સ્વકર્મસ્થા વિકર્મસ્થા નીતા મધુભિદઃ પદમ્
પોતાના કર્મમાં સ્થિર હોય કે પાપમાં લાગેલા હોય, બધા મધુનાશકના ધામે પહોંચી ગયા.
શ્વપચો ઽપિ મહીપાલ વિષ્ણુભક્તો દ્વિજાધિકઃ
હે રાજા, શ્વપચ પણ જો વિષ્ણુભક્ત હોય તો તે દ્વિજોથી શ્રેષ્ઠ છે.
દુર્લભા ભૂપ રાજાનો વિષ્ણુભક્તા મહીતલે
હે રાજા, પૃથ્વી પર વિષ્ણુભક્ત રાજાઓ દુર્લભ છે.
યો ન રાજા રહેર્ભક્તો દેવેષ્વન્યેષુ ભક્તિમાન્
જે રાજા નથી પણ હરિભક્ત છે અને અન્ય દેવોમાં પણ ભક્તિ રાખે છે,
એવં વ્યતિક્રમસ્તસ્ય નૃપતેર્ભવતિ ધ્રુવમ્
આવી રીતે એ રાજાને આ પ્રકારની ભૂલ ચોક્કસ થાય છે.
તત્ત્વયા ન્યાયવિહિતં કૃતં વિષ્ણોઃ પ્રપૂજનમ્
તમે ન્યાય પ્રમાણે જે વિષ્ણુની પૂજા કરી છે, એ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે.
ઇત્યેવં ભાષમાણં તુ વામદેવં નૃપોત્તમઃ
વામદેવ આવી રીતે બોલી રહ્યા હતા ત્યારે, એ શ્રેષ્ઠ રાજાએ—
ક્ષામયે ત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠ નાહમેતાદૃશો વિભો
હું તમને માફી માગું છું, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, હું એવો માણસ નથી, પ્રભુ.
ન વિપ્રેભ્યો ઽધિકા દેવા ભવન્તીહ કદાચન
અહીં દેવતાઓ ક્યારેય બ્રાહ્મણો કરતાં વધુ નથી.
દ્વેષ્યો ભવતિ તૈ રુષ્ટૈઃ સત્યમેતન્મયેરિતમ્
જ્યારે તેઓ ગુસ્સે થાય ત્યારે તેઓ દુશ્મન બની જાય છે; આ વાત સાચી છે, જે મેં કહી છે.
નાદેયં વિદ્યતે રાજન્ગૃહાયાતસ્ય તે ઽધુના
હવે, રાજા, તમે મારા ઘરે આવ્યા છો એટલે આપવાનું કંઈ રહ્યું નથી.
પટહં વાસરે વિષ્ણોઃ પ્રજાભોજનવારણમ્
વિષ્ણુના દિવસે જે ઢોલ વાગે છે, એ પ્રજાને ભોજન ન આપવાનો સંકેત છે.
પ્રાપ્તમેવ મયા સર્વં ત્વદઙ્ઘ્રિયુગલેક્ષણાત્
મારે તો તમારા ચરણોનું દર્શન કરીને બધું જ મળી ગયું છે.
તં પૃચ્છામિ દ્વિજાગ્ર્યં ત્વાં સર્વસંદેહભઞ્જનમ્
હું તમને, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જે બધા સંદેહ દૂર કરો છો, એ પ્રશ્ન પૂછું છું.
યા વિલોકયતે દૃષ્ટ્યા માં સદા મન્મથાધિકમ્
જે મને હંમેશા કામદેવ કરતાં વધુ મોહક નજરે જુએ છે—
તત્ર તત્ર નિધાનાનિ પ્રકાશયતિ મેદિની
યહાં-યહાં ધરતી ખજાના દેખાડે છે.
સદા ભાતિ મુનિશ્રેષ્ઠ શારદેન્દુપ્રભા યથા
એ સદા તેજ આપે છે, મુનિશ્રેષ્ઠ, જેમ શરદપૂનમના ચંદ્રનું પ્રકાશ હોય.
અન્નં પચતિ યત્સ્વલ્પં તસ્મિન્ભુઞ્જન્તિ કોટયઃ
એ થોડું જ ખાવાનું બનાવે છે, તો પણ લાખો લોકો એમાં ભાગ લે છે.
નાવજ્ઞા ક્રિયતે બ્રહ્મન્ વાક્યેનાપિ પ્રસૂપ્તયા
બ્રાહ્મણ, એ તો ઊંઘતી હોય ત્યારે પણ એક શબ્દથી પણ અવમાનના કરતી નથી.
અહમેવ ધરાપૃષ્ઠે પુત્રી દ્વિજવરોત્તમ
હું જ પૃથ્વી પરની પુત્રી છું, દ્વિજશ્રેષ્ઠ.
એકદ્વીપપતિશ્ચાહં વિદિતો ધરણીતલે
અને પૃથ્વી પર હું એક જ દ્વીપનો સ્વામી તરીકે ઓળખાય છું.
મદર્થે યેન વિપ્રેન્દ્ર સમાનીતા નૃપાત્મજા
મારા માટે, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, રાજાની દીકરી લાવવામાં આવી હતી.
અથ તેનાધિપતિના રૂપદ્રવિણશાલિના
પછી એ રાજાએ, જે સુંદરતા અને ધનથી ભરપૂર હતો,
યો ગત્વા પ્રમદારાજ્યં જિત્વા તાઃ પ્રમદા રણે
સ્ત્રીઓના રાજ્યમાં જઈને, યુદ્ધમાં એ સ્ત્રીઓને જીતીને,
પ્રદદૌ મયિ તાઃ સર્વાઃ પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ
એ બધાને વારંવાર નમસ્કાર કરીને મને આપી દીધી હતી.
તાનિ મે પ્રદદૌ પુત્રો જનન્યા તૂપવર્ણિતઃ
મારા પુત્રએ, જે સ્ત્રીઓ તેની માતાએ વર્ણવી હતી, એ બધાને મને આપી દીધી.
પુનરાયાતિ શર્વર્યાં મત્પાદાભ્યઙ્ગકારણાત્
એ રાતે ફરી મારા પગ દબાવવા માટે આવે છે.
પ્રબોધયન્પ્રેષ્યજનાન્નિદ્રયા સંકુલેન્દ્રિયાન્
નિંદ્રાથી મસ્ત થયેલા દાસોને જાગૃત કરે છે,
અપ્રમેયં મમ સુખં વશગા હિ પ્રિયા ગૃહે
મારું સુખ તો અણમાપ છે, કેમ કે મારી પ્રિય પત્ની ઘરમાં મારી આજ્ઞામાં છે.
વર્તતે હિ જનઃ સર્વો મમાજ્ઞાપાલકઃ ક્ષિતૌ
પૃથ્વી પર બધા લોકો મારી આજ્ઞા પાલન કરે છે.