સતામાયમનં સન્તં પ્રશંસન્તિ સુરવાવહમ્
સજ્જનોના આ મેળાવડાને દેવતાઓને પણ આનંદ આપે છે, એવા સજ્જનો તેની પ્રશંસા કરે છે.
તેજઃ કીર્તિર્ધનં પુત્રા ઇતિ પ્રહુર્વિપશ્ચિતઃ
જ્યાં ઉર્જા, કીર્તિ, ધન અને પુત્રો મળે છે, એવું વિદ્વાનો કહે છે.
યત્ર સન્તઃ પ્રકુર્વન્તિ મહતીં કરુણાં પ્રભો
જ્યાં સજ્જન મહાન દયા દર્શાવે છે, હે પ્રભુ,
સ સ્નાતઃ સર્વતીર્થેષુ પુણ્યાત્મા નાત્ર સંશયઃ
તે માનવી જાણે બધા પવિત્ર તીર્થોમાં સ્નાન કરેલો હોય, તેની આત્મા પવિત્ર થાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
મામાજ્ઞાપય વિપ્રેન્દ્ર કિં પ્રિયં કરવાણિ તે
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, મને આજ્ઞા આપો—તમને શું પ્રિય છે, હું શું કરું?
સ્પૃશષન્કરેણ તં પ્રીત્યુવાચાતિહર્ષિતઃ
તેને હાથ લગાડી, ખૂબ આનંદથી, પ્રેમપૂર્વક વાત કરી.
વિનયાવનતઃ સર્વો બહુશ્રેયો લભેદિહ
વિનમ્ર અને આદરપૂર્વક વર્તન કરનારને આ દુનિયામાં અનેક શુભAshીર્વાદ મળે છે.
વિનયાલ્લભતે મર્ત્યો દુર્લભં કિં મહાત્મનામ્
વિનમ્રતા દ્વારા સામાન્ય માણસ પણ એ પ્રાપ્ત કરી શકે છે, જે મહાન આત્માઓ માટે પણ દુર્લભ હોય છે.
સ્વસ્તિ તે સતતં ભૂયાદ્યત્પૃચ્છામિ તદુચ્યતામ્
હમેશા તારો કલ્યાણ થાય એવી મારી શુભેચ્છા છે; હવે હું જે પૂછવા જઇ રહ્યો છું, તે તું કહેજે.
તાસુ નિત્યં ધ્વજારોપે વર્ત્ત્સે ત્વં સદોદ્યતઃ
એમાં તું હંમેશા ધ્વજ ઉંચો રાખવા માટે સજ્જ રહેવું જોઈએ.
કિમર્થમેતદ્વૃત્તાન્તં યથાવદ્વક્તુમર્હસિ
આ ઘટના કયા કારણસર બની છે? તું સાચું સાચું કહીને સમજાવવું જોઈએ.
આશ્ચર્યભૂતં લોકાનામાવયોશ્ચરિતં ત્વિહ
અહીં આપણા બંનેના કાર્યો જગતમાં ખરેખર આશ્ચર્યજનક છે.
કુમાર્ગગનિરતો નિત્યં સર્વલોકાહિકે રતઃ
હંમેશા દુષ્કર્મોમાં રત અને બધા જીવને નુકસાન પહોંચાડવામાં આનંદ માણતો.
ગોધ્નશ્ચ બ્રહ્મહા ચૌરઃ સર્વપ્રાણિવધે રતઃ
ગાયનો હત્યારો, બ્રાહ્મણનો ઘાતક, ચોર અને સર્વજીવોના વિનાશમાં રત.
એવં સ્થિતઃ કિયત્કાલમનાહત્યં મહદૃચઃ
હે મહાન ઋષિ, આવી સ્થિતિમાં હું કેટલો સમય સુધી અડગ રહ્યો, મારી ઉપર કોઈ આંચ ન આવી?
મૃગમાંસાશનો નિત્યં તથા પાન્થાવિલ્લમ્પકઃ
હંમેશા પ્રાણીઓનું માંસ ખાવું અને મુસાફરોને લૂંટવું એ જ જીવન હતું.
એકદા ક્ષુત્પરિશ્રાન્તો નિદાઘાર્ત્તઃ પિપાસિતઃ
એકવાર હું ભૂખથી થાકેલો, ઉનાળાની તાપમાં બળી રહ્યો હતો અને તરસથી પીડાતો હતો.
હંસકારણ્ડવાકીર્ણં તત્સમીપે મહત્સરઃ
એ નજીક એક વિશાળ સરોવર હતું, જેમાં હંસ અને અન્ય જળપંખીઓ ભરપૂર હતા.
અપિબં તત્ર પાનીયં તત્તીરે વિગતશ્રમઃ
ત્યાં મેં પાણી પીધું અને તટ પર મારી થાક ઉતરી ગયો.
તસ્મિઞ્જીર્ણીલયે વિષ્ણોનર્નિવાસં કૃતકવાનહમ્
એ જર્જરિત વિષ્ણુના મંદિરમાં મેં પોતાને માટે એક આશ્રય બનાવ્યો.
પર્ણૈસ્તૃણૈશ્ચ કાષ્ઠૈઘૈર્ ગૃહં સમ્યક્ પ્રકલ્પિતમ્
પર્ણો, ઘાસ અને લાકડાંથી મેં સારી રીતે એક ઝૂંપડી બનાવી.
તત્રાહં વ્યાધવૃત્તિસ્થો હત્વા બહુવિધાન્મૃગાન્
ત્યાં હું શિકારીની જેમ રહીને અનેક પ્રકારના પ્રાણીઓનો શિકાર કરતો.
અથેયમાગતા સાધ્વી વિન્ધ્યદેશસમુદ્ભવા
પછી ત્યાં આવી એ સતી સ્ત્રી, જે વિંધ્ય પ્રદેશમાં જન્મેલી હતી.
બન્ધુવર્ગપરિત્યક્તા દુઃખિતા જીર્ણવિગ્રહા
સગાં-સંબંધીઓએ ત્યજી દીધી, દુઃખી, અને વૃદ્ધાવસ્થાથી શરીર ક્ષીણ થયેલું.
દૈવયોગાકત્સમાયાતાભ્રમન્તી વિજને વને
દૈવના ઇચ્છાથી, એ એકલી જંગલમાં વિહાર કરતી ફરતી આવી.
ઇમાં દુઃખાર્દિતાં દૃષ્ટ્વા જાતા મે વિપુલા દયા
એ દુઃખથી પીડાયેલી જોઈને, મારા હૃદયમાં મોટી દયા જાગી.
ગતશ્રમાત્વિયં બ્રહ્મન્મયા પૃષ્ટા યથા તયમ્
હે બ્રાહ્મણ, જ્યારે એ થાકી ગઈ હતી, ત્યારે મેં તેને આ રીતે પૂછ્યું.
નાન્માવકોકિલા ચાહં નિષાદકુલસભ્ભવા
"હું કોયલ નથી, હું તો શિકારીના કુટુંબમાં જન્મેલી છું.
પરસ્વહારિણી નિત્યં સદા પૈશુન્યવાદિની
હંમેશા બીજાનું ધન ચોરી લેતી અને સતત દુષ્પરિણામવાળી વાતો કરતી.
કિયત્કાલં તતઃ પત્યા ભૃતાહં લોકનિન્દિતા
થોડો સમય સુધી પતિએ મને રાખી, છતાં લોકોની નજરે હું અપમાની હતી.