શશિનિ ક્ષીણતાં પ્રાપ્તે કચ્ચિચ્છ્રાદ્ધપરો નરઃ
જ્યારે ચાંદ્રમા ઘટી જાય છે, ત્યારે શું માણસ પિતૃકર્મ કરે છે?
નિદ્રા મૂલમધર્મસ્ય નિદ્રા પાપવિવર્દ્ધિની
ઊંઘ અધર્મનું મૂળ છે; ઊંઘ પાપ વધારતી હોય છે.
નહિ નિદ્રાન્વિતો રાજા ચિરં શાસ્તિ વસુંધરામ્
જે રાજા ઊંઘમાં મગ્ન રહે છે, તે લાંબા સમય સુધી ધરતી પર રાજ નથી કરતો.
એવમુચ્ચરમાણં તં તનયો વાક્યમબ્રવીત્
જ્યારે એ આવું બોલતો હતો, ત્યારે તેના પુત્રએ તેને આ રીતે સંબોધન કર્યું.
સર્વમેતત્કૃતં તાત પુનઃ કર્તાસ્મિ તે વચઃ
પિતા, આ બધું મેં કરી લીધું છે; ફરીથી પણ હું તમારું કહેલું પાળીશ.
કિં તતઃ પાતકં રાજન્યો ન કુર્યાત્પિતુર્વચઃ
પિતાનું કહેવાતું ન માને એ રાજાને માટે એથી મોટું પાપ બીજું શું હોઈ શકે?
ન તત્તીર્થફલં ભુઙ્ક્તે યો ન કુર્યાત્પિતુર્વચઃ
જે પિતાનું કહેલું નથી પાળતો, તેને તીર્થફળ મળતું નથી.
ત્વદધીનો હિ મે ધર્મસ્ત્વં ચ મે દૈવતં પરમ્
મારો ધર્મ તો તમારાથી જ છે, અને તમે જ મારા માટે સર્વોચ્ચ દેવતા છો.
કિં પુનર્દેહવિત્તાભ્યાં કેશદાનાદિભિર્વિભો
પછી શરીર કે ધનનું શું? કે વાળ દાન જેવી વસ્તુઓનું શું મહત્વ છે, હે સ્વામી?
સત્યમેતત્ત્વયા પુત્ર વ્યાહૃતં ધર્મવેદિના
પુત્ર, તું જે કહ્યું તે સાચું છે; એ ધર્મ જાણનારનું વચન છે.
દેવાઃ પરાઙ્મુખાસ્તસ્ય પિતરં યો ઽવમન્યતે
જે પોતાના પિતાનું અપમાન કરે છે, તેના તરફ દેવતાઓ પણ મોઢું ફેરવી લે છે.
જિત્વા દ્વીપવતીં પૃથ્વીં બહુભૂપાલસંવૃતામ્
જેણે દ્વીપોવાળી ધરતીને અનેક રાજાઓથી ઘેરાયેલી હોવા છતાં જીત લીધી છે,
પિતુરભ્યધિકઃ પુત્રો યદ્ભવેત્ક્ષિતિમણ્ડલે
જો પુત્ર પૃથ્વી પર પિતાથી પણ મહાન બને,
ત્વયા સાધયતા ભૂપાન્યથા હરિદિનં શુભમ્
તમે, હે રાજા, જેમ હરિએ શુભ દિવસે કર્યું હતું તેમ, બધા રાજાઓને જીત્યા છે.
ક્ક ગતસ્તુ ભવાંસ્તાત નિવેશ્ય મયિ સંપદઃ
પિતા, તમે તમારી સંપત્તિ મારી પાસે સોંપીને હવે ક્યાં ગયા છો?
મન્યે નિર્વેદમાપન્ન ઇમાં સૃષ્ટ્વા પ્રજાપતિઃ
મને લાગે છે કે જગતના સર્જનહાર બ્રહ્માએ આ સૃષ્ટિ બનાવીને હવે નિરાશ થઈ ગયા છે.
મન્યે ભૂધરજાતેયમથવા સાગરોદ્ભવા
મને લાગે છે કે એ પર્વતોમાંથી જન્મેલી છે, અથવા તો કદાચ સમુદ્રમાંથી ઊભી થયેલી છે.
બાલાગ્રશતભાગો હિ વ્યલીકો નોપપદ્યતે
એમાં એક વાળના શતભાગ જેટલું પણ દોષ શોધી શકાય તેમ નથી.
એવં વિધા મે જનની યદિ સ્યાત્કો ઽન્યો ઽસ્તિ મત્તઃ સુકૃતી મનુષ્યઃ
જો આવી સ્ત્રી મારી માતા બને, તો મારા કરતાં વધુ ભાગ્યશાળી માણસ બીજો કોણ હશે?
સત્ય તે જનની પુત્ર સંપ્રાપ્તા મન્દરે મયા
બેટા, તારી માતા મને ખરેખર મન્દર પર્વતે મળી ગઈ છે.
કુર્વન્તી દારુણં પુત્ર તપો દેવગિરૌ પુરા
પહેલાં, બેટા, એ દેવગિરિ પર કઠિન તપસ્યા કરતી હતી.
મન્દરે પર્વતશ્રેષ્ઠે બહુધાતુસમન્વિતે
મન્દર એ ખનિજોથી ભરપૂર શ્રેષ્ઠ પર્વત છે,
સ્થિતા ગાનપરા દૃષ્ટા મયા તત્ર સુદર્શના
ત્યાં મેં એને સંગીતમાં તલીન અને સુંદર રૂપે જોયી હતી.
અનઙ્ગબાણસંવિદ્ધો વ્યાધવિદ્ધો યથા મૃગઃ
કામદેવના બાણોથી ઘાયલ, એ શિકારીના બાણથી ઘાયલ થયેલા હરણ જેવી હતી.
વૃતશ્ચૈવાપિ ભર્તૃત્વે કિઞ્ચિત્પ્રાર્થનયા સહ
થોડી વિનંતી સાથે એને પત્ની રૂપે પસંદ કરવામાં આવી.
સેયં ભાર્યા વિશાલાક્ષી કૃતા ભૂધરમસ્તકે
આ વિશાળ નેત્રવાળી સ્ત્રી પર્વતની ચોટી પર મારી પત્ની બની.
દિનત્રયેણ ત્વરિતઃ સંપ્રાપ્તસ્તવ સન્નિધૌ
ત્રણ દિવસમાં જ હું ઉતાવળથી તારી પાસે આવી પહોંચ્યો.
ઇયં હિ જનની પુત્ર તવ પ્રીતિવિવર્દ્ધિની
બેટા, આ તારી માતા છે, જે તારો આનંદ વધારતી રહે છે.
તત્પિતુર્વચનં શ્રુત્વા હયસંસ્થામરિન્દમઃ
પિતાનું વચન સાંભળી, શત્રુવિજયી પોતાના ઘોડા પર ચઢ્યો.
પ્રસીદ દેવિ માતસ્ત્વં ભૃત્યો દાસઃ સુતસ્તવ
દેવી માતા, કૃપા કર; હું તારો દાસ છું, તારો પુત્ર છું.