કો ઽહં મમ ક્રિયા કેતિ સ્વયમેવ વ્યક્તિન્તયત્
હું કોણ છું? મારી ક્રિયાઓ શું છે? એમ તેણે પોતે વિચાર્યું.
એવં વિચારણપરોઃ દિવાનિશમતન્દ્રિતઃ
આ રીતે વિચારવામાં તે દિવસ-રાત અવિરત તલીન રહ્યો.
પુનર્જાનન્તિમાગમ્ય પ્રણમ્યેદમુવાચ હ
પછી ફરીથી જ્ઞાની પાસે જઈ, નમસ્કાર કરીને એણે આ શબ્દો કહ્યા.
કો ઽહં મમ ક્રિયા કા ચ મમ જન્મ કથં વદ
હું કોણ છું? મારી ક્રિયાઓ શું છે? મારો જન્મ શું છે? કૃપા કરીને કહો.
અવિદ્યાનિલર્ય ચિત્તં કથં સદ્ભાવગગમેષ્યતિ
અજ્ઞાનની પવનથી ઉડાતા મનને સાચી સ્થિતિ કેવી રીતે મળશે?
અહૄઙ્કારો મનોધર્મ આત્મનો નહિ પણ્ડિત
અહંકાર અને મનના ગુણધર્મો આત્માને નથી લાગતા, હે વિદ્વાન.
મમ જાત્યાદિ શૂન્યસ્ય કથં નામ કરોમ્યહમ્
જ્યારે હું જાતિ અને અન્ય લક્ષણોથી રહિત છું, ત્યારે હું કેવી રીતે કોઈ ક્રિયા કરી શકું?
નીરૂપસ્યાપ્રમેયસ્ય કથં નામ કરોમ્યહમ્
જેની કોઈ આકાર નથી અને જે અપરિમિત છે, એ કેવી રીતે કોઈ ક્રિયા કરી શકે?
અવિચ્છિન્નસ્વભાવસ્ય કથ્યતે ચ કથં ક્રિયા
જેનું સ્વરૂપ અવિચ્છિન્ન છે, તેની માટે ક્રિયા કેવી રીતે કહી શકાય?
અનન્તસ્ય ક્રિયા ચૈવ કથં જન્મ ચ કથ્યતે
અનંત માટે ક્રિયા અને જન્મ કેવી રીતે વર્ણવાય છે?
પરિપૂર્ણં પરાનન્દં તસ્માન્નાન્યદિહ દ્વિજ
સંપૂર્ણ અને પરમ આનંદ અહીં છે—અહીં બીજું કંઈ નથી, હે દ્વિજ.
જ્ઞાને ત્વનાહતે સિદ્ધે સર્વં બ્રહ્મમયં ભવેત્
જ્યારે જ્ઞાન અખંડિત અને પૂર્ણ થાય છે, ત્યારે બધું બ્રહ્મમય બની જાય છે.
મુમોદ પશ્યન્નાત્માનમાત્મન્યેવાચ્યુતં પ્રભુમ્
તેને પોતાની અંદર અવિનાશી ભગવાનને જોઈને આનંદ થયો.
અહમેવેતિ નિશ્ચિત્ય પરાં શાન્તિમવાપ્તવાન્
હું એ જ છું એમ નિશ્ચય કરીને, તેણે પરમ શાંતિ પ્રાપ્ત કરી.
ગુરું પ્રણમ્ય જાનન્તિ સદા ધ્યાનપરો ઽભવત્
ગુરુને નમસ્કાર કરીને, જ્ઞાની હંમેશા ધ્યાનમાં તલીન રહ્યો.
વારાણસીપુરં પ્રાપ્ય પરં મોક્ષમવાપ્તવાન્
વારાણસી શહેરમાં પહોંચી, તેણે પરમ મોક્ષ પ્રાપ્ત કર્યો.
સ કર્મપાશવિચ્છેદં પ્રાપ્ય સૌખ્યમવાન્પુયાત્
કર્મના બંધન તૂટી ગયા પછી જે સુખ પ્રાપ્ત થાય છે, એથી તે શુદ્ધ બને.
યજ્ઞમાલી સુમાલી ચ તયોઃ કર્માધુનોચ્યત
યજ્ઞમાળી અને સુમાળી — હવે તેમના કાર્યોનું વર્ણન થાય છે.
ધનં દ્વિધા કનિષ્ટસ્ય ભાગમેકં દદૌ તદા
તે સમયે, તેણે નાના ભાઈના ભાગનું ધન બે ભાગમાં આપી દીધું.
અપાદાના દિભિશ્ચૈવ નાશયામાસ ભો દ્વિજ
અને, હે દ્વિજ, તેણે અનેક રીતે અને ફૂઝથી એ બધું બગાડી નાખ્યું.
વેશ્યાવિભ્રમલુબ્ધો ઽસૌ પરદારતો ઽભવત્
તે વેશ્યાઓના મોહમાં ફસાઈ ગયો અને પરસ્ત્રીઓમાં આસક્ત થયો.
અપહૃત્ય પરં દ્રવ્યં વારસ્ત્રીનિરતો ઽભવત્
બીજાનું ધન ચોરીને, તે વારેવહુઓમાં મગ્ન રહ્યો.
બભૂવ દુઃખિતો ઽત્યર્થં ભ્રાતરં ચેદમબ્રવીત્
તે બહુ દુઃખી થયો અને ભાઈને આ વાત કહી.
ત્વમેક એવ દુષ્ટાત્મા મહાપાપરતો ઽભવઃ
તું જ એકલો દુષ્ટ મનવાળો છે અને મોટા પાપમાં પડ્યો છે.
હનિષ્યામીતિ નિશ્ચિત્ય ખડ્ગહસ્તઃ કચે ઽગ્રહીત્
તેને મારવાનો નક્કી કરીને, હાથમાં તલવાર પકડી.
બબન્ધુર્નાગરાશ્ચૈનં કુપિતાસ્તે સુમાલિનમ્
શહેરના લોકો ગુસ્સે થઈને સુમાળીને બાંધી દીધો.
બન્ધનાન્મોચયામાસ ભ્રાતૃસ્નેહવિમોહિતઃ
ભાઈના પ્રેમમાં ભ્રમાઈને, તેણે તેને બંધનમાંથી છોડ્યો.
આદદે સ્વયમર્દ્ધં ચ દદાવર્દ્ધં યવીયસે
તેણે અડધું પોતે લીધું અને અડધું નાના ભાઈને આપ્યું.
મૂર્ખૈઃ પારંવડચણ્ડાલૈર્બુભુજે ચ સહોદ્ધતઃ
અહંકારથી, તે મૂર્ખો, ચંડાળો અને દુરાચારી લોકો સાથે જમતો.
પિચુમન્દઃ ફલાઢ્યો ઽપિ કાકૈરેવોપભુજ્યતે
પિચુમંદ વૃક્ષ ફળોથી ભરેલું હોય છતાં, એ ફક્ત કાગડાઓ જ ખાય છે.