દેવાનિન્દ્રાંશ્ચ વક્ષ્યામિ શૃણુષ્વ વિબુધર્ષભ
હું તમને દેવતાઓ અને ઇન્દ્રોના નામ કહું છું, હે વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ, સાંભળો.
શચીપતિઃ સમાખ્યાતસ્તેષામિન્દ્રો મહાપતિઃ
શચીપતિ તેમના ઇન્દ્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, અને તે મહાન સ્વામી છે.
વિપશ્ચિન્નામ દેવેન્દ્રં સર્વસંપત્સમન્વિતઃ
દેવતાઓના સ્વામીનું નામ વિપશ્ચિન છે, જે સર્વ સમૃદ્ધિથી યુક્ત છે.
તેષામિન્દ્રઃ સુશાન્તિશ્ચ તૃતીયે પરિકીર્તિતઃ
તેમા ત્રીજા મન્વંતરમાં સુશાંતિ ઇન્દ્ર તરીકે ઓળખાય છે.
વિભાનામા દેવપતિઃ પઞ્ચમઃ પરિકીર્તિતઃ
વિભાન નામનો દેવતાઓનો પાંચમો રાજા ગણાય છે.
આર્યાદ્યા વિબુધાઃ પ્રોક્તાસ્તેષા મિન્દ્રો મનોજવઃ
આર્યાદિ ઉત્તમ દેવતાઓ કહેવાય છે; એમાં મનથી પણ ઝડપી ઇન્દ્ર છે.
ઇન્દ્રઃ પુરન્દરઃ પ્રોક્તઃ સર્વકામસમન્વિતઃ
ઇન્દ્ર, જેને પુરંદર કહે છે, તે સર્વ ઇચ્છાઓથી યુક્ત છે.
વિષ્ણુપૂજાપ્રભાવેણ તેષામિન્દ્રો બલિઃ સ્મૃતઃ
વિષ્ણુની પૂજાના પ્રભાવથી એમાં ઇન્દ્રને બલિ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.
સુવાસનાદ્યા વિબુધા દશમે પરિકીર્તિતાઃ
સુવાસનાથી શરૂ થતા દેવતાઓ દસમા મન્વંતરમાં વર્ણવાયા છે.
વિહૄઙ્ગૄમાદ્યા દેવાશ્ચ તેષામિન્દ્રો વૃષઃ સ્મૃતઃ
વિહૃઙ્ગૃમા વગેરે દેવતાઓ છે; એમાં ઇન્દ્રને વૃષ તરીકે ઓળખાય છે.
ક્રભુવનામા ચ દેવેન્દ્રો હરિનાભાસ્તથા સુરાઃ
ક્રભુવન દેવરાજ કહેવાય છે અને હરિનાભા તથા બીજા દેવતાઓ પણ તેમ જ ગણાય છે.
દિવસ્પતિર્મહાવીર્યસ્તેષામિન્દ્રઃ પ્રકીર્તિતઃ
દિવસ્પતિ, જે મહાન પરાક્રમી છે, એમાં ઇન્દ્ર તરીકે ઓળખાય છે.
એવં તે મનવઃ પ્રોક્તા ઇન્દ્રા દેવાશ્ચ તત્ત્વતઃ
આ રીતે મનુઓ, ઇન્દ્રો અને દેવતાઓનું સાચું વર્ણન થયું છે.
એકસ્મિન્બ્રહ્મદિવસે સ્વાધિકારં પ્રભુઞ્જતે
બ્રહ્માના એક દિવસે તેઓ પોતપોતાના અધિકાર ભોગવે છે.
કર્ત્તારો બહવઃ સંતિ તત્સંખ્યાં વેત્તિ કોવિદઃ
બહુવિધ સર્જનહાર છે; તેમનું ગણિત જ્ઞાની લોકો જાણે છે.
તેષાં સંખ્યા ન સંખ્યાતુ શક્તો ઽસ્મ્યદ્ય દ્વિજોત્તમ
હું આજે તેમનું સંપૂર્ણ ગણિત કહી શકતો નથી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
ચત્વારો મનવો ઽતીતા મમ શ્રીશ્ચાતિવિસ્તરા
ચાર મનુઓ વીતી ગયા છે અને મારી મહિમા અત્યંત વિશાળ છે.
તતઃ પરં ગમિષ્યામિ કર્મભૂમિં શૃણુષ્વ મે
પછી હું કર્મભૂમિ તરફ જઈશ; મારા વચન સાંભળ.
વદતાં શૃણ્વતાં ચૈવ સર્વપાપપ્રણાશનમ્
જે બોલે છે અને સાંભળે છે, તેમના બધા પાપો નાશ પામે છે.
સ્થિતશ્ચ ભૂમિભાગે વૈ અમેધ્યામિષભોજનઃ
જે ધરતીના એક ભાગમાં રહે છે અને અશુદ્ધ માંસ ખાય છે.
પતિતો વ્યાધશસ્ત્રેણ સાયં વિષ્ણોર્ગૃહાઙ્ગણે
સાંજે, વિષ્ણુના ઘરઆંગણે, શિકારીના શસ્ત્રથી પડ્યો હતો.
જગ્રાહ માં સ્વવક્રેણ શ્વભિરન્યૈશ્ચરન્દ્રુતઃ
એણે પોતાની વાંકી હાથે મને પકડી લીધો અને બીજાઓ કૂતરાઓ સાથે દોડ્યા.
ગતઃ પ્રદક્ષિણા કારં વિષ્ણોસ્તન્મન્દિરં પ્રભો
તે વિષ્ણુના મંદિરની પરિક્રમા કરીને ત્યાં ગયો.
મમ ચાપિ શુનશ્ચાપિ દત્તાવન્પરમં પદમ્
મને અને એ કૂતરાને પણ પરમ સ્થાન મળ્યું છે.
સંપ્રાપ્તં વિબુધશ્રેષ્ઠ કિં પુનઃ સમ્યગર્ચનાત્
હવે, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, યોગ્ય રીતે પૂજા કરીને પણ વધુ શું પ્રાપ્ત થાય?
મનસા પ્રીતિમાપન્નો હરિપૂજા રતો ઽભવત્
તેના મનમાં આનંદ થયો અને તે હરિની પૂજામાં તત્પર બન્યો.
તાનર્ચયન્તિ સતતં બ્રહ્માદ્યા દેવતાગણાઃ
બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ સતત તેમની પૂજા કરે છે.
કથં ભવત્યુગ્રભવસ્ય બન્ધસ્તત્સઙ્ગલુબ્ધા યદિ મુક્તિભાજઃ
જ્યારે મુક્તિ મળવાની છે, ત્યારે ભયાનક જન્મમરણના બંધન કેવી રીતે રહી શકે?
તે સર્વપાપનિકરૈઃ પરિતો વિમુક્તા વિષ્ણોઃ પદં શુભતરં પ્રતિયાન્તિ હૃષ્ટાઃ
તેઓ સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ આનંદપૂર્વક વિષ્ણુના શુભતમ સ્થાનને પામે છે.
ધ્યાનેન તેન હતકિલ્બિષચેતનાસ્તે માતુઃ પયોધરરસં ન પુનઃ પિબન્તિ
ધ્યાનથી, જેમના મન પાપમુક્ત થાય છે, તેઓ ફરી માતાનું દુધ પીતા નથી.