વસુધાં સ્વેચ્છયા રાજંસ્ત્વં શાધિ બહુવત્સરમ્
હે રાજા, તું તારી ઇચ્છાથી ઘણા વર્ષો સુધી ધરતી પર રાજ કર.
મમ ભૂમિપતે કાર્યં ન પુત્રનિધને તવ
હે ભૂમિના સ્વામી, તારા પુત્રના મૃત્યુમાં મારો કોઈ હિત નથી.
કિં વિલાપૈર્મહીપાલ એતૈર્દ્ધર્મબહિષ્કૃતૈઃ
હે રાજા, જે શોક ધર્મથી વિરુદ્ધ છે, એ શોકથી શું લાભ?
એવં બ્રુવાણાં તાં રાજન્મોહિનીં તનુમધ્યમામ્
હે રાજા, જ્યારે એ મોહક રૂપવાળી અને પાતળી કમરવાળી સ્ત્રી આવું બોલી રહી હતી—
એતદેવ ગૃહાણ ત્વં મા શઙ્કાં કુરુ ભામિનિ
તમે માત્ર આ જ સ્વીકારો અને હે સુંદરિ, મનમાં કોઈ શંકા ન રાખો.
આત્માનં ચ પ્રત્યુવાચ સત્યધર્મવ્યવસ્થિતઃ
સત્ય અને ધર્મમાં સ્થિર રહેલા એણે પોતે જ તેને જવાબ આપ્યો.
મન્માતુર્વચનં સત્યં કુરુ ભૂપ પ્રતિશ્રુતમ્
હે રાજા, મારી માતાએ જે વચન આપ્યું છે, એ સાચું પુરું કરો.
અપત્યં ધર્મકામાર્થં શ્રેયસ્કામસ્ય ભૂપતેઃ
હે રાજા, સંતાન તો ધર્મ, કામ અને અર્થ માટે હોય છે, અને જે શ્રેયસ ઇચ્છે છે તેના માટે.
તવાપિ નિર્મના લોકાઃ સ્વવાક્યપરિપાલનાત્
હે રાજા, તું પોતાનું વચન પાળે છે, એથી તારા માટે પણ લોક શુદ્ધ રહે છે.
દેહત્યાગે મમારંભો નરદેહે ભવિષ્યતિ
મારે શરીર ત્યાગવાનો સંકલ્પ માનવ શરીરમાં જ થશે.
પિતુરર્થે હતા યે તુ માતુરર્થે હતાસ્તથા
પિતાના માટે જે મર્યા, કે માતાના માટે પણ જે મર્યા,
ભૂમ્યર્થે પાર્થિવાર્થે વા દેવતાર્થે તથૈવ ચ
જમીન માટે, રાજાના માટે, કે દેવતાઓના માટે પણ,
તદલં પરિતાપેન જહિ માં ત્વં વરાસિના
આવી દુઃખી થવાની જરૂર નથી; તું તારી ઉત્તમ તલવારથી મને મારી નાખ.
ધર્માર્થે તનયં હન્યાદ્ભાર્યાં વાપિ મહીપતે
ધર્મના માટે રાજા પોતાના દીકરાને કે પત્નીને પણ મારી શકે છે.
અશ્વમેઘે મખવરે ન દોષો જાયતે નૃપ
અશ્વમેઘ યજ્ઞમાં, રાજા, કોઈ દોષ થતો નથી.
તત્ત્વયા હ્યવિચારેણ કર્ત્તવ્યં વચનં ધ્રુવમ્
એટલે તું કોઈ વિચાર કર્યા વિના આ આજ્ઞા જરૂર પાળવી જ જોઈએ.
વિમોચયેથા નૃપતે સુઘોરાદ્વાક્યાનૃતાન્મોહિનિહસ્તયોગાત્
રાજા, તું મોહિનીના હાથમાંથી ઉપજેલા ખોટા વચનોના ભયાનક જાળમાંથી મુક્ત કરી દે.
યશઃ પ્કાશાદ્ભવિતા હિ કીર્તિસ્તથાક્ષયા તાત ન સંશયો ઽત્ર
આમાંથી તારો યશ ફાટી નીકળશે અને તારી કીર્તિ કદી નાશ પામશે નહીં, બેટા; આમાં કોઈ શંકા નથી.
સંધ્યાવલીમુખં પ્રેક્ષ્ય પ્રહૃષ્ટકમલોપમમ્
સંધ્યાવલીનું મુખ જોઈને, જે પ્રસન્ન કમળ જેવું તેજસ્વી હતું,
મા ભુઙ્ક્ષ્વ તનયં હિંસ ચેત્યાગ્રહસમન્વિતમ્
'પોતાના દીકરાને દુઃખ ન આપો' — એમ આગ્રહપૂર્વક તેણે કહ્યું.
અન્તર્દ્ધાનગતસ્તસ્થૌ વ્યોમ્નિ ધૈર્યાવલોકકઃ
એ અદૃશ્ય થઈને આકાશમાં સ્થિરપણે જોઈ રહ્યો હતો.
ધર્માઙ્ગદસ્ય વીરસ્ય તસ્ય રુક્માઙ્ગદસ્ય તુ
ધર્માંગદ અને એ વીર રુક્માંગદનું,
વચને ભુઙ્ક્ષ્વ ભુઙ્ક્ષ્વેતિ મોહિન્યા વ્યાહૃતે તદા
એ સમયે મોહિનીએ કહ્યું: 'ખાવ, ખાવ', એમ તેના વચન પ્રમાણે બોલી.
તં દૃષ્ટ્વા ખઙ્ગહસ્તં તુ પિતરં ધર્મ્મંભૂષણઃ
પિતા તલવાર હાથમાં લઈને ઊભેલા જોઈને, ધર્મના શોભા એવા,
વદનં પ્રેક્ષ્ય ચાદીનં જનન્યા નૃપપુઙ્ગવઃ
અને માતાના દુઃખી ચહેરા તરફ જોઈને, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ,
કંબુગ્રીવાં સમાનાં તુ સુવર્ણા સુકોમલામ્
શંખ જેવી ગળાવાળી, સરખી સુંદર, સોનેરી અને અત્યંત નરમ,
પિતૃભક્ત્યા યુતેનૈવ માતૃભક્ત્યાધિકેન વૈ
પિતાની ભક્તિ સાથે અને માતાની વધુ ભક્તિથી ભરપૂર,
ગૃહીતખઙ્ગે જગદીશનાથે ચચાલ પૃથ્વીં સનગા સમગ્રા
જ્યારે જગતના સ્વામી તલવાર પકડી ઊભા રહ્યા, ત્યારે આખી ધરતી અને તેના પર્વતો ધ્રૂજી ઉઠ્યા.
નિપેતુરુલ્કાઃ શતશો ધરાયાં નિર્ઘાતયુક્તાઃ સતડિત્ખમધ્યાત્
આકાશમાંથી વીજળી અને ગર્જના સાથે સૈંકડો તારા જમીન પર પડ્યા.
નિરર્થકં જન્મ મમાધુનાભૂત્કૃતં તુ દૈવેન દજગદ્વિધાયિના
હવે મારું જીવન વ્યર્થ થઈ ગયું છે; જગતના સર્જનહાર દૈવના કારણે આવું બન્યું છે.