તેષાં સમુચ્ચયં વિપ્ર પરબ્રહ્મપ્રબોધકમ્
હે વિદ્વાન, એ બંનેનું મિલન પરબ્રહ્મના જ્ઞાનને પ્રગટ કરે છે.
વાચ્યવાચકસંબન્ધો હ્યુપચારાત્તયોર્દ્વિજા
હે દ્વિજ, અર્થ અને શબ્દનો સંબંધ બંનેમાં ઉપચારરૂપ છે.
તદભ્યાસેન સંયુક્તાઃ પરં મોક્ષં લભન્તિ ચ
એનું અભ્યાસ કરીને જોડાય છે ત્યારે સર્વોચ્ચ મુક્તિ મળે છે.
કોટિસૂર્યસમં તેજો ધ્યાયેદાત્મનિ નિર્મલમ્
પોતાના અંતરમાં કરોડો સૂર્ય જેટલું શુદ્ધ તેજ ધ્યાનમાં લાવવું જોઈએ.
યદ્યત્પાપહરં વસ્તુ તત્તદ્વા ચિન્તયેદ્ધૃદિ
જે કંઈ પાપ નાશક છે, એ જ હૃદયમાં વિચારવું જોઈએ.
એતદ્વિદિત્વા યોગીન્દ્રો લભતે મોક્ષમુત્તમમ્
આ જાણીને યોગીઓનો સ્વામી સર્વોચ્ચ મુક્તિ પામે છે.
સ સર્વપાપનિર્મુક્તો હરિસાલોક્યમાન્પુયાત્
એ સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈને હરિ સાથેનું લોક પ્રાપ્ત કરે છે.
ઇદાનીમપિ સર્વજ્ઞ યત્પૃચ્છામિ તદુચ્યતામ્
હવે, હે સર્વજ્ઞ, હું જે પૂછું તે કહો.
યસ્ય તુષ્યતિ સર્વેશસ્તસ્ય ભક્તિશ્ચ શાશ્વતમ્
જેના પર સર્વેશ્વર પ્રસન્ન થાય છે, તેની ભક્તિ શાશ્વત રહે છે.
તન્મમાખ્યાહિ સર્વજ્ઞ મુને કારુણ્યવારિધે
હે સર્વજ્ઞ મુનિ, હે દયાના સાગર, એ મને કહો.
ભજ સર્વાત્મના વિપ્ર યદિ મુક્તિમભીપ્સસિ
હે વિદ્વાન, જો મુક્તિ ઈચ્છો તો સર્વ આત્માથી ભજન કરો.
રાક્ષસાશ્ચ ન ચેક્ષન્તે નરં વિષ્ણુપરાયણમ્
વિષ્ણુને સમર્પિત મનુષ્યને રાક્ષસો પણ નજરે નથી જોતા.
શ્રેયાંસિ તસ્ય સિધ્યન્તિ ભક્તિમન્તો ઽધિકાસ્તતઃ
જેને ભક્તિ છે, તેના સર્વે શ્રેષ્ઠ કલ્યાણકાર્ય સિદ્ધ થાય છે; ભક્તિવાળો માણસ ખરેખર વધુ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
તૌ કરૌ લફલૌ જ્ઞેયૌ વિષ્ણુપૂજાપરૌ તુ યૌ
જે બે હાથ વિષ્ણુની પૂજામાં લાગેલા હોય, એ જ સાચા અર્થમાં ફળદાયી છે.
સા જિહ્વા પ્રોચ્યતે સદ્ભિર્હરિનામપરા તુ યા
હરિનાં નામોમાં રત રહેતી જીભને સજ્જનો ઉત્તમ કહે છે.
તત્ત્વં ગુરુસમં નારિત નત દેવઃ કેશવાત્પરઃ
ગુરુ જેટલું મહત્ત્વનું બીજું કશું નથી અને કેશવથી ઊંચો બીજો કોઈ દેવ નથી.
અસારે ઽસ્મિંસ્ત સંસારે સત્યં હરિસમર્ચનમ્
આ નાશવાન સંસારમાં સાચું તો માત્ર હરિનું પૂજન જ છે.
હરિભક્તિકુટારેણ ચ્છિત્ત્વાત્યન્તસુખી ભવ
હરિભક્તિ રૂપ કટારીથી સંસારમાંથી છૂટી જા અને સર્વે સુખ મેળવે.
તે શ્રોત્રે તત્કથાસારપૂરિતે લોકવન્દિતે
જેના કાન હરિના કથાના સારથી ભરેલા હોય, તેમને આખી દુનિયા માન આપે છે.
આકાશમધ્યગં દેવં ભજ નારદ સંતતમ્
નારદ, જે દેવ આકાશના મધ્યમાં વસે છે, તેની સતત ભક્તિ કર.
નિર્દેષ્ટું મુનિશાર્દૂલ દ્રષ્ટું વાપ્યકૃતાત્મભિઃ
મુનિશ્રેષ્ઠ, જે લોકોનું મન શુદ્ધ નથી, તેઓ તેને જોઈ શકતા નથી કે બતાવી શકતા નથી.
જાગ્રદિત્યુચ્યતે સદ્ભિરન્તર્યામી સનાતનઃ
જેઓ જ્ઞાની છે, તેઓ શાશ્વત અંતર્યામી આત્માને 'જાગૃત' કહે છે.
સ્વપન્નિચ્યુચ્યતે હ્યાત્મા યદા સ્વાપવિવર્જિતઃ
જ્યારે આત્મા ઊંઘથી રહિત હોય છે, ત્યારે તેને 'સ્વપ્નાવસ્થા' કહેવાય છે.
અસ્વરુપો યદાત્માસૌ પુણ્યાપુણ્યવિવર્જિતઃ
જ્યારે આત્મા પોતાનું સ્વરૂપ છોડે છે અને પુણ્ય-પાપથી મુક્ત હોય છે—
પરબ્રહ્મમયો દેવઃ સુષુત્પ ઇતિ ગીયતે
ત્યારે પરબ્રહ્મરૂપ દેવને 'સુષુપ્તિ' એટલે ઊંઘની અવસ્થા કહેવાય છે.
વિદ્યુદ્વિલોલં વિપ્રેન્દ્ર ભઘજ તસ્માજ્જનાર્દનમ્
બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, તેથી તું ચમકતી વીજળી જેવો જનાર્દનનો ભજન કર.
વર્તતે યસ્ય તસ્યૈવ તુષ્યતે જગતાં પતિઃ
જેમાં ભગવાન નિવાસ કરે છે, એમાં જ જગતના સ્વામી પ્રસન્ન થાય છે.
તસ્ય તુષ્ટો જગન્નાથો મધુકૈટભમર્દ્દનઃ
મધુ અને કૈટભનો સંહાર કરનાર જગન્નાથ એ વ્યક્તિથી પ્રસન્ન થાય છે.
સત્સઙ્ગો નિરહં કારસ્તસ્ય પ્રીતો રમાપતિઃ
સજ્જનોની સંગત અને અહંકારનો ત્યાગ હોય, ત્યારે લક્ષ્મીનાથ પ્રસન્ન થાય છે.
કરોતિ સતતં યસ્તુ તસ્ય પ્રીતો હ્યધોક્ષજઃ
જે હંમેશાં આવું વર્તન કરે છે, તે પરમાત્માને ખરેખર પ્રિય છે.