વિષ્ણુભક્તિવિહીનાનાં કિં તપોભિર્વ્રતૈરપિ
વિષ્ણુની ભક્તિ ન હોય, તો તપ કે વ્રતોનો પણ શું લાભ?
વેદાન્તવેદ્યં ભવરોગવૈદ્યં તે યાન્તિ મર્ત્યાઃ પદમચ્યુતસ્ય
જે મનુષ્યો વેદાંતથી જાણી શકાય તેવા, સંસારના રોગના વૈદ્ય એવા અને અચ્યુતના અવિનાશી ધામને પામે છે—
જ્યોતિઃ સ્વરુપં પરમચ્યુતાખ્યં સ્મૃત્વા સમભ્યેતિ નરઃ સખાયમ્
જે મનુષ્ય પરમ અચ્યુતનું પ્રકાશરૂપ સ્મરણ કરે છે, તે પોતાના મિત્રને મળે છે.
ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ યમમાર્ગં સુદુર્ગમમ્
હવે હું યમના માર્ગ વિશે સાંભળવા ઈચ્છું છું, જે અત્યંત દુષ્કર છે.
સુખદં પુણ્યશીલાનાં પાપિનાં ભયદાયકમ્
પુણ્યશીલ લોકોને આ આનંદ આપે છે અને પાપી લોકોમાં ભય પેદા કરે છે.
યમમાર્ગસ્ય વિસ્તારઃ કથૈતઃ પૂર્વસૂરિભિઃ
યમના માર્ગનું વિસ્તરણ પ્રાચીન ઋષિઓએ વર્ણવ્યું છે.
ધર્મશૂન્યા નરા યાન્તિ દુઃખેન ભૃશમર્દિતાઃ
જેઓમાં ધર્મ નથી એવા લોકો ભારે દુઃખમાં પીડાતા જતા રહે છે.
ક્રદન્તો વિસ્તરં દીનાઃ પાપિનો યાન્તિ તત્પથિ
પાપી લોકો રડતાં અને દુઃખી થઈને એ માર્ગે આખું દુઃખ ભોગવે છે.
હન્યમાના યમભટૈઃ પ્રતોદાદ્યૈસ્તથાયુધૈઃ
યમના દૂતોએ તેમને ચાબુક અને શસ્ત્રોથી માર્યા છે.
ક્વચિદ્વૈ દાવરુપેણઃ તીક્ષ્ણધારાઃ શિલાઃ ક્વચિત્
ક્યાંક અગ્નિ જ્વલંત છે, તો ક્યાંક તીક્ષ્ણ ધારવાળી પથ્થરો છે.
ગાઢાન્ધકારાશઅચ ગુહાઃ કણ્ટકાવરણં મહત્
કેટલાંક સ્થળે ઘેરું અંધારું અને મોટાં કાંટાળાં જંગલ છે.
શર્કરાશ્ચ તથા લોષ્ટાઃ સૂચીતુલ્યાશ્ચ કણ્ટકાઃ
ત્યાં કાંકરીઓ, માટીના ગોટા અને સોય જેવી કાંટાઓ છે.
ક્વચિવ્દ્યાવ્રાશ્ચ ગર્જન્તે વર્ધન્તે ચ ક્વચિજ્જ્વરાઃ
ક્યાંક જંગલી પ્રાણીઓ ગર્જના કરે છે, તો ક્યાંક તીવ્ર તાવ વધે છે.
ક્રોશન્તશ્ચ રુદન્તશ્ચ મ્લાયન્તશ્ચૈવ પાપિનઃ
પાપી લોકો ચીસો પાડે છે, રડે છે અને સુકાઈ જાય છે.
શાસ્ત્રાસ્ત્રૈસ્તાડ્યમાનાશ્ચ પૃષ્ટતો યાન્તિ પાપિનઃ
પાછળથી શસ્ત્રો અને શાસ્ત્રોથી માર ખાતા પાપી લોકો આગળ વધે છે.
વહૄન્તશ્ચાયસાં ભારં શિશ્રાગ્રેણ પ્રયાન્તિ વૈ
તેઓ લોખંડના ભાર ઉઠાવી, માથું નમાવી આગળ વધે છે.
કર્ણાભ્યાં ચ તથા કેચિદ્વહૄન્તો યાન્તિ પાપિનઃ
કેટલાંક પાપી લોકો કાનથી પણ ભાર ઉઠાવીને જાય છે.
અત્યર્થોચ્ઙ્વસિતાઃ કેચિત્કેચિદાચ્છત્રલોચનાઃ
કેટલાંક ખૂબ ફૂલેલા છે, તો કેટલાંકની આંખો છત્રાકાર છે.
શોચન્તઃ સ્વાનિ કર્મણિ જ્ઞાનાજ્ઞાનકૃતાનિ ચ
તેઓ પોતાના જાણતાં અને અજાણતાં કરેલા કર્મો માટે પસ્તાવે છે.
અતીવ સુખસંપન્નાસ્તે યાન્તિ ધર્મમન્દિરમ્
જે લોકો અત્યંત સુખી છે, તેઓ ધર્મના મંદિરે જાય છે.
ઘૃતદા મધુદાશ્ચૈવ ક્ષીરદાશ્ચ દ્વિજોત્તમ
જે ઘી, મધ અને દૂધ આપનાર છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તેઓ પણ ત્યાં જાય છે.
શાકદાઃ પાયસં ભુઞ્જંન્દીપદો જ્વલયન્દિશઃ
શાક આપનાર, પાયસ ભોજન કરનાર અને દીવો પ્રગટાવનાર દિશાઓ પ્રકાશિત કરે છે.
પુરાકરપ્રદો યાતિ સ્તૂયમાનો ઽમરૈઃ પથિ
જે માણસ શહેર દાન આપે છે, તે દેવતાઓ દ્વારા રસ્તામાં વખાણવામાં આવે છે.
ભૂમિદો ગૃહદશ્ચૈવ વિમાને સર્વસંપદિ
જે જમીન કે ઘર દાન આપે છે, તે સર્વસંપત્તિથી ભરપૂર વિમાનમાં જાય છે.
હયદો યાનદશ્ચાપિ ગજદશ્ચ દ્વિજોત્તમ
જે ઘોડા, વાહન કે હાથી દાન આપે છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તે...
અનડુદ્દો મુનિશ્રેષ્ઠ યાનારુઢઃ પ્રયાતિ વૈ
જે બળદ દાન આપે છે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, તે વાહનમાં બેસી જાય છે.
તાંબૂલદો નરો યાતિ પ્રહૃષ્ટોર્ ધમમન્દિરમ્
જે માણસ પાન દાન આપે છે, તે આનંદિત થઈ ધર્મના મંદિરમાં પહોંચે છે.
સ યાતિ પરિતુષ્ટાત્મા પૂજ્યમાનો દિવિસ્થિતૈઃ
તે સંતોષી આત્મા સાથે, સ્વર્ગવાસીઓ દ્વારા સન્માનિત થઈ જાય છે.
દ્વિજગ્ર્યબ્રાહ્મણાનાં ચ સ યાત્વતિસુખાન્વિતઃ
તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ અને બ્રાહ્મણો વચ્ચે ખૂબ આનંદથી જાય છે.
સર્વભોગાન્વિતેનાસૌ વિમાનેન પ્રયાતિ ચ
તે સર્વસુખોથી ભરેલા વિમાનમાં જઈ શકે છે.