુરક્ષિત રહ્યા.
અહૄઙ્કારો મહાઞ્જજ્ઞે સાસૂયો લોપહેતુકઃ
મોટો અહંકાર ઊભો થયો, જેમાં ઈર્ષ્યા અને નુકસાનની લાગણી જોડાયેલી હતી.
કર્ત્તા મહાક્રતૂનાં ચ મત્તઃ પૂજ્યો ઽસ્તિ કો ઽપરઃ
મહાન યજ્ઞો કરનાર અને પૂજનીય મારા સિવાય બીજું કોણ છે?
વેદવેદાઙ્ગતત્ત્વજ્ઞો નીતિશાસ્ત્ર વિશારદઃ
જે વેદ અને વેદાંગનું તત્વ જાણે છે અને નીતિશાસ્ત્રમાં પારંગત છે.
અહૄઙ્કારપરસ્યૈવં જાતાસૂયા પરેષ્વપિ
જેમાં અતિશય અહંકાર હોય, એમાં બીજા લોકોમાં પણ ઈર્ષ્યા પેદા થાય છે.
એષુ સ્થિતેષુ તુ નરો વિનાષં યત્યસંશયમ્
જ્યારે આ બધું માણસમાં હોય, ત્યારે તે નિશ્ચિતપણે વિનાશ તરફ જાય છે.
એકૈકમપ્યનર્થાય કિમુ યત્ર ચતુષ્ટયમ્
આમાંથી એક પણ દુઃખદાયક છે, તો બધાં ચાર હોય ત્યારે શું કહીએ?
સ્વદેહનાશિની વિગ્ર સર્વસંપદ્વિનાશિની
ઝઘડો પોતાનું શરીર નષ્ટ કરે છે અને સર્વ સંપત્તિનો વિનાશ કરે છે.
તુષાગ્નિં વાયુસંયોગમિવ જાનીહિ સુવ્રત
હે સુવ્રત, તેને તુષમાં લાગેલી આગ અને પવન સાથે સમજો.
પરુષોક્તિરતાનાં ચ સુખં નેહ પરત્ર ચ
કઠોર વાણી બોલનારા લોકોને અહીં કે પરલોકમાં સુખ મળતું નથી.
પ્રિયાવા તનયા વાપિ બાન્ધવા અપ્યરાતયઃ
પ્રિયજન, સંતાન કે સગા પણ ક્યારેક શત્રુ બની જાય છે.
સ સ્વસંપદ્વિનાશાય કુઠારો નાત્ર સંશયઃ
એ પોતાનાં ધનના વિનાશ માટે કુહાડો બને છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
સર્વેષાં શ્રેયસં દૃષ્ટ્વા સ કુર્યાન્મત્સૂરં કુધીઃ
જ્યારે બધાના કલ્યાણને જુએ છે, ત્યારે દુષ્ટબુદ્ધિ વ્યક્તિ ઈર્ષ્યા કરે છે.
હાનિમિચ્છન્નરઃ કુર્યાદસૂયાં સતતં દ્વિજ
હાનિ ઈચ્છતો માણસ હંમેશા ઈર્ષ્યા કરે છે, હે દ્વિજ.
હૈહયાસ્તાલલજઙ્ઘાશ્ચ બલિનો ઽરાતયો ઽભવન્
હૈહય, તાલલજંઘ અને અન્ય લોકો શક્તિશાળી શત્રુ બન્યા.
સ એવ વિમુખો યસ્ય સૌભાગ્યં તસ્ય હીયતે
જે કોઈ તરફથી મુખ ફેરવે છે, તેની કિસ્મત ઘટી જાય છે.
યાવદીક્ષેત લક્ષ્મીશઃ કૃપાપાઙ્ગેન નારદ
હે નારદ, જયાં સુધી લક્ષ્મીનાથ કૃપાભરી નજરે જુએ છે,
શ્લાધ્યા ભવન્તિ વિપ્રેન્દ્ર પ્રેક્ષિતા માધવેન યે
હે વિદ્વાન બ્રાહ્મણ, જેમને માધવ નજરે લે છે, તેઓ સર્વે વખાણવા યોગ્ય બને છે.
જાયતે નાત્ર સંદેહો જન્તુદ્વેષો વિશેષતઃ
આમાં કોઈ શંકા નથી, ખાસ કરીને જીવજંતુઓ વચ્ચેની વૈરભાવના વિષે.
તસ્ય સર્વાણિ નશ્યન્તિ શ્રેયાંસિ મુનિસતમ્
હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, એ વ્યક્તિના બધા શુભકાર્યો નાશ પામે છે.
ધનં ધાન્યં મહી સંપનદ્વિશ્યતિ તતો ધ્રુવમ્
પછી તેનું ધન, અનાજ અને જમીન ચોક્કસપણે દૂર થઈ જાય છે.
આપદઃ સંભવન્ત્યેવેત્યહૄઙ્કારં ત્યજેત્તતઃ
પછી તો દુઃખો અવશ્ય આવે છે, તેથી અહંકાર છોડવો જોઈએ.