અવરુહ્ય હયાદ્રાજા સમુત્થાપ્ય સુતં વિભો
પછી રાજાએ ઘોડા પરથી ઊતરીને, પુત્રને ઊભો કર્યો, હે પ્રભુ.
મૂર્ધ્નિ ચૈવમુપાઘ્રાય ઉવાચ તનયં તદા
પછી એણે પુત્રના માથા પર સુઘી અને એ સમયે પુત્રને કહ્યું.
ન્યાયાગતેન વિત્તેન કોશં પુત્ર બિભર્ષિ ચ
પુત્ર, શું તું યોગ્ય રીતે મેળવેલા ધનથી ખજાનો સાચવે છે?
કચ્ચિત્તે કાન્તશીલત્વં કચ્ચિદ્વક્તાઃ ન નિષ્ઠુરમ્
શું તારો સ્વભાવ સૌમ્ય છે? શું તું કઠોર વાણી બોલતો નથી?
કચ્ચિદ્વચનકર્તારસ્તનયાશ્ચ પિતુઃ સદા
શું તારા પુત્રો હંમેશા પિતાના વચનનું પાલન કરે છે?
કચ્ચિદ્વિવાદાન્વિપ્રેસ્તુ સમં નેક્ષસ આત્મજ
પુત્ર, શું તું વિવાદ કરનારા બંને પક્ષને સમાન રીતે જુએ છે?
તુલામાનાનિ સર્વાણિ હ્યન્નાદીનાં સદેક્ષસે
શું તું અનાજ અને અન્ય વસ્તુઓના બધા તોલ અને માપ હંમેશા તપાસે છે?
કચ્ચિન્ન દ્યૂતપાનાદિ વર્તતે વિષયે તવ
શું તારા રાજ્યમાં જુગાર, દારૂપાન વગેરે ચાલતું નથી?
ન દાનૈર્જીર્ણવસ્ત્રૈશ્ચ નોપજીવન્તિ માનવાઃ
લોકો ફાટેલા કપડાં દાનમાં આપવાથી જીવન ગુજારતા નથી.
કચ્ચિચ્ચ માતરઃ સર્વા હ્યવિશેષેણ પશ્યસિ
શું તું બધાં માતાઓને એકસરખી નજરે જુએ છે?
શશિનિ ક્ષીણતાં પ્રાપ્તે કચ્ચિચ્છ્રાદ્ધપરો નરઃ
જ્યારે ચાંદ્રમા ઘટી જાય છે, ત્યારે શું માણસ પિતૃકર્મ કરે છે?
નિદ્રા મૂલમધર્મસ્ય નિદ્રા પાપવિવર્દ્ધિની
ઊંઘ અધર્મનું મૂળ છે; ઊંઘ પાપ વધારતી હોય છે.
નહિ નિદ્રાન્વિતો રાજા ચિરં શાસ્તિ વસુંધરામ્
જે રાજા ઊંઘમાં મગ્ન રહે છે, તે લાંબા સમય સુધી ધરતી પર રાજ નથી કરતો.
એવમુચ્ચરમાણં તં તનયો વાક્યમબ્રવીત્
જ્યારે એ આવું બોલતો હતો, ત્યારે તેના પુત્રએ તેને આ રીતે સંબોધન કર્યું.
સર્વમેતત્કૃતં તાત પુનઃ કર્તાસ્મિ તે વચઃ
પિતા, આ બધું મેં કરી લીધું છે; ફરીથી પણ હું તમારું કહેલું પાળીશ.
કિં તતઃ પાતકં રાજન્યો ન કુર્યાત્પિતુર્વચઃ
પિતાનું કહેવાતું ન માને એ રાજાને માટે એથી મોટું પાપ બીજું શું હોઈ શકે?
ન તત્તીર્થફલં ભુઙ્ક્તે યો ન કુર્યાત્પિતુર્વચઃ
જે પિતાનું કહેલું નથી પાળતો, તેને તીર્થફળ મળતું નથી.
ત્વદધીનો હિ મે ધર્મસ્ત્વં ચ મે દૈવતં પરમ્
મારો ધર્મ તો તમારાથી જ છે, અને તમે જ મારા માટે સર્વોચ્ચ દેવતા છો.
કિં પુનર્દેહવિત્તાભ્યાં કેશદાનાદિભિર્વિભો
પછી શરીર કે ધનનું શું? કે વાળ દાન જેવી વસ્તુઓનું શું મહત્વ છે, હે સ્વામી?
સત્યમેતત્ત્વયા પુત્ર વ્યાહૃતં ધર્મવેદિના
પુત્ર, તું જે કહ્યું તે સાચું છે; એ ધર્મ જાણનારનું વચન છે.
દેવાઃ પરાઙ્મુખાસ્તસ્ય પિતરં યો ઽવમન્યતે
જે પોતાના પિતાનું અપમાન કરે છે, તેના તરફ દેવતાઓ પણ મોઢું ફેરવી લે છે.
જિત્વા દ્વીપવતીં પૃથ્વીં બહુભૂપાલસંવૃતામ્
જેણે દ્વીપોવાળી ધરતીને અનેક રાજાઓથી ઘેરાયેલી હોવા છતાં જીત લીધી છે,
પિતુરભ્યધિકઃ પુત્રો યદ્ભવેત્ક્ષિતિમણ્ડલે
જો પુત્ર પૃથ્વી પર પિતાથી પણ મહાન બને,
ત્વયા સાધયતા ભૂપાન્યથા હરિદિનં શુભમ્
તમે, હે રાજા, જેમ હરિએ શુભ દિવસે કર્યું હતું તેમ, બધા રાજાઓને જીત્યા છે.
ક્ક ગતસ્તુ ભવાંસ્તાત નિવેશ્ય મયિ સંપદઃ
પિતા, તમે તમારી સંપત્તિ મારી પાસે સોંપીને હવે ક્યાં ગયા છો?
મન્યે નિર્વેદમાપન્ન ઇમાં સૃષ્ટ્વા પ્રજાપતિઃ
મને લાગે છે કે જગતના સર્જનહાર બ્રહ્માએ આ સૃષ્ટિ બનાવીને હવે નિરાશ થઈ ગયા છે.
મન્યે ભૂધરજાતેયમથવા સાગરોદ્ભવા
મને લાગે છે કે એ પર્વતોમાંથી જન્મેલી છે, અથવા તો કદાચ સમુદ્રમાંથી ઊભી થયેલી છે.
બાલાગ્રશતભાગો હિ વ્યલીકો નોપપદ્યતે
એમાં એક વાળના શતભાગ જેટલું પણ દોષ શોધી શકાય તેમ નથી.
એવં વિધા મે જનની યદિ સ્યાત્કો ઽન્યો ઽસ્તિ મત્તઃ સુકૃતી મનુષ્યઃ
જો આવી સ્ત્રી મારી માતા બને, તો મારા કરતાં વધુ ભાગ્યશાળી માણસ બીજો કોણ હશે?
સત્ય તે જનની પુત્ર સંપ્રાપ્તા મન્દરે મયા
બેટા, તારી માતા મને ખરેખર મન્દર પર્વતે મળી ગઈ છે.