અપ્સરોગણસંકીર્ણો બૃહસ્પતિમભાષત
અપ્સરાઓથી ઘેરાયેલા તેમણે બૃહસ્પતિને કહ્યું.
અતીતબ્રહ્મણઃ કલ્પે સૃષ્ટિઃ કીદૃગ્વિધા પ્રભો
હે પ્રભુ, ગયા બ્રહ્માના કલ્પમાં સર્જન કયું હતું, એ કેવી રીતે હતું?
તેષાં ચ કીદૃશં કર્મ યથાવદ્વક્તુમર્હસિ
અને તેમના કર્મો કેવા હતા, એ પણ તમે યોગ્ય રીતે કહો.
વર્તમાનદિનસ્યાપિ દુર્જ્ઞેયં પ્રતિભાતિ મે
મને તો આજના દિવસની ઘટનાઓ પણ સમજવી મુશ્કેલ લાગે છે.
યો વિજાનાતિ તં તે ઽદ્ય કથયામિ નિશામય
જે જાણે છે, તેના વિશે આજે હું કહું છું—ધ્યાનથી સાંભળ.
ભુઞ્જાનો દિવ્યભોગાંશ્ચ બ્રહ્મલોકાદિહાગતઃ
દિવ્ય ભોગ ભોગવીને, તે બ્રહ્મલોકમાંથી અહીં આવ્યો હતો.
એવમુક્તસ્તુ ગુરુણા શક્રસ્તેન સમન્વિતઃ
ગુરુએ આ રીતે કહ્યાના બાદ, ઇન્દ્ર પોતાના ગુરુ સાથે ચાલ્યા.
દેવતાગણસંકીર્ણઃ સુધર્મનિલયં યયૌ
દેવતાઓના સમૂહથી ઘેરાયેલા ઇન્દ્ર સુધર્માના નિવાસસ્થાને ગયા.
દૃષ્ટ્વા યથાર્હં દેવર્ષે પૂજયામાસ સાદરમ્
જેમ યોગ્ય હતું તેમ, દેવર્ષિને જોઈને ઇન્દ્રે શ્રદ્ધાપૂર્વક તેમની પૂજા કરી.
મનસા વિસ્મયાવિષ્ટઃ પ્રોવાચ વિનયાન્વિતઃ
મનમાં આશ્ચર્યથી ભરાઈ, ઇન્દ્ર વિનમ્રતાપૂર્વક બોલ્યા.
તદાખ્યાહિ સમાયાત એતત્પ્રષ્ટું સયાજકઃ
હે ઋષિ, યજ્ઞકર્તાઓ સાથે અહીં જે પૂછવા આવ્યો છે, તે મને કહો.
તદ્વદસ્વાધિકઃ કસ્માદસ્મદ્ભ્યો ઽપિ દિવિ સ્થિતઃ
એવો સ્વર્ગમાં પણ અમને કરતાં વધુ શ્રેષ્ઠ કેમ છે, એ સ્પષ્ટ કરો.
દાનેન વા તપોભિર્વા કથમેતાદૃશઃ પ્રભો
હે પ્રભુ, દાનથી કે તપથી, એણે આવી મહાનતા કેવી રીતે પામી છે?
પ્રોવાચ વિનયાવિષ્ટઃ પૂર્વવૃત્તં યથાવિધિ
વિનમ્રતાથી ભરાઈ, તેમણે પહેલાં જે બન્યું તે યોગ્ય રીતે કહ્યું.
એકસ્મિન્ દિવસે શક્ર મનવશ્ચ ચતુર્દશ
એક દિવસે, હે ઇન્દ્ર, ચૌદ મનુઓ હતા.
ઇન્દ્રાણાં ચૈવ સર્વેષાં મન્વાદીનાં ચ વાસવ
અને, હે વાસવ, બધા ઇન્દ્રો અને મનુથી શરૂ થતા પ્રજાપતિઓ પણ હતા.
તેષાં નામાનિ વક્ષ્યામિ શૃણુષ્વ સુસમાહિતઃ
હું તેમના નામો કહું છું, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો.
ઉત્તમસ્તામસશ્ચૈવ રૈવતશ્ચાક્ષુષસ્તથા
ઉત્તમ, તામસ, રૈવત અને આક્ષુષ પણ.
નવમો દક્ષસાવર્ણિઃ સર્વદેવહિતે રતઃ
નવમો દક્ષ સાવર્ણિ છે, જે સર્વ દેવોના કલ્યાણમાં તત્પર છે.
તતસ્તુ રુદ્રસાવર્ણી રોચમાનસ્તતઃ સ્મૃતઃ
પછી રુદ્ર સાવર્ણિ આવે છે, અને પછી રોચમાનાનું નામ લેવાય છે.
દેવાનિન્દ્રાંશ્ચ વક્ષ્યામિ શૃણુષ્વ વિબુધર્ષભ
હું તમને દેવતાઓ અને ઇન્દ્રોના નામ કહું છું, હે વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ, સાંભળો.
શચીપતિઃ સમાખ્યાતસ્તેષામિન્દ્રો મહાપતિઃ
શચીપતિ તેમના ઇન્દ્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, અને તે મહાન સ્વામી છે.
વિપશ્ચિન્નામ દેવેન્દ્રં સર્વસંપત્સમન્વિતઃ
દેવતાઓના સ્વામીનું નામ વિપશ્ચિન છે, જે સર્વ સમૃદ્ધિથી યુક્ત છે.
તેષામિન્દ્રઃ સુશાન્તિશ્ચ તૃતીયે પરિકીર્તિતઃ
તેમા ત્રીજા મન્વંતરમાં સુશાંતિ ઇન્દ્ર તરીકે ઓળખાય છે.
વિભાનામા દેવપતિઃ પઞ્ચમઃ પરિકીર્તિતઃ
વિભાન નામનો દેવતાઓનો પાંચમો રાજા ગણાય છે.
આર્યાદ્યા વિબુધાઃ પ્રોક્તાસ્તેષા મિન્દ્રો મનોજવઃ
આર્યાદિ ઉત્તમ દેવતાઓ કહેવાય છે; એમાં મનથી પણ ઝડપી ઇન્દ્ર છે.
ઇન્દ્રઃ પુરન્દરઃ પ્રોક્તઃ સર્વકામસમન્વિતઃ
ઇન્દ્ર, જેને પુરંદર કહે છે, તે સર્વ ઇચ્છાઓથી યુક્ત છે.
વિષ્ણુપૂજાપ્રભાવેણ તેષામિન્દ્રો બલિઃ સ્મૃતઃ
વિષ્ણુની પૂજાના પ્રભાવથી એમાં ઇન્દ્રને બલિ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.
સુવાસનાદ્યા વિબુધા દશમે પરિકીર્તિતાઃ
સુવાસનાથી શરૂ થતા દેવતાઓ દસમા મન્વંતરમાં વર્ણવાયા છે.
વિહૄઙ્ગૄમાદ્યા દેવાશ્ચ તેષામિન્દ્રો વૃષઃ સ્મૃતઃ
વિહૃઙ્ગૃમા વગેરે દેવતાઓ છે; એમાં ઇન્દ્રને વૃષ તરીકે ઓળખાય છે.