હત્વા ચ રજતં વિદ્વાન્કુર્યાચ્ચાન્દ્રાયણં મુને
મુનિ, જો કોઈએ ચાંદી ચોરી હોય તો વિદ્વાને ચાંદ્રાયણ પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ.
ચાન્દ્રાયણદ્વયં તસ્ય પ્રોક્તં પાપવિશોધકમ્
તેના પાપને દૂર કરવા માટે બે ચાંદ્રાયણ પ્રાયશ્ચિત્ત કહેવામાં આવ્યા છે.
સહસ્રાદધિકસ્તેયે બ્રહ્મહત્યાવ્રતં ચરેત્
હજારથી વધુ ચોરી માટે બ્રાહ્મણહત્યાનું વર્તમાન રાખવું જોઈએ.
સહસ્રનિષ્કમાને તુ પરાકં પરિકીર્તિતમ્
જ્યારે રકમ હજાર નિષ્ક જેટલી હોય, ત્યારે પરાક પ્રાયશ્ચિત્ત કહેવામાં આવ્યું છે.
ગુરુતલ્પગતાનાં ચ પ્રાયશ્ચિત્તમુદીર્યતે
હવે ગુરુપત્ની પાસે ગયેલા માટે પ્રાયશ્ચિત્ત જણાવવામાં આવે છે.
સ્વયમેવ સ્વમુષ્કં તુ ચ્છિન્દ્યાત્પાપમુદીરયન્
પાપ જાહેર કરીને, તેને પોતે જ પોતાનું વંશનાશ કાપી નાખવું જોઈએ.
ગચ્છન્માર્ગૈ સુખં દુઃખં ન કદાચિદ્વિચારયેત્
માર્ગમાં જતા, સુખ કે દુઃખ આવે ત્યારે પણ કદી વિચાર કરવો નહીં.
મરુત્પ્રપતનં વાપિ કુર્યાત્પાપમુદાહરન્
પાપ જાહેર કરીને, પવનમાં કે ઊંચી જગ્યા પરથી કૂદી પડવું જોઈએ.
બ્રાહ્મહત્યાવ્રતં કુર્યાદ્વાદશાબ્દં સમાહિતઃ
બાર વર્ષ સુધી એકાગ્રતાથી બ્રાહ્મણહત્યાનું વર્તમાન રાખવું જોઈએ.
કારીષવહ્નિના દગ્ધઃ શુદ્ધિં યાતિ દ્વિજોત્તમ
ગાયના લેદના અગ્નિમાં દાઝવાથી શ્રેષ્ઠ દ્વિજ શુદ્ધ થાય છે.
બ્રહ્મહત્યાવ્રતં કુર્યાદ્રેતઃ સેકે ઽગ્નિદાહનમ્
જ્યારે બીજનું સ્રાવ થાય કે અગ્નિથી દાઝાય, ત્યારે બ્રાહ્મણહત્યાનું વ્રત લેવું જોઈએ.
બ્રહ્મહત્યાવ્રતં કુર્યાન્નવાબ્દાન્વિષ્ણુતત્પરઃ
નવ વર્ષ સુધી, વિષ્ણુભક્તિથી, બ્રાહ્મણહત્યાનું વ્રત કરવું જોઈએ.
ગત્વા શૂદ્વાં ગુરોર્ભાર્યાં ત્રિવર્ષં વ્રતમાચરેત્
ગુરુની પત્ની પાસે જઈ અયોગ્ય વર્તન કરનારએ ત્રણ વર્ષ સુધી વ્રત કરવું જોઈએ.
પિતૃવ્યભાર્યામથ માતુલાનીં પુત્રીં ચ ગચ્છેદ્યદિ કામમુગ્ધઃ
જ્યારે કોઈ કામવશ પિતરાઈ કાકીની, મામીની કે પોતાની દીકરી પાસે જાય,
એકસ્મિન્નેવ દિવસે બહુવારં ત્રિવાર્ષિકમ્
અને એ જ દિવસે ઘણી વાર એવું થાય, તો ત્રણ વર્ષનું વ્રત જ લાગુ પડે છે.
દિનત્રયે ગતે વહ્નિદગ્ધઃ શુધ્યેત નાન્યથા
ત્રણ દિવસ પછી પણ જો અગ્નિથી દાઝાય તો જ શુદ્ધિ મળે, નહિ તો નહિ.
મિત્રસ્ત્રિયં શિષ્યપત્નીં યસ્તુ વૈ કામતો વ્રજેત્
જે કોઈ કામવશ મિત્રની પત્ની કે શિષ્યની પત્ની પાસે જાય,
અકામતો વ્રજેદ્યસ્તુ સો ઽબ્દકૃચ્છ્રં સમાચરેત્
પણ જો કોઈ ઇચ્છા વિના જાય, તો એક વર્ષનું કઠોર પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ.
પ્રાયશ્ચિત્તવિશુદ્ધાત્મા સર્વકર્મફલં લભેત્
પ્રાયશ્ચિત્તથી મન શુદ્ધ થાય તો બધા કર્મોના ફળ મળે છે.
તત્તદ્વ્રતં સ નિવ્રર્ત્ય શુદ્ધિમાન્પોત્યસંશયમ્
પ્રત્યેક વ્રત પૂર્ણ કર્યા પછી નિઃશંકપણે શુદ્ધિ મળે છે.
કાયકૃચ્છ્રં ચરેત્સમ્યગન્યથા પતિતો ભવેત્
શરીરથી યોગ્ય રીતે પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ; નહિ તો પતિત ગણાય.
સંગઙ્કૃત્વાર્દ્ધમાસં તુ દ્વાદશાહમુપાવસેત્
સંસર્ગ કર્યા પછી બાર દિવસ કે અડધો મહિનો ઉપવાસ કરવો જોઈએ.
કૃત્વા સંગં તુ ષણ્માસં ચરેચ્ચાન્દ્રાયણદ્વયમ્
સંસર્ગ કર્યા પછી છ મહિના સુધી બે ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ.
એતચ્ચ ત્રિગુણં પ્રોક્તં જ્ઞાનાત્સંગે યથાક્રમમ્
જ્ઞાન અને સંસર્ગની ક્રમ પ્રમાણે, આ પ્રાયશ્ચિત્ત ત્રણગણું કહેવામાં આવ્યું છે.
માર્જારાજાવિકં શ્વાનં હત્વા કુક્કુટકં તથા
જ્યારે બિલાડી, બકરો, કૂતરો કે કૂકડીને મારી નાખે,
જત્પકૃચ્છ્રં કરિવધે પરાકં ગોવધે સ્મૃતમ્
હાથીને મારવા માટે જાતપકૃચ્છ્ર અને ગાયને મારવા માટે પરાક વ્રત કરવું જોઈએ.
પાનશય્યાસનાદ્યેષુ પુષ્પમૂલફલેષુ ચ
મદિરાપાન, શયન, આસન વગેરેમાં અને ફૂલ, મૂળ, ફળમાં પણ,
શુષ્કકાષ્ટતૃણાનાં ચ દ્રુમાણાં ચ ગુડસ્ય ચ
સૂકા લાકડાં, ઘાસ, વૃક્ષો અને ગોળમાં પણ,
ટિટ્ટિભં ચક્રવાકં ચ હંસં કારણ્ડવં તથા
ટિટિભ, ચક્રવાક, હંસ અને કારંડવ — આ બધા પક્ષીઓ.
શુકં ચાષં બલાકં ચ શિશુમારં ચ કચ્છપમ્
શુક, કાગડો, બલાક, શિશુમાર અને કચ્છપ — એ બધા પણ.