ઇહોપવિશ્યતાં કાન્ત પર્યઙ્કે મૃદુતૂલકે
આ પ્યારા, આ નરમ બિછાણ પર આવીને બેસી જા.
અદ્યાપિ નહિ તે વાઞ્છા રાજ્યે પરિનિવર્તતે
આજે પણ તારી રાજ્યની ઇચ્છા ઓછી થઈ નથી.
યઃ સમર્થં સુતં જ્ઞાત્વા સ્વયં પશ્યેન્નૃપશ્રિયમ્
જે પિતા પોતાના પુત્રને યોગ્ય જાણીને પણ પોતે રાજસિંહાસનની લાલસા રાખે છે—
સુપુત્રાણાં પિતૄણાં હિ સુખં યાતિ ક્ષણં નૃપ
રાજા, સારા પુત્રો ધરાવનારા પિતાઓનું સુખ માત્ર એક ક્ષણ માટે જ રહે છે.
સર્વાશ્ચ પ્રકૃતી રાજંસ્તવેષ્ટાઃ પૂર્ણપુણ્યજાઃ
રાજા, તારા બધા પ્રજાજનો તને ખૂબ પ્રેમ કરે છે, તેઓ સારા કર્મોથી જન્મેલા છે.
પરિત્યજ્ય પ્રિયાસૌખ્યં કીનાશ ઇવ દુર્બલઃ
પ્રીયાના સુખનો ત્યાગ કરીને, એ દુર્બળ થઈ ગયો છે, જાણે મૃત્યુ પામતો માણસ હોય.
નિષ્પ્રયોજનમાનીતા ક્ષીરસાગરમસ્તકાત્
જેવું કે દુધના દરિયાના શિખર પરથી અહીં લાવ્યા હોય, પણ કોઈ કામનું નથી.
યો ભાર્યાં યૌવનોપેતાં ન સેવેદિહ દુર્મતિઃ
જે માણસે યુવાન પત્ની હોવા છતાં તેની સાથે સુખ માણ્યું નથી, એ ખરેખર મૂર્ખ છે.
અસેવિતા વ્રજેદ્ભાર્યા અદત્તં હિ ધનં વ્રજેત્
જેવી રીતે ન વપરાયેલું ધન ચાલ્યું જાય છે, તેવી રીતે ન માણેલી પત્ની પણ છોડી જાય છે.
નાલસૈઃ પ્રાપ્યતે વિદ્યા ન ભાર્યા વ્રતસંસ્થિતૈઃ
આળસુ માણસને વિદ્યા મળતી નથી અને ઉપવાસમાં રહેનારને પત્ની મળતી નથી.
નોદ્યમી સુખમાપ્નોતિ નાભાર્યઃ સંતતિં લભેત્
જે મહેનત કરતો નથી, તેને સુખ મળતું નથી; અને જેની પાસે પત્ની નથી, તેને સંતાન થતું નથી.
અપૃચ્છન્નૈવ જાનાતિ અગચ્છન્ન ક્વચિદ્વ્રજેત્
પછી પૂછ્યા વિના જ જાણે છે; ગયા વિના જ ક્યાંક પહોંચી જાય છે.
કસ્માદ્ભૂપાલ માં ત્યક્ત્વા ધર્માઙ્ગદગૃહે શુભે
હે રાજા, તમે મને ધર્માંગદના શુભ ઘરમાં કેમ છોડી દીધો?
વીક્ષ્યસે રાજ્યપદવીં સમર્થે તનયે વિભો
હે પ્રભુ, તમે તમારી કાબેલિયત ધરાવતી સંતાનમાં રાજગાદી જોઈ રહ્યા છો.
વ્રીડાન્વિતઃ પુત્રસમીપવર્તી પ્રોવાચ વાક્યં નૃપતિઃ પ્રિયાન્તામ્
પુત્રની પાસે ઊભેલા રાજા લજ્જિત થઈને, તેને આનંદ આપતું વચન બોલ્યા.
શ્રમાતુરસ્ય નિદ્રા મે પ્રવૃત્તા મુખદાયિની
મને થાકથી ઊંઘ આવી છે, જે મારે ચહેરા પર શાંતિ લાવે છે.
પૂજયસ્વ યથાન્યા મમેષા પત્ની પ્રિયા મમ
તમે એને પણ એ જ રીતે માન આપો, જેમ બીજાને આપો છો; એ મારી પ્રિય પત્ની છે.
નિર્વાતવાતસંયુક્તં સર્વર્તુસુખદાયકમ્
હલકી હવા સાથે મળીને એ બધાં ઋતુઓમાં આરામ આપે છે.
શયનં પ્રાપ્ય કષ્ટાત્તે અભાગ્યો હિ ધનં યથા
પથારી પર જઈને પણ તું દુઃખ પામે છે, જેમ દુર્ભાગ્યવાનને ધન મળ્યા પછી થાય છે.
યદ્વ્રવીષિ વચો દેવિ તત્કરોમિ ન સંશયઃ
હે દેવી, તમે જે કહેશો, એ હું કરીશ; એમાં કોઈ શંકા નથી.
મમોદ્વાહેન નિર્વિણ્ણાન્નિરાશાન્કામભોગયોઃ
મારા સાથે લગ્ન કરીને, તમે ઇચ્છાઓના આનંદથી નિરાશ અને ઉદાસ બની ગયા છો.
મૂર્ઘ્નિ કીલં કનિષ્ઠાખ્યં યો હિ રાજન્નિખાનયેત્
હે રાજા, જે કોઈ 'કનિષ્ઠા' નામની કીલ માથા પર મૂકે છે—
પતિવ્રતાશ્રુદગ્ધાયાઃ કા શાન્તિર્મે ભવિષ્યતિ
પતિવ્રતા સ્ત્રીના આંસુથી દાઝાયેલી હોય ત્યારે મને શાંતિ ક્યાંથી મળશે?
કિં પુનઃ પ્રાકૃતં ભૂપ ત્વાદૃશીં તથા
તો પછી, હે રાજા, તમારી જેવી સામાન્ય સ્ત્રીનું શું કહેવું?
તવ સ્નેહનિબદ્ધાઙ્ગી સંભોજયતિ ષડ્રસૈઃ
તમારા પ્રેમથી બંધાયેલી, એ તમને છ સ્વાદના ભોજનથી તૃપ્ત કરે છે.
એવંવિધા હિ શતશો નાર્યઃ સંતિ ગૃહે તવ
આવી સ્ત્રીઓ તો તમારા ઘરમાં સૈંકડો છે.
મોહિની વચનં શ્રુત્વા વ્રીડિતો હ્યભવન્નૃપઃ
મોહિનીના વચન સાંભળીને રાજા લજ્જિત થયા.
ઇઙ્ગિતજ્ઞઃ સુતો જ્ઞાત્વા દશાવસ્થાગતાં નૃપમ્
ઇશારો સમજતા પુત્રએ રાજાની સ્થિતિ સમજાઈ.
માતૃઃ સર્વાઃ સમાહૂય સંધ્યાવલિપુરોગમાઃ
માતાઓને, સંધ્યાવલિ આગળ રાખીને, બધાને બોલાવ્યા.
વિમોહિની મે જનની નવોઢા બ્રાહ્મણઃ સુતા
મારી માતા વિમોહિની નવી જ લગ્ન કરેલી છે અને બ્રાહ્મણની દીકરી છે.