તત્રાશ્ચર્યાણ્યનેકાનિ દ્રષ્ટુકામસ્તવાજ્ઞયા
તારી આજ્ઞાથી હું ત્યાં અનેક અદ્ભુત વસ્તુઓ જોવા ઇચ્છું છું.
રાજ્યશાસનજં ભારં દુર્વહં યચ્ચ ભૂમિપૈઃ
રાજ્ય ચલાવવાનો ભાર રાજાઓ માટે બહુ ભારે અને સહન કરવો મુશ્કેલ છે.
તચ્છત્વા વચનં રાજ્ઞો વામદેવો ઽબ્રવીદિદમ્
પછી રાજાના વચન સાંભળીને વામદેવે આ રીતે કહ્યું.
યત્ક્લેશાત્પિતરં પ્રેમ્ણા વિમોચયતિ સર્વદા
જે પુત્ર પ્રેમથી હંમેશા પોતાના પિતાને દુઃખમાંથી મુક્ત કરે છે—
તસ્ય ભાગીરથીસ્નાનમહન્યહનિ જાયતે
એના માટે રોજે રોજ ગંગાસ્નાનનું પુણ્ય મળે છે.
નો શુદ્ધિસ્તસ્ય પુત્રસ્ય ઇતીત્થં વૈદિકી શ્રુતિઃ
પણ એવો પુત્ર શુદ્ધ થતો નથી—આવું વૈદિક શ્રુતિ કહે છે.
હરિપ્રસાદાત્તે જાતો વંશે પુત્રઃ સ પુણ્યકૃત્
હરિની કૃપાથી તારા કુળમાં પુણ્યશાળી પુત્ર જન્મ્યો હતો.
યયૌ શીઘ્રગતિઃ શ્રીમાન્સદાગતિરિવ સ્વયમ્
એ તેજસ્વી પુત્ર ઝડપથી વિદાય પામ્યો, જાણે પોતે જ સદગતિનો માર્ગ હોય.
સર્વાશ્ચર્યાણિ રાજેન્દ્રઃ સરાંસ્યુપવનાનિ ચ
હે રાજા, બધાં અજાયબીઓ, સરોવર અને બગીચાઓ,
ભ્રામયિત્વા ગિરિં શ્વેતં ગન્ધમાદનમેવ ચ
પછી તેણે શ્વેત પર્વત અને ગંધમાદન પર્વતની ફરતે ચક્કર લગાવ્યો,
શતસૂર્યપ્રતીકાશં સર્વતઃ કાઞ્ચનાવૃતમ્
જે સર્વત્ર સોનાથી ઢંકાયેલું અને સો સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવતું હતું,
તદ્ભૂભાગં નગાકીર્ણં બહુધાતુવિભૂષિતમ્
એ ભૂમિનો ભાગ, જે પહાડોથી ભરેલો અને અનેક ખનિજોથી શોભાયમાન હતો,
નિમ્નાગાયુતસંપૂર્ણં ધૌતં ગઙ્ગાજલૈઃ શુભૈઃ
અનગણિત નદીઓથી ભરપૂર અને શુદ્ધ ગંગાજળથી ધોવાયેલો હતો,
ઘટપ્રમાણૈર્નૃપતે પરિપક્વૈઃ સુગન્ધિભિઃ
હે રાજા, ત્યાં ઘડાની જેટલી મોટી અને સુગંધિત પક્વ ફળો હતા,
દ્વિરેફધ્વનિસંયુક્તં કોકિલસ્વરનાદિતમ્
મધમાખીઓના ગુંજન અને કોયલના મીઠા સ્વરોથી ગૂંજતો હતો,
સંપશ્યમાનો નૃપતિર્વિવેશ સ મહાગિરિમ્
આ બધું જોઈને રાજાએ એ મહાન પર્વતમાં પ્રવેશ કર્યો,
સ વીક્ષતે યાવદસૌ સમન્તાત્તાવત્સમસ્તં દ્રુમપક્ષિસંઘમ્
તેને ચારે બાજુ જોઈને, બધાં વૃક્ષો અને પક્ષીઓનો સમૂહ દેખાયો,
ઉપપ્લવન્તં તરસા મહીપસ્તેનૈવ સાર્દ્ધં સ જગામ તૂર્ણમ્
પછી ધરતીના સ્વામી ઝડપથી તેમના સાથે આગળ વધ્યા,
વિમોહિતો યેન વિમુચ્ય વાહં ત્રિવિક્રમેણેવ વિલઙ્ઘ્યમાનમ્
જેના કારણે રાજા મોહિત થઈને, પોતાનું વાહન છોડી, ત્રણ પગલાંમાં કૂદી ગયો હતો,
ગિરૌ સ્થિતાં તપ્તસુવર્ણભાસં કામસ્ય યષ્ટીમિવ નિર્મિતાં ચ
પર્વત પર ઊભેલી, તપ્ત સોનાની જેમ તેજસ્વી, ઈચ્છા માટે બનેલી લાકડી જેવી દેખાતી હતી,
ક્ષમાસ્વરૂપામિવ વૈ રસાયા ગિરેઃ સુતાયા ઇવ રૂપરાશિમ્
જે ધરતીના સ્વરૂપ જેવી, પર્વતના રસ જેવી કે સૌંદર્યના ઢગલા જેવી લાગતી હતી,
વિકર્ષમાણાં સહસા ત્રિનેત્રં લિઙ્ગાશ્રયં દેવવિનોદનાર્થમ્
જે અચાનક ત્રિનેત્રવાળા, લિંગ સ્વરૂપ ભગવાન તરફ આકર્ષાઈ રહી હતી, દેવતાઓને આનંદ આપવા માટે,
વિમોહિતો ઽસૌ નિપપાત રાજા વિમોહિનીકામશરેણ વિદ્ધઃ
મોહમાં પડેલો રાજા, મોહની ઈચ્છાના બાણથી ઘાયલ થઈને પડી ગયો,
વિસર્પિણં ભૂમિપતિં સુનેત્રા વિલોકયામાસ કટાક્ષદૃષ્ટ્યા
સુનેત્રાએ, ચપલ નજરે, ફરતો રાજાને જોયો,
વિધૂનયન્તી મૃગપક્ષિસઘાન્સુવાસસા ગણ્ડભુજૌ નિવાર્ય
તેણી સુન્દર વસ્ત્રથી, ગાલ અને હાથ ઢાંકી, પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓના ટોળાં દૂર કરતી હતી,
ત્યક્ત્વા હરં પૂજ્યતમં સુલિઙ્ગં ગગત્વા તુ પાર્શ્વે તમુદારચેષ્ટા
પછી તેણે સૌથી પૂજનીય, શુભ હરા લિંગને છોડી, ઉદાર હાવભાવથી તેની બાજુએ ગઈ.
રુક્માઙ્ગદં કામશરાભિતપ્તમુત્તિષ્ઠ રાજન્વશગા તવાહમ્
રુક્માંગદ, કામના તીક્ષ્ણ તીરોની જ્વાળા સહન કરતો રાજા, ઉઠો; હવે હું તમારી ઈચ્છા મુજબ ચાલું છું.
તૃણીકૃતં ભૂપ સમુદ્વહેથા યન્મામકં રૂપમવેક્ષ્ય હારિ
રાજાધિરાજ, મારા આકર્ષક રૂપને જોઈને પણ તમે મને અવગણો છો.
ધીરો ઽસિ વિડંબયેથાઃ કિમર્થમાત્માનમુદારચેષ્ટમ્
તમે સ્થિરમનવાળા છો; તો પછી, જે સદાચાર રાખે છે, એ પોતાને શા માટે ઉપહાસ કરે?
પ્રદાય દાનં ચ સુધર્મમુક્તં ભુઙ્ક્ષ્વ સ્વદાસીમિવ માં રતિજ્ઞામ્
નિયત દાન આપી, હવે પ્રેમકલા જાણનારી તમારી દાસી તરીકે મને આનંદપૂર્વક સ્વીકારો.