યઃ શિવઃ શિવદઃ સાક્ષાત્પ્રકૃતીશઃ પરાત્પરઃ
જે શિવ છે, શુભતા આપનાર છે, પ્રકૃતિના સ્વામી છે અને સર્વોપરી છે,
તસ્માદ્દ્વિજ સદાચારો નિષેવ્યો વિધિના વિધિઃ
અત્યારે, દ્વિજ, સારા આચરણવાળા મનુષ્યનું નિયમ પ્રમાણે સન્માન અને સેવા કરવી જોઈએ.
સ શાન્તિમાપ્નુયાદગ્ર્યાં ધમ્યામુભયસંસ્થિતામ્
એને બંને લોકમાં સ્થિર, શ્રેષ્ઠ અને ધર્મમય શાંતિ પ્રાપ્ત થાય એવી શુભેચ્છા.
તન્મયા સાધિતો ધર્મઃ સર્વોત્તમધનાત્મના
જે ધર્મ એ સર્વોત્તમ આત્મસંપત્તિથી યુક્ત છે, એ ધર્મ સર્વશ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
યદા સમાગતો ભર્તા મમ કન્યાં સમાહરન્
જ્યારે ભગવાન આવ્યા અને મારી પુત્રીને લગ્નમાં સ્વીકારી,
મયા પૃષ્ટઃ કથં નામ કન્યેયં સમુપાહૃતા
હુંએ પૂછ્યું: 'આ કન્યાને અહીં કેવી રીતે લાવવામાં આવી?'
તન્નિશમ્યાહ માં બદ્ધા સ્વયં ચાસ્થાનિ દર્શનાત્
આ સાંભળી, તેમણે પોતાના ધૈર્ય અને ધર્મના દર્શનથી બંધાઈને મને ઉત્તર આપ્યો,
ન તે તત્ત્વદૃશો જ્ઞેયા ન સા ભાર્યા વિરોધિની
જેઓ તત્ત્વને જુએ છે, એમને શંકા કરવી નહિ; અને જે પત્ની વિરોધ કરે છે, એ સાચી પત્ની નથી.
સા ભાર્યાન્યા કર્મવલ્લીરૂપા સંસારદાયીની
બીજી પત્ની કર્મલતા જેવી છે, જે સંસારનું બંધન લાવે છે.
અલીકં નૈવ વક્તવ્યં પ્રાણૈઃ કણ્ઠગતૈરપિ
કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં, જીવ પણ ગળા સુધી આવી જાય તો પણ, ક્યારેય અસત્ય બોલવું નહિ.
સત્યે સમાસ્થિતો બ્રહ્મા સત્યે સન્તઃ સમાસ્થિતાઃ
બ્રહ્મા સત્યમાં સ્થિર છે; સારા લોકો પણ સત્યમાં સ્થિર છે.
સત્યં બ્રૂયાદિતિ વચો વેદાન્તેષુ પ્રગીયતે
'સત્ય બોલવું' એ વાક્ય ઉપનિષદોમાં વખાણાયું છે.
સત્યં તુ સર્વદા વિપ્ર મઙ્ગલં મઙ્ગલપ્રદમ્
હંમેશા સત્ય બોલવું શુભ છે અને શુભ ફળ આપે છે, હે બ્રાહ્મણ.
સ્ત્રીષુ સત્યં ન વક્તવ્યં તત્રાપિ શૃણુ કારણમ્
પણ સ્ત્રીઓ પાસે સત્ય બોલવું યોગ્ય નથી; એનું કારણ પણ સાંભળો.
ઉક્તં તદ્ધર્મજનકં ધર્મસૂક્ષ્મત્વદર્શકમ્
જે કહેવામાં આવ્યું છે, એ ધર્મનું મૂળ છે અને ધર્મની સૂક્ષ્મતા બતાવે છે.
સાક્ષ્યે યત્ર વિવાહેષુ દાંપત્યં તદુદીરિતમ્
લગ્નમાં સાક્ષી આપવાની વાત દાંપત્ય સંબંધને લગતી છે.
સ્ત્રીપુંસોર્દ્વિજસંસ્કારે નિર્દિષ્ટં ગુરુશિષ્યયોઃ
સ્ત્રી-પુરુષના સંસ્કાર અને ગુરુ-શિષ્યના સંસ્કારમાં પણ એ જ નિયમ છે.
નાનયોરણુમાત્રો ઽપિ ભેદો બોધ્યો વિજાનતા
જાણનારો એ સમજવો જોઈએ કે આ બેમાં રત્તી જેટલો પણ ફરક નથી.
ક્વચિદ્વ્યત્યયદોષશ્ચેદ્દૈવમેવાત્ર કારણમ્
ક્યારેક કોઈ ઉલટફેરથી દોષ થાય તો એમાં માત્ર ભાગ્ય જ કારણ બને છે.
દૈવં તત્પૂર્વજન્માનિ સંચિતાઃ કર્મવાસનાઃ
એ ભાગ્ય એટલે પૂર્વજન્મના સંસ્કાર અને સંચિત કર્મો છે.
શુભં વાપ્યશુભં વિપ્ર તં તુ શાન્તં વિદુર્બુધાઃ
શુભ કે અશુભ જે હોય, હે બ્રાહ્મણ, જ્ઞાની લોકો એને શાંત થયેલું માને છે.
એવમાદિ વિદિત્વા તુ નાયં ભર્તા નિપાતિતઃ
આ રીતે જાણીને, પતિને પતિત કહેવાયો નથી.
ગતિં પ્રયાતઃ કૃતિનાં ત્વદ્ધસ્તવિનિપાતિતઃ
તમે જે કર્યું એથી, એ પુણ્યવાન પતિ સારા માર્ગે ગયો છે.
ત્વત્પ્રાણરક્ષણે ધર્મો મમાભૂદ્દ્વિજસત્તમ
તમારી પ્રાણરક્ષા કરવી એ જ મારો ધર્મ હતો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
રાક્ષસીં યોનિમાપન્ના રાક્ષસસ્ય પ્રિયા હ્યહમ્
હું રાક્ષસી યોનિમાં આવી છું અને રાક્ષસને પ્રિય છું.
ધર્મકામદુઘા ધેનુઃ સંતોષો નન્દનં વનમ્
ધર્મ અને કામ આપતી ગાય, સંતોષ અને આનંદમય નંદનવન.
વૈતરણ્યાં પતન્ભર્તા મયોદ્ધૃત ઇહાભવત્
પતિ વૈતરણીમાં પડી રહ્યો હતો, પણ મેં એને ઉગાર્યો અને એ અહીં આવ્યો.
ઇયં ત્વસંગિની ભાર્યા ભવિષ્યતિ પિતુર્ગૃહે
આ પત્ની હવે પિતાના ઘરે રહેશે, કારણ કે એ જોડાયેલી નથી.
મત્સંગમાત્પૂર્વમેવ યા ભાર્યા વિપ્ર તે ઽભવત્
મારા સંપર્ક પહેલા, હે બ્રાહ્મણ, જે પત્ની તમારી હતી.
સાપિ તિર્યગ્ગતિં પ્રાપ્ય મુચ્યતે મદનુગ્રહાત્
એ પણ પશુગતિમાં જઈને, મારી કૃપાથી મુક્ત થાય છે.