કથં શાસતિ દુર્મેધાસ્તસ્ય વાસરસેવિનમ્
જે દિવસના સારનો આનંદ માણે છે, એવા માણસ પર દુર્વૃત્તિવાળાઓ કેવી રીતે હુકમ ચલાવી શકે?
તદસ્માકં કૃતં માનં મે તત્ત્વં નાવબુધ્યસે
આ સન્માન તો અમે આપ્યું છે; તું એની સાચી મહત્તા સમજતો નથી.
કૃત્સ્નાયાસેન સંયુક્તઃ સ તૈર્નિગ્રાહ્યતે પુનઃ
સંપૂર્ણ પ્રયત્નથી થાકેલો એ માણસ ફરીથી તેમના દ્વારા રોકાઈ જાય છે.
સ્વામિપ્રસાદાત્સિદ્ધાસ્તે વિનિન્યુર્વ્વૈ નિયોગિનમ્
માલિકની કૃપાથી, એ સિદ્ધ લોકો નિમણૂક કરેલા માણસને આગળ લઈ ગયા.
કથં સંયમિતા તેષાં બાલ્યાદ્ભાસ્કરનન્દન
સૂર્યપુત્ર, બાળપણથી જ તેઓ કેવી રીતે સંયમિત રહે છે?
કરોમિ તવ સાહાય્યં હરિભક્તૈર્ન ભાસ્કરે
હું તને મદદ કરીશ, પણ હરિના ભક્તો સાથે નહીં, હે ભાસ્કર.
સર્વેષામેવ દેવાનામાદિસ્તુપુરુષોત્તમઃ
બધા દેવોમાં પરમ પુરુષ સર્વોચ્ચ છે.
વ્યાજેનાપિ કૃતા યૈસ્તુ દ્વાદશી પક્ષયોર્દ્વયોઃ
જે લોકો બંને પક્ષની દ્વાદશીનું પાલન કરે છે, ભલે તે દેખાડાવશ પણ હોય,
વિપર્યયો બ્રહ્મપદાત્સુપુણ્યાત્કૃતેવ માર્ગે સહ વિષ્ણુભક્તૈઃ
જો બ્રહ્માની અવસ્થા પરથી વિપરીત થાય, તો પણ મહાપુણ્યથી એ વિષ્ણુભક્તો સાથે માર્ગ પર કરેલું માનાય છે.
નાહં ગચ્છામિ યોગાન્તં પુનરેવ જગત્પતે
હું ફરીથી યોગનો અંત પ્રાપ્ત કરતો નથી, હે જગતના સ્વામી.
તમેકં દેવતાશ્રેષ્ઠં સંપ્રાપ્તે હરિવાસરે
હરિનો દિવસ આવે ત્યારે હું એ એકમાત્ર, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાનને શરણું જઉં છું.
સ મે શત્રુર્મહાન્દેવ તેન લુપ્તઃ પટો મમ
એ મારો મોટો દુશ્મન છે, હે દેવ; એની કારણે મારું વસ્ત્ર ગુમાયું છે.
કૃતકૃત્યો ભવિષ્યામિ ગયાપિણ્ડપ્રદો યથા
હું એ રીતે પૂર્ણ કાર્ય કરનાર બનીશ, જેમ ગયામાં પિંડ આપનાર પૂર્ણ થાય છે.
ઉપોષિતઃ સ્તુતોવાપિ ન નિયમ્યા મયા હિ તે
ઉપવાસ રાખે કે સ્તુતિ થાય, એ લોકો મને દ્વારા નિયંત્રિત થવાના નથી.
સૌતિરુવાચ
સૂતાએ કહ્યું:
ર્ચિતયામાસ દેવેશો વિરિઞ્ચિઃ કુશલાઞ્છનઃ
દેવતાઓના સ્વામી વિરીંચિએ, સર્જનકલા જાણનારા, તેમને રચ્યા.
ભૂતત્રાસનમાત્રં તુ રૂપં સ જગૃહે વિભુઃ
વિશાળ શક્તિવાન ભગવાને માત્ર જીવોમાં ભય પેદા કરવા માટે રૂપ ધારણ કર્યું.
સર્વયોષિદ્વરા દેવીમનસા નિર્ભિતા બભૌ
બધી સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી દેવી અડગ મનથી તેજસ્વી દેખાતી હતી.
દૃષ્ટ્વા પિતામહસ્તાં તુ રૂપદ્રવિણસંયુતામ્
સૌંદર્ય અને સંપત્તિથી શોભતા તેને જોઈ પિતામહે તેને નિહાળી.
પ્રત્યવાયભયાદ્બ્રહ્યા ચક્ષુષી સંન્યમીલયત્
પાપના ભયથી બ્રહ્માએ પોતાની આંખો બંધ કરી લીધી.
ચિન્તયેદ્વીક્ષયેદ્વાપિ જનનીં વા સુતામપિ
કોઈ પોતાની માતા કે દીકરીને મનમાં વિચારે કે નજરે જુએ,
સ યાતિ નરકં ઘોરં સંચિન્ત્ય શ્વપચીમપિ
અથવા નીચ જાતિની સ્ત્રીને પણ મનમાં વિચારે તો તે ભયાનક નરકમાં જાય છે.
તસ્ય જન્મકૃતં પુણ્યં વૃથા ભવતિ નાન્યથા
એના જન્મથી મળેલું પુણ્ય વ્યર્થ થાય છે, બીજું કંઈ શક્ય નથી.
પુણ્યસ્ય સંક્ષયાત્પાપી પાષાણાખુર્ભવેદ્ધ્રુવમ્
પુણ્ય નષ્ટ થતાં પાપી મનુષ્ય ચોક્કસ પથ્થર જેટલો કઠોર બની જાય છે.
જનન્યા અપિ પાદૌ તુ નાદેયૌ દ્વાદશાબ્દિકૈઃ
બાર વર્ષના પુત્રએ પોતાની માતાના પગ પણ સ્પર્શવા નહીં જોઈએ.
ષષ્ટ્યતીતાં સુતો ઽભ્યઙ્ગે નિયુઞ્જીત વિચક્ષણઃ
છપ્પન વર્ષ પછી જ બુદ્ધિશાળી પુત્રએ માતાને તેલ લગાવવું જોઈએ.
ઉભયોઃ પતનં પ્રોક્તં રૌરવે ઽઙ્ગારસંચયે
બન્નેના પતનનું ફલ રૌરવ નરકમાં અગ્નિની ઢગલીઓ વચ્ચે કહેવામાં આવ્યું છે.
વધૂહસ્તેન યઃ પાપઃ પાદશૌચં કરોતિ હિ
જે વધૂના હાથથી પગ ધોવડાવે છે, તે પાપ કરે છે.
સૂચીમુખૈઃ કૃષ્ણવક્ત્રોર્ભુજ્યતે કલ્પસંસ્થિતિમ્
એવો મનુષ્ય કાળી ચહેરાવાળા, સોઇ જેવી ચાંચ ધરાવનારા પ્રાણીઓ દ્વારા એક કલ્પ સુધી ભક્ષાય છે.
સાભિલાષેણ મનસા તત્ક્ષણાત્પતતે નરઃ
મનમાં ઈચ્છા રાખીને જો કોઈ કરે તો એ ક્ષણે જ મનુષ્ય પતિત થાય છે.