ચન્દ્રાંશુધવલે લોકે નાતિતીવ્રે દિવાકરે
ચાંદનીથી પ્રકાશિત દુનિયામાં, જ્યાં સૂર્યની તીવ્રતા ઓછી હતી,
યત્રોત્સુકૈઃ પ્રયાતૈસ્તુ ભૂમિપાલૈઃ સમન્તતઃ
જ્યાં રાજાઓ ઉત્સાહભેર દરેક તરફ જતા,
મોહિની રમયામાસ તત્કાલે હૃચ્છયાર્દિતા
તે સમયે, પ્રેમથી વ્યાકુળ મોહિનીએ તેમને આનંદિત કર્યા.
વનેષુ ગિરિશૃઙ્ગેષુ નદીનાં સંગમેષુ ચ
વનોમાં, પર્વતોની ટોચ પર અને નદીઓના સંગમ પર,
મલયે મન્દરે વિન્ધ્યે મહેન્દ્રે વિબુધાલયે
મલય, મન્દર, વિંધ્ય, મહેન્દ્ર અને દેવસ્થાનમાં,
અન્યેષુ ચૈવ રાજાનં સ્વર્ગસ્થાનાદિકેષુ ચ
અને અન્ય સ્થળોએ, તેમજ સ્વર્ગાદિ સ્થાનોમાં રહેલા રાજાઓમાં,
રાજાપિ મોહિનીં પ્રાપ્ય સર્વં કૃત્યં પરિત્યજન્
રાજાએ પણ મોહિનીને પામી, પોતાના બધા કામકાજ છોડ્યા.
વ્રતં નોપેક્ષતે તત્તુ અતિમુગ્ધો ઽપિ પાર્થિવઃ
રાજા ખૂબ જ મોહિત હોવા છતાં, તે વ્રત ક્યારેય ભૂલ્યો નહીં.
એવં પ્રકીડતસ્તસ્ય પૂર્ણે સંવત્સરે ગતે
આ રીતે રમતાં રમતાં, જ્યારે પૂરું વર્ષ વીતી ગયું,
નિદ્રાછેદકરો વિષ્ણોઃ સ માસઃ પુણ્યદાયકઃ
વિષ્ણુનો એ મહિનો, જે પુણ્ય આપે છે, તેને ઊંઘ ન આવવા દીધી.
અક્ષયં હિ ભવેત્સર્વં વિષ્ણુલોકપ્રદાયકમ્
જે દાનથી વિષ્ણુનું લોક મળે છે, એ કદી ખૂટતું નથી.
ન ધર્મસ્તુ દયા તુલ્યો ન જ્યોતિશ્ચક્ષુષા સમમ્
દયાથી મોટો કોઈ ધર્મ નથી, અને આંખ જેટલું તેજ બીજું કશું નથી.
ન ભૂમ્યા સદૃશં દાનં ન સુખં ભાર્યયા સમમ્
પૃથ્વી જેટલું મહાન દાન બીજું નથી, અને પત્નીથી મળતું સુખ બીજું ક્યાંય નથી.
ન તપો ઽનશનાદન્યન્ન દમેન સમં શિવમ્
ઉપવાસ કરતાં મોટું તપ નથી, અને આત્મસંયમ જેટલું શુભ બીજું નથી.
ન ધર્મેણ સમં મિત્રં ન સત્યેન સમં યશઃ
ધર્મ જેટલો સારો મિત્ર બીજું કોઈ નથી, અને સત્ય જેટલી યશ બીજું કશું નથી.
ન કાર્તિકસમં લોકે પાવનં કવયો વિદુઃ
વિદ્વાનો જાણે છે કે કર્તિક મહિનો જેટલું પવિત્ર બીજું કશું નથી.
અવ્રતો હિ ક્ષિપેદ્યસ્તુ માસં દામોદરપ્રિયમ્
જે માણસ દામોદરપ્રિય કર્તિક માસમાં કોઈ વ્રત રાખ્યા વિના તેને અવગણે છે,
તિર્યગ્યોનિમવાપ્નોતિ સર્વધર્મબહિષ્કૃતઃ
એવો માણસ સર્વ ધર્મથી વંચિત રહી, પશુપક્ષી જેવી યોનિમાં જન્મે છે.
મોહિનીં મોહસંયુક્તાં કથં સ બુભુજે વદ
મને કહો, જે મોહથી ભરેલી મોહિનીને ભોગવી, એણે કેવી રીતે આનંદ માણ્યો?
તસ્મિન્પુણ્યતમે માસે કિં ચકાર નૃપોત્તમઃ
એ પવિત્રતમ માસમાં એ શ્રેષ્ઠ રાજાએ શું કર્યું હતું?
અતિપ્રમુગ્ધો રાજેન્દ્રો મોહિનીં વાક્યમબ્રવીત્
મોહમાં અતિ વધુ ડૂબેલા રાજાએ મોહિનીને કહ્યું:
તવાપમાનભીતેન નોક્તં કિઞ્ચિદપિ ક્વચિત્
તમારી અવમાનનાની ભયથી ક્યારેય કશું બોલાયું જ નથી.
ત્વય્યાસક્તસ્ય મે દેવિ બહવઃ કાર્તિકા ગતાઃ
હે દેવી, તારી આસક્તિમાં મારે ઘણા કર્તિક માસ વીતી ગયા છે.
સો ઽહં કાર્તિકમિચ્છામિ વ્રતે ન પર્ય્યુપાસિતુમ્
હું કર્તિકનું વ્રત રાખવા ઈચ્છું છું, પણ પૂરેપૂરું કરી શક્યો નથી.
ઇષ્ટાપૂર્તૌ વૃથા તેષાં ધર્મો દ્રુહિણસંભવે
જેઓના યજ્ઞ અને દાન વ્યર્થ જાય છે, એમનો ધર્મ ખોટા પર આધારિત હોય છે.
તે ભાંસં કાર્તિકે ત્યક્ત્વા ગતા વિષ્ણ્વાલયં શુભે
હે શુભે, જેમણે કર્તિક માસ છોડ્યો છે, તેઓ વિષ્ણુના ધામે ગયા છે.
અવશ્યં વિષ્ણુરૂપત્વં પ્રાપ્યતે સાધકેન હિ
નક્કી છે કે સાધકને અંતે વિષ્ણુરૂપ મળે છે.
હૃદયાયાસકર્તૄણિ દીપદાનાદ્દિવં વ્રજેત્
જેઓ થાકેલા હૃદયથી પણ દીવો આપે છે, તેઓ સ્વર્ગમાં જાય છે.
કર્તવ્યં ભક્તિભાવેન સર્વદાનાધિકં ચ તત્
આ કાર્ય ભક્તિભાવથી કરવું જોઈએ, કારણ કે એ બધાં દાન કરતાં શ્રેષ્ઠ છે.
કાર્તિકેન સમં પ્રોક્તં દીપદાનાત્પ્રબોધનમ્
દીપદાનથી જાગૃતિ કરવી એ કાર્તિક માસ જેટલી મહાન ગણાય છે.