ત એવ ભુવનં સર્વં પુંનતિ સ્વાઙ્ઘ્રિપાંશુના
એ જ લોકો પોતાના પગની ધૂળથી આખા જગતને પવિત્ર કરે છે.
તત્રૈવ સર્વદેવાશ્ચ તિષ્ટન્તિ શ્રીહરિસ્તથા
ત્યાં બધા દેવતાઓ અને શ્રીહરિ પણ રહે છે.
તત્ર સર્વાણિ શ્રેયાંસિ વર્દ્ધત્યહરહર્દ્વિજ
ત્યાં બધા શુભ વસ્તુઓ રોજે રોજ વધે છે, હે દ્વિજ.
ન બાધન્તે ગ્રહાસ્તત્ર ભૂતવેતાલ કાદયઃ
ત્યાં ગ્રહો, ભૂત, વેતાળ વગેરે કોઈ દુઃખ આપતા નથી.
યતઃ સંનિહિતસ્તત્ર ભગવાન્મધુસૂદનઃ
કારણ કે ત્યાં ભગવાન મધુસૂદન હાજર છે.
શ્મશાનસદૃશં વિદ્યાત્તદ ગૃહં શુભવાર્જિતમ્ પુરાણન્યાયમીમાંસા ધર્મશાસ્ત્રાણિ ચ દ્વિજ
હે દ્વિજ, જે ઘર પુરાણ, ન્યાય અને ધર્મશાસ્ત્ર વગર છે, એ ભલે શુભ રીતે મેળવ્યું હોય, પણ એ સ્મશાન જેવું જ માનવું.
સાંગા વેદાસ્તથા સર્વે વિષ્ણોરૂપં પ્રકીર્તિતમ્
સાંગોપાંગ બધા વેદો વિષ્ણુનું સ્વરૂપ ગણાય છે.
તે ઽપિ યાન્તિ પરં સ્થાનં સર્વકર્મનિબર્હણમ્
એ લોકો પણ એ પરમ સ્થાન પામે છે, જ્યાં બધાં કર્મો ટળી જાય છે.
યાં શૃણ્વતાં કીર્તયતાં સદ્યઃ પાપક્ષયો ભવેત્
જે સાંભળે કે ગાયે, તેને તરત જ પાપનો નાશ થાય છે.
સંવાદઃ સુમહાનાસીત્તં વક્ષ્યામિ નિશામય
એક મહાન સંવાદ થયો હતો, એ હું કહું છું—સાવધાન થઈને સાંભળ.
અપ્સરોગણસંકીર્ણો બૃહસ્પતિમભાષત
અપ્સરાઓથી ઘેરાયેલા તેમણે બૃહસ્પતિને કહ્યું.
અતીતબ્રહ્મણઃ કલ્પે સૃષ્ટિઃ કીદૃગ્વિધા પ્રભો
હે પ્રભુ, ગયા બ્રહ્માના કલ્પમાં સર્જન કયું હતું, એ કેવી રીતે હતું?
તેષાં ચ કીદૃશં કર્મ યથાવદ્વક્તુમર્હસિ
અને તેમના કર્મો કેવા હતા, એ પણ તમે યોગ્ય રીતે કહો.
વર્તમાનદિનસ્યાપિ દુર્જ્ઞેયં પ્રતિભાતિ મે
મને તો આજના દિવસની ઘટનાઓ પણ સમજવી મુશ્કેલ લાગે છે.
યો વિજાનાતિ તં તે ઽદ્ય કથયામિ નિશામય
જે જાણે છે, તેના વિશે આજે હું કહું છું—ધ્યાનથી સાંભળ.
ભુઞ્જાનો દિવ્યભોગાંશ્ચ બ્રહ્મલોકાદિહાગતઃ
દિવ્ય ભોગ ભોગવીને, તે બ્રહ્મલોકમાંથી અહીં આવ્યો હતો.
એવમુક્તસ્તુ ગુરુણા શક્રસ્તેન સમન્વિતઃ
ગુરુએ આ રીતે કહ્યાના બાદ, ઇન્દ્ર પોતાના ગુરુ સાથે ચાલ્યા.
દેવતાગણસંકીર્ણઃ સુધર્મનિલયં યયૌ
દેવતાઓના સમૂહથી ઘેરાયેલા ઇન્દ્ર સુધર્માના નિવાસસ્થાને ગયા.
દૃષ્ટ્વા યથાર્હં દેવર્ષે પૂજયામાસ સાદરમ્
જેમ યોગ્ય હતું તેમ, દેવર્ષિને જોઈને ઇન્દ્રે શ્રદ્ધાપૂર્વક તેમની પૂજા કરી.
મનસા વિસ્મયાવિષ્ટઃ પ્રોવાચ વિનયાન્વિતઃ
મનમાં આશ્ચર્યથી ભરાઈ, ઇન્દ્ર વિનમ્રતાપૂર્વક બોલ્યા.
તદાખ્યાહિ સમાયાત એતત્પ્રષ્ટું સયાજકઃ
હે ઋષિ, યજ્ઞકર્તાઓ સાથે અહીં જે પૂછવા આવ્યો છે, તે મને કહો.
તદ્વદસ્વાધિકઃ કસ્માદસ્મદ્ભ્યો ઽપિ દિવિ સ્થિતઃ
એવો સ્વર્ગમાં પણ અમને કરતાં વધુ શ્રેષ્ઠ કેમ છે, એ સ્પષ્ટ કરો.
દાનેન વા તપોભિર્વા કથમેતાદૃશઃ પ્રભો
હે પ્રભુ, દાનથી કે તપથી, એણે આવી મહાનતા કેવી રીતે પામી છે?
પ્રોવાચ વિનયાવિષ્ટઃ પૂર્વવૃત્તં યથાવિધિ
વિનમ્રતાથી ભરાઈ, તેમણે પહેલાં જે બન્યું તે યોગ્ય રીતે કહ્યું.
એકસ્મિન્ દિવસે શક્ર મનવશ્ચ ચતુર્દશ
એક દિવસે, હે ઇન્દ્ર, ચૌદ મનુઓ હતા.
ઇન્દ્રાણાં ચૈવ સર્વેષાં મન્વાદીનાં ચ વાસવ
અને, હે વાસવ, બધા ઇન્દ્રો અને મનુથી શરૂ થતા પ્રજાપતિઓ પણ હતા.
તેષાં નામાનિ વક્ષ્યામિ શૃણુષ્વ સુસમાહિતઃ
હું તેમના નામો કહું છું, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો.
ઉત્તમસ્તામસશ્ચૈવ રૈવતશ્ચાક્ષુષસ્તથા
ઉત્તમ, તામસ, રૈવત અને આક્ષુષ પણ.
નવમો દક્ષસાવર્ણિઃ સર્વદેવહિતે રતઃ
નવમો દક્ષ સાવર્ણિ છે, જે સર્વ દેવોના કલ્યાણમાં તત્પર છે.
તતસ્તુ રુદ્રસાવર્ણી રોચમાનસ્તતઃ સ્મૃતઃ
પછી રુદ્ર સાવર્ણિ આવે છે, અને પછી રોચમાનાનું નામ લેવાય છે.